Triệu chứng sốt chikungunya: cơn sốt, chứng đau khớp có thể kéo dài và cách phân biệt với sốt xuất huyết

Sốt đột ngột và các khớp đau đến mức gần như không cử động nổi? Dưới đây là diễn tiến thường gặp của sốt chikungunya, vì sao đau khớp có thể kéo dài hàng tháng, và những thuốc dùng được an toàn.

Cập nhật · Nguồn tham khảo

Trả lời nhanh

Triệu chứng sốt chikungunya là gì?

Sốt chikungunya thường bắt đầu 3 đến 7 ngày sau khi bị muỗi đốt, với sốt cao đột ngột và đau khớp dữ dội, thường ở cùng các khớp ở cả hai bên cơ thể. Đau đầu, đau cơ, sưng khớp, phát ban và mệt mỏi cũng hay gặp. Phần lớn mọi người thấy đỡ hơn trong khoảng một tuần đến 10 ngày, nhưng đau khớp có thể kéo dài hàng tháng.

Thông tin sức khỏe, không phải lời khuyên y khoa. Bác sĩ hiểu rõ toàn bộ tình trạng của bạn; hãy hỏi bác sĩ về kết quả của mình.

So sánh

Sốt chikungunya và sốt xuất huyết: hai bệnh sốt do muỗi khác nhau thế nào?

Cùng một loại muỗi vằn Aedes truyền cả hai bệnh, nên chúng thường gặp ở cùng những nơi và hay khởi phát giống nhau. Đây là những điểm khác biệt thường gặp, nhưng chỉ xét nghiệm máu mới phân biệt được hai bệnh.

Điều bạn nhận thấySốt chikungunyaSốt xuất huyết
Loại muỗiMuỗi vằn Aedes, đốt chủ yếu vào ban ngàyMuỗi vằn Aedes, đốt chủ yếu vào ban ngày
Khi nào triệu chứng bắt đầuThường 3 đến 7 ngày sau khi bị đốtThường 4 đến 10 ngày sau khi bị đốt
Cơn sốtĐột ngột và cao, thường trên 39°C (102°F)Đột ngột và cao, khoảng 40°C (104°F), kéo dài 2 đến 7 ngày
Các cơn đau điển hìnhĐau khớp dữ dội, thường ở cùng các khớp cả hai bên, đôi khi kèm sưngĐau đầu dữ dội, đau sau hốc mắt, đau cơ và đau xương
Chảy máu và tiểu cầuHiếm khi chảy máuTiểu cầu thường giảm; chảy máu chân răng, chảy máu cam, nôn ra máu hoặc đi ngoài ra máu là dấu hiệu cảnh báo
Sau khi hết sốtĐau khớp có thể kéo dài hàng tuần, hàng tháng hoặc lâu hơnMệt mỏi có thể kéo dài hàng tuần; dấu hiệu nguy hiểm có thể xuất hiện ngay lúc hết sốt
Ai dễ bị bệnh nặngHiếm gặp; chủ yếu là trẻ sơ sinh và người cao tuổi có bệnh lý khácKhoảng 1 trong 20 người bị ốm, hay gặp hơn khi nhiễm sốt xuất huyết lần thứ hai
ThuốcKhông có thuốc đặc trị; dùng paracetamol cho đến khi loại trừ được sốt xuất huyếtKhông có thuốc đặc trị; dùng paracetamol, tuyệt đối không dùng ibuprofen hoặc aspirin
Xét nghiệmPCR trong tuần đầu tiên, sau đó là xét nghiệm kháng thể (IgM)Kháng nguyên NS1 hoặc PCR trong 7 ngày đầu, kháng thể IgM sau ngày thứ 3

Zika, sốt rét, thương hàn và các bệnh nhiễm trùng khác cũng có thể gây sốt kèm đau nhức. Ở nơi các bệnh này phổ biến, mọi cơn sốt đều đáng được xét nghiệm máu, và bác sĩ thường xét nghiệm chikungunya cùng lúc với sốt xuất huyết.

Bảng tự kiểm tra triệu chứng sốt chikungunya

Đánh dấu những gì bạn đã gặp. Thẻ kết quả cho biết triệu chứng của bạn phù hợp với tuần đầu tiên của sốt chikungunya, với chứng đau khớp có thể kéo dài sau đó, hay cả hai. Không có thông tin nào được lưu lại hay gửi đi.

Bảng tự kiểm tra triệu chứng sốt chikungunya

Đã đánh dấu 0/12 triệu chứng

Triệu chứng tuần đầu tiên0/7
Triệu chứng khớp kéo dài0/5

Đánh dấu những gì bạn đã gặp.

Bảng này xếp triệu chứng thành một kiểu để bác sĩ tham khảo. Nó không chẩn đoán được sốt chikungunya: chỉ xét nghiệm máu mới xác định được bệnh, và sốt xuất huyết, Zika cùng các bệnh nhiễm trùng khác có thể gây triệu chứng giống hệt.

Sốt chikungunya là gì, và vì sao bị mắc?

Sốt chikungunya là bệnh do virus, lây qua vết đốt của muỗi vằn Aedes mang virus, cũng chính là loại muỗi truyền sốt xuất huyết và Zika. Loại muỗi này đốt chủ yếu vào ban ngày. Bệnh không lây trực tiếp từ người sang người qua tiếp xúc, ho hay ăn chung.

Tên bệnh bắt nguồn từ tiếng Kimakonde ở Tanzania, nơi bệnh được phát hiện lần đầu vào năm 1952, và có nghĩa là "trở nên co quắp": cơn đau khớp có thể khiến người bệnh phải khom lưng. Nhiều đợt dịch lớn đã được ghi nhận ở Ấn Độ từ những năm 1970, và đến nay bệnh đã xuất hiện ở hơn 110 quốc gia tại châu Á, châu Phi, châu Âu và châu Mỹ.

Phần lớn mọi người tự khỏi bệnh. Bệnh nặng và tử vong là hiếm gặp, nhưng đau khớp có thể gây khó khăn trong sinh hoạt hàng tuần hoặc hàng tháng.

Triệu chứng sốt chikungunya là gì?

Triệu chứng thường bắt đầu 3 đến 7 ngày sau khi bị muỗi đốt (đôi khi lên đến 12 ngày), thường là đột ngột. Hai triệu chứng phổ biến nhất là sốt và đau khớp:

  • sốt cao đột ngột, thường trên 39°C (102°F)
  • đau khớp dữ dội, thường ở cùng các khớp ở cả hai bên cơ thể, hay gặp ở bàn tay, cổ tay, cổ chân và bàn chân
  • sưng khớp
  • đau đầu và đau cơ
  • phát ban
  • mắt đỏ, đau mắt, buồn nôn hoặc nôn, và mệt mỏi
Thời điểmĐiều thường xảy ra
3 đến 7 ngày sau khi bị đốtSốt và đau khớp bắt đầu, thường là đột ngột
7 đến 10 ngày đầuSốt, đau khớp, đau đầu, phát ban; phần lớn mọi người bắt đầu thấy đỡ hơn trong vòng một tuần
Vài tuần đến vài tháng sauỞ một số người, đau khớp, cứng khớp và sưng khớp có thể lúc có lúc không

Nếu không đau khớp nhiều, sốt chikungunya có thể nhẹ đến mức bị nhầm với cảm lạnh hoặc một bệnh sốt khác.

Đau khớp do sốt chikungunya kéo dài bao lâu?

Với nhiều người, đau khớp giảm dần trong vài ngày hoặc vài tuần. Với những người khác, cơn đau kéo dài hàng tháng, đôi khi hàng năm. Cơn đau thường nặng hơn vào buổi sáng, có thể chuyển từ khớp này sang khớp khác, và có thể quay lại sau khi tưởng như đã hết.

Đau khớp kéo dài dễ gặp hơn ở người cao tuổi và ở những người bị đau khớp rất nhiều ngay từ đầu.

Điều gì giúp ích. Bác sĩ có thể kiểm tra xem có nguyên nhân nào khác gây đau hay không và tư vấn cách điều trị. Với cơn đau kéo dài, việc điều trị có thể gồm thuốc chống viêm sau khi đã loại trừ sốt xuất huyết, các thuốc khác do bác sĩ kê đơn, và vật lý trị liệu. Vận động và kéo giãn nhẹ nhàng thường giúp ích hơn là để khớp nghỉ hoàn toàn. Đừng tự ý dùng thuốc corticoid (steroid) hoặc các thuốc kê đơn khác.

Hãy đi khám bác sĩ nếu một khớp trở nên nóng, sưng to và đỏ, nếu cơn đau khiến bạn không làm việc hay ngủ được, hoặc nếu cơn đau ngày càng nặng hơn thay vì đỡ đi.

Ai có nguy cơ bị sốt chikungunya nặng?

Phần lớn mọi người hồi phục hoàn toàn. Bệnh nặng là hiếm gặp, và dễ xảy ra nhất ở:

  • trẻ sơ sinh bị nhiễm trong thời gian quanh lúc sinh, khi người mẹ đang mắc sốt chikungunya lúc sinh con, hoặc bị muỗi đốt trong những tuần đầu sau sinh
  • người lớn trên 65 tuổi
  • người bị tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh tim

Các biến chứng hiếm gặp gồm tổn thương ở mắt, tim, gan, thận và thần kinh, kể cả viêm não. Phụ nữ mang thai sắp đến ngày sinh nên đi khám bác sĩ ngay khi có bất kỳ cơn sốt nào, vì em bé có thể bị lây nhiễm lúc sinh.

Phần lớn những người đã từng mắc sốt chikungunya được cho là sẽ được bảo vệ, không bị mắc lại.

Xét nghiệm nào xác định sốt chikungunya?

Xét nghiệm máu là cách duy nhất để xác định sốt chikungunya. Làm xét nghiệm nào tùy vào ngày bệnh:

  • Tuần đầu tiên (đến khoảng ngày thứ 8): xét nghiệm PCR tìm chính virus.
  • Từ cuối tuần đầu tiên: xét nghiệm kháng thể (IgM) cho thấy bạn mới bị nhiễm gần đây. IgM thường phát hiện được trong khoảng 2 tháng.
  • Xét nghiệm kháng thể làm sớm cho kết quả âm tính không loại trừ được bệnh: bác sĩ có thể cho làm lại sau một hai tuần.

Vì sốt xuất huyết trông rất giống và cần được theo dõi sát hơn, bác sĩ thường xét nghiệm cả sốt xuất huyết, đôi khi cả Zika hoặc sốt rét. Xét nghiệm công thức máu (CBC) giúp bác sĩ phân biệt các bệnh nhiễm trùng này và theo dõi tình trạng của bạn.

Sốt chikungunya được điều trị thế nào, và cần tránh những gì?

Không có thuốc đặc trị sốt chikungunya. Phần lớn mọi người khỏi bệnh tại nhà nhờ:

  • nghỉ ngơi càng nhiều càng tốt
  • uống thật nhiều nước
  • paracetamol (ở Mỹ gọi là acetaminophen) để hạ sốt và giảm đau

Không dùng ibuprofen, aspirin hoặc các thuốc giảm đau chống viêm khác cho đến khi đã loại trừ được sốt xuất huyết. Trong sốt xuất huyết, các thuốc này có thể làm tăng nguy cơ chảy máu, và lúc đầu rất khó phân biệt hai bệnh. Hãy kiểm tra cả các thuốc cảm cúm, vì một số loại có chứa các thành phần này. Về liều paracetamol phù hợp, hãy làm theo hướng dẫn trên hộp thuốc hoặc hỏi dược sĩ, và hãy hỏi bác sĩ nếu dùng cho trẻ em, khi đang mang thai, hoặc nếu bạn đang dùng thuốc khác.

Tránh để muỗi đốt trong tuần đầu tiên. Lúc này virus có trong máu của bạn, và muỗi đốt bạn có thể truyền virus sang người khác. Hãy ngủ màn và dùng thuốc chống muỗi.

Chưa có bài thuốc dân gian nào được chứng minh là chữa khỏi sốt chikungunya hoặc rút ngắn thời gian bệnh. Hãy hỏi bác sĩ trước khi thử, và đừng bao giờ để việc đó làm chậm trễ việc đi khám chữa bệnh.

Làm thế nào để phòng sốt chikungunya?

  • Tránh muỗi đốt, nhất là vào ban ngày: mặc áo dài tay và quần dài, lắp lưới chắn muỗi ở cửa sổ, và ngủ màn nếu ngủ vào ban ngày, đặc biệt với trẻ nhỏ, người cao tuổi và người đang ốm.
  • Dùng thuốc chống muỗi có chứa DEET, picaridin hoặc IR3535, theo hướng dẫn trên nhãn.
  • Loại bỏ nước đọng nơi muỗi sinh sản: đậy kín, đổ bỏ và cọ rửa các dụng cụ chứa nước, xô, chậu cây, lốp xe cũ và thùng đá mỗi tuần một lần.
  • Vắc xin: vắc xin chikungunya đã được cấp phép ở một số nước, chủ yếu dành cho người đi đến nơi đang có dịch và những người có nguy cơ cao hơn. Vắc xin chưa phổ biến ở mọi nơi, và khuyến cáo về đối tượng nên tiêm khác nhau tùy quốc gia và độ tuổi. Hãy hỏi bác sĩ xem vắc xin có phù hợp với bạn không.

Khi nào cần đi khám

Đặt lịch khám

  • Bị sốt khi đang sống ở, hoặc sau khi đến, nơi có sốt chikungunya hoặc sốt xuất huyết: đi khám bác sĩ ngay trong ngày hoặc ngày hôm sau, và đề nghị xét nghiệm máu.
  • Vẫn còn đau khớp vài tuần sau khi hết sốt, hoặc cơn đau khiến bạn không làm việc hay ngủ được.
  • Một khớp trở nên nóng, sưng to và đỏ.
  • Bạn trên 65 tuổi, hoặc bị đái tháo đường, bệnh tim hay tăng huyết áp, và bị sốt khi đang ở vùng có sốt chikungunya.

Cần cấp cứu ngay (gọi số cấp cứu tại nơi bạn sống) nếu một người có:

  • đau bụng dữ dội, nôn nhiều lần, hoặc chảy máu cam hay chảy máu chân răng
  • lú lẫn, lơ mơ bất thường, co giật, hoặc yếu tay chân
  • trẻ sơ sinh bị sốt, hoặc bị sốt trong những tháng cuối thai kỳ
  • khó thở, đau ngực, hoặc da xanh tái, lạnh và ngất xỉu

Phần lớn người bị sốt chikungunya khỏi bệnh tại nhà sau 1 đến 2 tuần, trừ chứng đau khớp có thể kéo dài. Vì lúc đầu sốt xuất huyết có thể trông giống hệt, hãy coi trọng các dấu hiệu cảnh báo: đừng chờ chúng tự hết, và đừng tự lái xe đi viện.

Sốt và đau nhức các khớp? Hãy cùng trao đổi.

Saluvo lắng nghe triệu chứng của bạn bằng lời lẽ và ngôn ngữ của chính bạn, kiểm tra dấu hiệu cảnh báo trước tiên, rồi cho bạn biết nên gặp bác sĩ nào và cần đi khám sớm đến mức nào. Đã có kết quả công thức máu hoặc xét nghiệm sốt? Saluvo giải thích từng chỉ số bằng lời lẽ dễ hiểu.

Hỏi về triệu chứng của tôi

Bắt đầu miễn phí. Mô tả cảm giác của bạn bằng lời lẽ và ngôn ngữ của chính bạn.

Câu hỏi thường gặp

  • Thường là sốt cao đột ngột và đau khớp dữ dội, 3 đến 7 ngày sau khi bị muỗi đốt. Cơn đau thường ở cùng các khớp ở cả hai bên, ví dụ cả hai cổ tay hoặc cả hai cổ chân. Đau đầu, đau cơ, sưng khớp, phát ban và mệt mỏi cũng hay gặp.

  • Sốt và các triệu chứng ban đầu thường hết trong vòng 7 đến 10 ngày, và phần lớn mọi người thấy đỡ hơn trong vòng một tuần. Đau khớp có thể kéo dài lâu hơn: ở một số người là vài tuần hoặc vài tháng, đôi khi vài năm. Hãy đi khám bác sĩ nếu vẫn còn đau khớp vài tuần sau khi hết sốt.

  • Cùng một loại muỗi truyền cả hai bệnh và chúng khởi phát giống nhau, nên chỉ xét nghiệm máu mới phân biệt được. Sốt chikungunya thường gây đau khớp dữ dội ở cả hai bên cơ thể, có thể kéo dài hàng tháng. Sốt xuất huyết thường gây đau sau hốc mắt và giảm tiểu cầu nhiều hơn, và ở một số người, các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm xuất hiện ngay lúc hết sốt.

  • Paracetamol (acetaminophen) để hạ sốt và giảm đau, cùng với nghỉ ngơi và uống thật nhiều nước. Không dùng ibuprofen, aspirin hoặc các thuốc giảm đau chống viêm khác cho đến khi bác sĩ đã loại trừ được sốt xuất huyết, vì chúng có thể làm tăng chảy máu trong sốt xuất huyết. Về liều phù hợp, hãy làm theo hướng dẫn trên hộp thuốc hoặc hỏi dược sĩ, còn với trẻ em thì hãy hỏi bác sĩ.

  • Virus có thể khiến các khớp bị viêm rất lâu sau khi hết sốt. Chứng đau kéo dài này hay gặp hơn ở người cao tuổi và ở những người bị đau khớp rất nhiều ngay từ đầu. Cơn đau thường đỡ dần theo thời gian. Bác sĩ có thể loại trừ các nguyên nhân khác và tư vấn cách điều trị cùng vật lý trị liệu; vận động nhẹ nhàng thường giúp ích.

  • Xét nghiệm máu. Trong tuần đầu tiên, xét nghiệm PCR tìm chính virus. Từ cuối tuần đầu tiên, xét nghiệm kháng thể (IgM) cho thấy bạn mới bị nhiễm gần đây. Bác sĩ thường xét nghiệm sốt xuất huyết cùng lúc, vì lúc đầu hai bệnh trông rất giống nhau.

  • Không lây trực tiếp: bạn không thể bị lây từ người khác qua tiếp xúc, ho hay ăn chung. Bệnh lây qua muỗi. Trong tuần đầu tiên của bệnh, virus có trong máu, và muỗi đốt người bệnh lúc đó có thể truyền bệnh sang người khác, vì vậy người bệnh nên tránh bị muỗi đốt, ví dụ bằng cách ngủ màn.

  • Khó xảy ra. Các bằng chứng cho thấy phần lớn những người đã từng mắc sốt chikungunya được bảo vệ, không bị mắc lại. Đau khớp quay lại vài tháng sau thường là ảnh hưởng kéo dài của chính lần nhiễm đó, không phải một lần nhiễm mới. Bạn vẫn có thể mắc các bệnh sốt khác do muỗi, như sốt xuất huyết, nên hãy tiếp tục tránh muỗi đốt.

  • Với phần lớn mọi người, bệnh gây đau đớn nhiều nhưng không nguy hiểm, và tử vong là hiếm gặp. Bệnh nặng dễ xảy ra nhất ở trẻ sơ sinh bị nhiễm quanh lúc sinh, người lớn trên 65 tuổi, và người bị tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh tim. Những nhóm này nên đi khám bác sĩ sớm khi có bất kỳ cơn sốt nào.

  • Uống thật nhiều nước, và ăn đồ ăn nhẹ, đơn giản khi bạn thấy ăn được. Chưa có thực phẩm hay bài thuốc dân gian nào được chứng minh là chữa khỏi sốt chikungunya. Không giữ được nước uống (uống vào lại nôn ra), đi tiểu ít hơn hẳn, hoặc cảm thấy muốn ngất là những lý do cần đi khám bác sĩ ngay.

  • Nhiễm bệnh vào những tháng cuối thai kỳ có thể lây sang em bé lúc sinh, và trẻ sơ sinh có thể bị bệnh nặng. Nếu bạn đang mang thai, nhất là khi sắp đến ngày sinh, hãy đi khám bác sĩ ngay khi có bất kỳ cơn sốt nào, và càng cẩn thận tránh muỗi đốt. Hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc nào.

  • Vắc xin chikungunya đã được cấp phép ở một số nước, chủ yếu dành cho người đi đến nơi đang có dịch và những người có nguy cơ cao hơn. Vắc xin chưa phổ biến ở mọi nơi, và khuyến cáo về đối tượng nên tiêm khác nhau tùy quốc gia và độ tuổi. Hãy hỏi bác sĩ. Tránh muỗi đốt vẫn là cách bảo vệ chính.

Xét nghiệm hữu ích

Blog

Nguồn tham khảo

  1. WHO fact sheet: Chikungunya
  2. CDC: Symptoms of chikungunya
  3. CDC: Clinical signs and symptoms of chikungunya
  4. CDC: Chikungunya diagnosis and testing
  5. CDC: Chikungunya treatment and prevention
  6. CDC: Chikungunya vaccines

Cập nhật . Thông tin sức khỏe, không phải lời khuyên y khoa. Bác sĩ hiểu rõ toàn bộ tình trạng của bạn; hãy hỏi bác sĩ về kết quả của mình.