Ko te mate kōwhai (jaundice), ko te wā ka kōwhai te kiri, te mā rānei o ngā karu. Ka puta ina kohi te tinana i tētahi matū kōwhai ko bilirubin te ingoa.
Ka hangaia te bilirubin ina wāwāhi te tinana i ngā pūtau toto whero tawhito. I te tikanga ka tukuna e te ate ki te au (bile), ā, ka rere mā ngā ngongo au ki te whēkau. Ko te tikanga o te mate kōwhai, kei te hē tētahi mea i taua huarahi:
- Ka tere rawa te wāwāhi o ngā pūtau toto whero, hei tauira i te haemolytic anaemia, i te mate pūtau toto whero sickle (sickle cell disease) rānei
- Te ate: te hepatitis (ngā pokenga huaketo pērā i te hepatitis A, B, C, E rānei), te mate ate nā te waipiro, me ētahi rongoā
- Kua purua ngā ngongo au: ngā kōhatu au (gallstones), me ngā raruraru o te pancreas pērā i te pancreatitis
He tohu te mate kōwhai, ehara i te mate ko ia anake, ā, i ngā pakeke he tohu pea o tētahi mea taumaha, nō reira me kite tonu i te rata. I ngā pēpi hou, he noa, ā, i te nuinga kāore he kino (tirohia i raro iho).

