Triệu chứng thoát vị: khối phồng, các loại, và những dấu hiệu cần được cấp cứu ngay

Thấy một khối mềm ở bẹn hoặc ở rốn, to lên khi ho? Dưới đây là cảm giác thường gặp khi bị thoát vị, đó có thể là loại nào, và khi nào thì không thể chờ được.

Cập nhật · Nguồn tham khảo

Trả lời nhanh

Triệu chứng thoát vị là gì?

Triệu chứng chính là một khối mềm hoặc chỗ phồng lên, thường gặp nhất ở bẹn, gần rốn hoặc ở phần trên của đùi. Khối này thường to lên khi bạn ho, rặn hoặc đứng, và nhỏ lại khi bạn nằm xuống. Có thể thấy đau âm ỉ hoặc cảm giác nặng, kéo xuống. Thoát vị khe thực quản (thoát vị hoành) không gây khối phồng mà gây ợ nóng.

Thông tin sức khỏe, không phải lời khuyên y khoa. Bác sĩ hiểu rõ toàn bộ tình trạng của bạn; hãy hỏi bác sĩ về kết quả của mình.

So sánh

Thoát vị thông thường và thoát vị bị kẹt (thoát vị nghẹt)

Phần lớn thoát vị không phải là trường hợp cấp cứu, nhưng khối thoát vị có thể bị kẹt lại và mất nguồn máu nuôi. Đây là những điểm khác biệt giúp bạn biết mình đang gặp trường hợp nào.

Điều bạn nhận thấyThoát vị thông thườngThoát vị bị kẹt hoặc thoát vị nghẹt
Khối phồngMềm, to lên khi bạn ho, rặn hoặc đứngĐột ngột to lên, chắc hoặc cứng, và đau khi chạm vào
Khi nằm xuốngThường nhỏ lại hoặc tự thụt vàoVẫn lồi ra và không đẩy vào được
ĐauKhông đau, hoặc đau âm ỉ hay cảm giác kéo xuống, lúc có lúc khôngĐau dữ dội, đột ngột ở trong hoặc quanh khối phồng hay ở bụng, và không hết
Vùng da phía trênTrông bình thườngĐỏ, sẫm màu hơn hoặc đổi sang màu khác
Bụng của bạnCảm thấy bình thườngSưng hoặc chướng, kèm buồn nôn hoặc nôn
Đi ngoài và xì hơiBình thườngBạn không đi ngoài được và không xì hơi được
SốtKhôngCó thể bị sốt cao
Cần làm gìĐi khám bác sĩ trong vài tuần tớiGọi số cấp cứu tại nơi bạn sống hoặc đến khoa cấp cứu ngay

Thoát vị đùi (femoral), một khối nhỏ ở phần trên của đùi, hay gặp nhất ở phụ nữ trên 50 tuổi, dễ bị kẹt hơn, vì vậy thường được mổ sửa sớm ngay sau khi phát hiện.

Bảng kiểm tra triệu chứng thoát vị

Hãy đánh dấu những điều đúng với bạn. Thẻ kết quả sẽ cho biết triệu chứng của bạn giống khối thoát vị, thoát vị khe thực quản, hay cả hai, và chỉ ra những dấu hiệu không thể chờ được. Không có thông tin nào được lưu lại hay gửi đi đâu cả.

Bảng kiểm tra triệu chứng thoát vị

Đã đánh dấu 0/11 triệu chứng

Dấu hiệu khối thoát vị0/6
Dấu hiệu thoát vị khe thực quản0/5

Hãy đánh dấu bất kỳ điều gì đúng với bạn.

Bảng kiểm tra này sắp xếp triệu chứng thành một dạng để bác sĩ tham khảo. Bảng không thể chẩn đoán thoát vị: chỉ có thăm khám, đôi khi kèm chụp chiếu, mới chẩn đoán được, và những bệnh khác cũng có thể gây khối phồng hoặc ợ nóng.

Thoát vị là gì, và có những loại nào?

Thoát vị (hernia) là khi một phần cơ quan bên trong, chẳng hạn ruột hoặc mô mỡ, bị đẩy lồi ra qua một điểm yếu hoặc khe hở ở thành cơ vốn giữ nó ở đúng chỗ. Thoát vị hiện ra thành một khối phồng hoặc chỗ lồi lên, thường lúc có lúc không. Thoát vị bẹn xuống bìu ở nam giới dân gian thường gọi là sa đì hoặc sa ruột.

LoạiỞ đâuAi hay bị nhất
Thoát vị bẹn (inguinal)Ở bẹn, đôi khi xuống tận bìuNam giới: loại phổ biến nhất
Thoát vị đùi (femoral)Phần trên của đùi, gần bẹnPhụ nữ trên 50 tuổi
Thoát vị rốn (umbilical)Ở rốnTrẻ nhỏ, và người lớn thừa cân hoặc đã mang thai nhiều lần
Thoát vị vết mổ (incisional)Qua một vết mổ cũNgười từng mổ bụng
Thoát vị khe thực quản, hay thoát vị hoành (hiatus)Ở bên trong, khi dạ dày bị đẩy lên lồng ngựcNgười trên 50 tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người thừa cân

Thoát vị bẹn phổ biến hơn hẳn các loại khác: khoảng 27% nam giới và 3% nữ giới bị thoát vị bẹn vào một lúc nào đó trong đời, và nam giới có nguy cơ bị cao gấp 8 đến 10 lần so với nữ giới.

Triệu chứng thoát vị là gì?

Phần lớn thoát vị gây ra một khối mềm hoặc chỗ phồng lên, khối này:

  • to lên khi bạn ho, hắt hơi, rặn, nhấc vật nặng hoặc đứng lâu
  • nhỏ lại hoặc biến mất khi bạn nằm xuống, hoặc có thể đẩy nhẹ vào trong được
  • có thể gây đau âm ỉ, nóng rát hoặc cảm giác nặng, kéo xuống, hoặc hoàn toàn không đau

Theo từng loại:

  • Thoát vị bẹn: một chỗ phồng ở bẹn, đôi khi xuống tận bìu, thường kèm cảm giác khó chịu nặng hơn vào cuối ngày.
  • Thoát vị đùi: một khối nhỏ ở phần trên của đùi, cỡ quả nho, kèm đau âm ỉ lúc có lúc không hoặc khó chịu khi đi lại.
  • Thoát vị rốn: một chỗ sưng mềm ở rốn, thường không đau; người lớn có thể thấy khó chịu khi ho hoặc rặn.
  • Thoát vị vết mổ: một chỗ phồng dọc theo hoặc gần một vết mổ cũ.
  • Thoát vị khe thực quản: không có khối phồng. Nhiều người không có triệu chứng gì; số khác bị ợ nóng, trào ngược axit, đầy hơi, ợ hơi, buồn nôn, hoặc đau khi nuốt hay khó nuốt.

Ngay cả khối thoát vị lớn cũng có thể không đau, và mức độ đau không cho biết thoát vị nghiêm trọng đến đâu: điều quan trọng là khối phồng có thay đổi hay không.

Khi nào thoát vị là trường hợp cấp cứu?

Đôi khi khối thoát vị bị kẹt lại (thoát vị kẹt) và có thể gây tắc ruột, hoặc bị nghẹt (thoát vị nghẹt), nghĩa là nguồn máu nuôi bị cắt đứt. Thoát vị nghẹt có thể đe dọa tính mạng và cần mổ ngay lập tức.

Hãy gọi số cấp cứu tại nơi bạn sống hoặc đến khoa cấp cứu ngay nếu bạn bị thoát vị, hoặc có một khối phồng mới, kèm:

  • đau dữ dội, đột ngột ở trong hoặc quanh khối phồng hay ở bụng, và không hết
  • khối phồng trở nên chắc, cứng hoặc đau khi chạm vào, hoặc đột ngột to lên
  • khối phồng không đẩy vào được khi bạn nằm xuống
  • vùng da phía trên chuyển sang đỏ, sẫm màu hoặc màu khác
  • bạn buồn nôn hoặc bị nôn, hoặc ăn vào là nôn ra
  • bạn không đi ngoài được và không xì hơi được, hoặc bụng bị sưng
  • bạn bị sốt cao hoặc đột nhiên lú lẫn

Đừng tự lái xe đi viện. Hãy nhờ người khác đưa đi hoặc gọi xe cấp cứu. Đừng cố ấn một khối phồng cứng, đau vào trong.

Nguyên nhân gây thoát vị là gì, và ai dễ bị?

Thoát vị xảy ra khi áp lực trong bụng gặp một vùng yếu ở thành cơ. Vùng yếu này có thể có sẵn từ khi sinh ra hoặc hình thành dần theo tuổi tác. Những yếu tố làm tăng nguy cơ gồm:

  • mang vác nặng, hoặc làm công việc phải nhấc, đứng hay đi lại nhiều
  • rặn khi đi ngoài do táo bón
  • ho kéo dài, chẳng hạn do hút thuốc
  • thừa cân, hoặc mang thai, nhất là mang thai nhiều lần
  • tuổi cao, và gia đình có người bị thoát vị
  • từng mổ ở bụng, kể cả mổ tuyến tiền liệt
  • có dịch trong ổ bụng (cổ trướng, ascites), chẳng hạn do bệnh gan

Trẻ nhỏ hay bị thoát vị rốn vì các cơ quanh rốn chưa khép lại. Thoát vị rốn ở trẻ thường tự khép lại trước 5 tuổi. Thoát vị bẹn ở trẻ nhỏ và trẻ em, hay gặp hơn ở trẻ sinh non, cần được bác sĩ khám, vì loại này không tự khép lại được.

Thoát vị được chẩn đoán và điều trị thế nào?

Chẩn đoán. Bác sĩ thường có thể nhận biết bằng cách khám khối phồng, thường là khi bạn đứng và ho. Nếu chưa rõ, siêu âm (ultrasound), chụp CT hoặc chụp MRI có thể cho thấy khối thoát vị.

Thoát vị ở người lớn không tự khỏi, nhưng không phải trường hợp nào cũng cần mổ ngay:

  • Theo dõi chờ đợi có thể phù hợp với thoát vị bẹn nhỏ, ít hoặc không gây triệu chứng, kèm tái khám định kỳ.
  • Phẫu thuật thường được khuyên nếu khối thoát vị gây đau, đang to lên, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, hoặc là thoát vị đùi, vì thoát vị đùi dễ bị kẹt hơn.

Ca mổ. Bác sĩ phẫu thuật đẩy khối phồng trở lại và đóng điểm yếu, thường bằng một tấm lưới (mesh) mỏng, qua một đường rạch lớn hơn (mổ mở) hoặc qua vài vết rạch nhỏ (mổ nội soi). Ca mổ thường kéo dài 30 đến 90 phút, và nhiều người được về nhà ngay trong ngày.

Hồi phục. Hồi phục hoàn toàn thường mất 4 đến 6 tuần. Phần lớn mọi người đi làm lại sau 1 đến 2 tuần, hoặc đến 6 tuần nếu công việc phải mang vác nặng, và nên tránh mang vác nặng ít nhất 4 đến 6 tuần. Hãy hỏi bác sĩ phẫu thuật khi nào bạn có thể lái xe. Thoát vị có thể tái phát sau khi mổ, vì vậy hãy làm theo lời dặn bạn được hướng dẫn.

Đai đỡ thoát vị (đai hoặc băng nâng) có thể giúp một số người bớt khó chịu nhưng không chữa được thoát vị: hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Điều gì giúp ích khi bị thoát vị khe thực quản?

Thoát vị khe thực quản thường không cần điều trị nếu không gây ra vấn đề gì. Nếu bạn bị ợ nóng hoặc trào ngược, những thay đổi sau thường giúp ích:

  • ăn những bữa nhỏ hơn, chia thành nhiều bữa
  • không ăn trong vòng 3 hoặc 4 giờ trước khi đi ngủ
  • kê cao đầu giường lên 10 đến 20 cm
  • giảm cân nếu bạn thừa cân, và tránh mặc quần áo bó chặt quanh eo
  • bỏ thuốc lá, uống ít rượu bia, và tránh những món ăn làm triệu chứng nặng lên

Dược sĩ có thể gợi ý thuốc giúp đỡ triệu chứng trong thời gian ngắn, như thuốc kháng axit (antacids) hoặc alginat (alginates). Nếu không đỡ, bác sĩ có thể kê thuốc mạnh hơn để giảm axit dạ dày. Phẫu thuật chỉ được cân nhắc khi các cách điều trị khác không hiệu quả và triệu chứng vẫn rất nặng.

Hãy đi khám bác sĩ ngay trong ngày nếu bạn khó nuốt, nôn liên tục, nôn ra máu, sụt cân mà không cố ý, hoặc đau vùng bụng trên.

Có phòng ngừa thoát vị được không?

Không phải lúc nào cũng phòng ngừa được thoát vị, nhưng bạn có thể giảm nguy cơ và giữ cho khối thoát vị không nặng thêm:

  • Nhấc vật đúng cách: gập đầu gối, giữ vật sát người, và nhờ người giúp khi mang vật nặng.
  • Tránh rặn khi đi ngoài: ăn nhiều chất xơ và uống đủ nước để phân mềm.
  • Đi khám bác sĩ nếu bị ho mãi không đỡ hoặc cứ tái đi tái lại.
  • Giữ cân nặng hợp lý và năng vận động: khoảng 150 phút vận động vừa phải mỗi tuần.
  • Bỏ thuốc lá, điều này cũng giúp giảm ho và giúp vết mổ mau lành.

Nếu bạn đã bị thoát vị, hãy hỏi bác sĩ những hoạt động nào là an toàn cho đến khi được mổ.

Khi nào cần đi khám

Đặt lịch khám

  • Bạn thấy một khối phồng hoặc chỗ lồi mới ở bẹn, rốn, đùi hoặc gần vết mổ, kể cả khi không đau.
  • Khối thoát vị đang to lên, đau hơn, hoặc khó đẩy vào hơn: hãy đi khám bác sĩ trong vòng vài ngày.
  • Một khối nhỏ ở phần trên của đùi, nhất là ở phụ nữ trên 50 tuổi: hãy đi khám bác sĩ sớm, vì thoát vị đùi dễ bị kẹt hơn.
  • Thoát vị rốn ở trẻ vẫn còn khi trẻ đã 5 tuổi, hoặc bất kỳ khối phồng nào ở bẹn của trẻ nhỏ hay trẻ em.
  • Ợ nóng hoặc trào ngược kéo dài hơn 3 tuần, rất nặng, hoặc dùng thuốc mua ở nhà thuốc vẫn không đỡ.

Cần cấp cứu ngay (gọi số cấp cứu tại nơi bạn sống) nếu người bị thoát vị hoặc có khối phồng mới bị:

  • đau dữ dội, đột ngột ở trong hoặc quanh khối phồng hay ở bụng, và không hết
  • khối phồng trở nên chắc, đau khi chạm vào, đỏ hoặc sẫm màu hơn, hoặc không đẩy vào được
  • nôn, hoặc không đi ngoài được, không xì hơi được
  • sốt cao, hoặc đột nhiên lú lẫn

Phần lớn thoát vị không phải là trường hợp cấp cứu và có thể được mổ sửa theo lịch hẹn. Thoát vị bị kẹt thì khác: cần mổ nhanh chóng. Đừng chờ cho hết đau, đừng cố ấn khối phồng vào, và đừng tự lái xe đi viện.

Thấy một khối phồng mà không biết là gì? Hãy cùng trao đổi.

Saluvo lắng nghe triệu chứng của bạn bằng lời lẽ và ngôn ngữ của chính bạn, kiểm tra dấu hiệu cảnh báo trước tiên, rồi cho bạn biết nên gặp bác sĩ nào và cần đi khám sớm đến mức nào. Saluvo cũng có thể giúp bạn chuẩn bị câu hỏi cho bác sĩ phẫu thuật.

Hỏi về triệu chứng của tôi

Bắt đầu miễn phí. Mô tả cảm giác của bạn bằng lời lẽ và ngôn ngữ của chính bạn.

Câu hỏi thường gặp

  • Thường là một khối mềm mà bạn có thể nhìn thấy hoặc sờ thấy, hay gặp ở bẹn hoặc ở rốn. Khối này to lên khi bạn ho, rặn hoặc đứng, và nhỏ lại khi bạn nằm xuống. Có người thấy đau âm ỉ, nóng rát hoặc cảm giác nặng, kéo xuống; có người lại không thấy gì cả.

  • Phụ nữ cũng bị những kiểu khối phồng giống vậy, nhưng thoát vị đùi và thoát vị rốn tương đối hay gặp hơn ở phụ nữ. Thoát vị đùi là một khối nhỏ ở phần trên của đùi, thường gặp ở phụ nữ trên 50 tuổi, và dễ bị kẹt hơn, vì vậy cần được bác sĩ kiểm tra sớm.

  • Hay gặp nhất là thoát vị bẹn: một chỗ phồng ở bẹn có thể xuống tận bìu, kèm đau âm ỉ hoặc cảm giác nặng, tệ hơn sau khi đứng lâu, nhấc vật nặng hoặc vào cuối ngày. Khoảng 27% nam giới bị thoát vị bẹn vào một lúc nào đó.

  • Ở người lớn thì không: điểm yếu ở thành cơ vẫn còn đó. Thoát vị nhỏ, ít hoặc không gây triệu chứng đôi khi có thể theo dõi thay vì mổ. Ở trẻ nhỏ, thoát vị rốn thường tự khép lại trước 5 tuổi.

  • Thường thì không nguy hiểm ngay, nhưng khối thoát vị có thể bị kẹt (nghẹt) và mất nguồn máu nuôi, đó là trường hợp cấp cứu. Đau dữ dội đột ngột, khối phồng trở nên cứng, đau khi chạm vào hoặc đổi màu hay không thụt vào được, nôn, hoặc không đi ngoài được, không xì hơi được cần được cấp cứu ngay.

  • Không. Thoát vị bẹn nhỏ, ít triệu chứng có thể được theo dõi kèm tái khám định kỳ, và thoát vị khe thực quản thường được kiểm soát bằng thay đổi lối sống và thuốc. Phẫu thuật thường được khuyên khi thoát vị gây đau hoặc đang to lên, và với thoát vị đùi vì loại này dễ bị kẹt hơn.

  • Hồi phục hoàn toàn thường mất 4 đến 6 tuần. Phần lớn mọi người đi làm lại sau 1 đến 2 tuần, hoặc đến 6 tuần nếu công việc phải mang vác nặng, và tránh mang vác nặng ít nhất 4 đến 6 tuần. Bác sĩ phẫu thuật sẽ cho bạn biết khi nào có thể lái xe.

  • Nhiều người không có triệu chứng gì. Khi có triệu chứng, thường là triệu chứng của trào ngược axit: ợ nóng, thức ăn hoặc axit trào ngược lên, đầy hơi, ợ hơi, buồn nôn, và đôi khi đau khi nuốt hoặc khó nuốt. Khó nuốt, nôn ra máu hoặc sụt cân cần được bác sĩ khám ngay trong ngày.

  • Nhiều khối thoát vị tự thụt vào khi bạn nằm xuống, và bác sĩ có thể hướng dẫn bạn cách đẩy nhẹ vào. Tuyệt đối không cố ấn một khối phồng cứng, đau hoặc đổi màu: đó có thể là thoát vị bị kẹt và cần cấp cứu.

  • Mang vác nặng và rặn làm tăng áp lực trong bụng và có thể đẩy mô lồi ra qua một điểm yếu, vì vậy có thể gây ra thoát vị hoặc làm khối thoát vị to thêm. Hãy gập đầu gối và giữ vật sát người khi nhấc, nhờ người giúp khi mang vật nặng, và hỏi bác sĩ những hoạt động nào là an toàn nếu bạn đã bị thoát vị.

  • Đai đỡ thoát vị (đai hoặc băng nâng) có thể giúp một số người bớt khó chịu, nhưng không sửa được điểm yếu và không ngăn khối thoát vị bị kẹt. Hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng, và đừng vì đeo đai mà chậm đi khám khi khối thoát vị đang to lên hoặc gây đau.

  • Thường là bác sĩ khám khối phồng, thường khi bạn đứng và ho. Nếu chưa rõ, siêu âm, chụp CT hoặc chụp MRI có thể xác định. Thoát vị khe thực quản đôi khi được phát hiện khi làm xét nghiệm, thăm dò vì ợ nóng hoặc khó nuốt.

Blog

Nguồn tham khảo

  1. NHS: Hernia
  2. NHS: Inguinal hernia repair
  3. NHS: Femoral hernia repair
  4. NHS: Umbilical hernia repair
  5. NHS: Hiatus hernia
  6. NIDDK: Inguinal hernia
  7. MedlinePlus: Hernia

Cập nhật . Thông tin sức khỏe, không phải lời khuyên y khoa. Bác sĩ hiểu rõ toàn bộ tình trạng của bạn; hãy hỏi bác sĩ về kết quả của mình.