Triệu chứng sốt xuất huyết: dấu hiệu sớm, dấu hiệu cảnh báo không thể chờ và cách chăm sóc an toàn tại nhà

Câu hỏi thường gặp

• Triệu chứng đầu tiên của sốt xuất huyết là gì?

  Thường là sốt cao đột ngột, khoảng 40°C (104°F), 4 đến 10 ngày sau khi bị muỗi đốt, kèm đau đầu dữ dội, đau sau hốc mắt, đau cơ, đau khớp và đau xương. Buồn nôn, nôn, sưng hạch và phát ban cũng hay gặp. Nhiều ca nhiễm chỉ gây triệu chứng nhẹ hoặc không có triệu chứng gì.

• Sốt xuất huyết sốt mấy ngày?

  Sốt thường kéo dài 2 đến 7 ngày, và phần lớn mọi người khỏi bệnh sau 1 đến 2 tuần. Thời điểm quan trọng nhất là lúc hết sốt: dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết nặng thường xuất hiện trong 24 đến 48 giờ sau khi hết sốt. Mệt mỏi có thể kéo dài vài tuần sau khi khỏi.

• Dấu hiệu cảnh báo của sốt xuất huyết là gì?

  Đau bụng dữ dội, nôn ít nhất 3 lần trong 24 giờ, chảy máu cam hoặc chảy máu chân răng, nôn ra máu hoặc đi ngoài ra máu, mệt lả hoặc vật vã, thở nhanh, khát nước nhiều, và da xanh tái, lạnh hoặc thấy rất yếu. Chỉ cần có một trong các dấu hiệu này là phải đến phòng khám hoặc khoa cấp cứu ngay lập tức, kể cả khi đã hết sốt.

• Bị sốt xuất huyết uống thuốc gì?

  Paracetamol (acetaminophen) để hạ sốt và giảm đau, cùng với nghỉ ngơi và uống thật nhiều nước. Không dùng ibuprofen, aspirin hoặc các thuốc giảm đau chống viêm khác: chúng có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Không có thuốc đặc trị cho chính bệnh sốt xuất huyết. Về liều phù hợp, hãy làm theo hướng dẫn trên hộp thuốc hoặc hỏi dược sĩ, còn với trẻ em thì hãy hỏi bác sĩ.

• Tiểu cầu bao nhiêu là nguy hiểm khi bị sốt xuất huyết?

  Không có một con số duy nhất tự nó quyết định được. Tiểu cầu bình thường khoảng 150.000 đến 450.000 trên mỗi microlít, và thường giảm trong sốt xuất huyết. Bác sĩ theo dõi xu hướng thay đổi, hematocrit và tình trạng của người bệnh, chứ không chỉ con số tiểu cầu. Tiểu cầu rất thấp, hoặc có bất kỳ chảy máu nào, cần được điều trị tại bệnh viện; bác sĩ sẽ cho bạn biết chỉ số của bạn có ý nghĩa gì.

• Xét nghiệm nào xác định sốt xuất huyết, và nên làm khi nào?

  Trong 7 ngày đầu của bệnh, xét nghiệm kháng nguyên NS1 hoặc PCR tìm virus, thường làm cùng xét nghiệm kháng thể IgM. Sau ngày thứ 3, xét nghiệm IgM phát hiện phần lớn các ca mới nhiễm, và sau ngày thứ 7 đây là xét nghiệm chính. NS1 âm tính không loại trừ được sốt xuất huyết. Xét nghiệm công thức máu (CBC) giúp kiểm tra tiểu cầu.

• Sốt xuất huyết có bị lại lần hai không?

  Có. Virus sốt xuất huyết có bốn típ, và đã mắc một típ không giúp bạn miễn dịch với các típ còn lại. Nhiễm lần thứ hai có nguy cơ bị sốt xuất huyết nặng cao hơn. Nếu bạn đã từng mắc sốt xuất huyết, hãy càng cẩn thận tránh muỗi đốt, đi khám sớm khi có bất kỳ cơn sốt nào, và hỏi về vắc xin trước khi đến vùng có sốt xuất huyết.

• Sốt xuất huyết có lây không?

  Không lây trực tiếp: bạn không thể bị lây từ người khác qua tiếp xúc, ho hay ăn chung. Bệnh lây qua muỗi. Trong tuần đầu tiên của bệnh, virus có trong máu, và muỗi đốt người bệnh lúc đó có thể truyền bệnh sang người khác, vì vậy người bệnh nên tránh bị muỗi đốt, ví dụ bằng cách ngủ màn.

• Bị sốt xuất huyết nên ăn uống gì?

  Uống thật nhiều nước: nước lọc, hoặc nước có pha muối và đường, như dung dịch bù nước điện giải đường uống. Ăn đồ ăn nhẹ, đơn giản khi bạn thấy ăn được. Khát nước nhiều, đi tiểu ít hơn hẳn, hoặc nôn đến mức không uống được nước là những lý do cần đi khám bác sĩ ngay.

• Nước lá đu đủ có chữa được sốt xuất huyết không?

  Chưa có bài thuốc dân gian nào, kể cả nước lá đu đủ, được chứng minh là chữa được sốt xuất huyết hoặc giúp bệnh an toàn hơn. Cách chăm sóc đã được chứng minh là nghỉ ngơi, uống thật nhiều nước, dùng paracetamol để hạ sốt và theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo. Hãy hỏi bác sĩ trước khi thử một bài thuốc, và đừng bao giờ để việc đó làm chậm trễ việc đến bệnh viện khi có dấu hiệu cảnh báo.

• Sốt xuất huyết bao lâu thì khỏi hẳn?

  Phần lớn mọi người khỏi bệnh sau 1 đến 2 tuần, dù mệt mỏi và tâm trạng uể oải có thể kéo dài vài tuần sau đó. Hãy nghỉ ngơi, ăn uống đầy đủ và tăng dần mức vận động. Hãy đi khám bác sĩ nếu bạn không đỡ hơn, hoặc xuất hiện triệu chứng mới.

• Có vắc xin phòng sốt xuất huyết không?

  Có một loại vắc xin sốt xuất huyết đã được cấp phép ở một số nước. WHO chỉ khuyến cáo dùng cho trẻ từ 6 đến 16 tuổi ở những nơi sốt xuất huyết lây lan mạnh, và một số nước cũng tiêm cho người đi du lịch đã từng mắc sốt xuất huyết. Hãy hỏi bác sĩ xem vắc xin có phù hợp với bạn không. Tránh muỗi đốt vẫn là cách bảo vệ chính.

• Làm sao phân biệt sốt xuất huyết với sốt rét?

  Triệu chứng hai bệnh chồng lấn nhau, nên xét nghiệm máu là cách đáng tin cậy duy nhất. Sốt xuất huyết thường gây đau sau hốc mắt, đau mình mẩy, đau xương và phát ban, bắt đầu 4 đến 10 ngày sau khi bị đốt. Sốt rét thường gây sốt kèm rét run, bắt đầu 10 đến 15 ngày sau khi bị đốt, và luôn cần thuốc điều trị sốt rét. Bác sĩ có thể xét nghiệm cả hai bệnh.