Ko te niumōnia (pneumonia) he pokenga e kakā ai (inflames) ngā pūkahukahu. Ka kī ngā pēke hau iti (air sacs) i te hōhonutanga i te wai, i te pirau (pus) rānei, nā reira ka uaua ake te tuku hāora (oxygen) ki te toto. Ka pā pea ki te pūkahukahu kotahi, ki ngā mea e rua rānei.
Ko ngā take:
- ngā huakita (bacteria), ko te mea noa rawa ko te Streptococcus pneumoniae (pneumococcus)
- ngā wheori, pērā i te rewharewha, te RSV me te COVID-19, ā, mā ēnei anō pea e puta ai te niumōnia huakita ā muri ake
- ngā hekaheka (fungi), he onge ake, ā, ka pā i te nuinga ki te hunga he pūnaha ārai mate ngoikore
- te hā i te kai, i te inu, i te ruaki rānei ki roto i ngā pūkahukahu (aspiration pneumonia)
Ka horapa ngā iroriki e puta ai mā ngā pata iti o te maremare me te matihe. He noa te niumōnia, ā, ka pā ki te katoa, engari he taumaha ake i ngā tamariki nohinohi, i ngā kaumātua, i te hunga he raruraru hauora kē. I te ao whānui, ko ia te take pokenga kotahi nui rawa o te mate i ngā tamariki: i mate i a ia tata ki te 740,180 tamariki i raro i te 5 tau i te tau 2019.

