Ngā tohu niumōnia (pneumonia): te maremare, te kirika, me ngā tohu hā e tika ai kia tikina he āwhina ināianei

He maremare me te kirika e poto ai tō hā? Anei te āhua noa o te niumōnia, tōna rerekē i te makariri uma, me te wā e kore ai e taea te tatari.

I whakahoutia · Ngā mātāpuna

Whakautu poto

He aha ngā tohu o te niumōnia (pneumonia)?

I te nuinga ka whakaputa te niumōnia (pneumonia) i te maremare, he maha ngā wā me te huare (phlegm) kōwhai, kākāriki rānei, i te kirika teitei, i te hēmanawa (poto o te hā), i te hā tere rānei, me te mamae uma ka kino ake ina hā ki roto, ina maremare rānei. He noa te ngenge, ngā mamae tinana me te kore hiakai, ā, ka rangirua pea ngā kaumātua. Ko te uaua o te hā, ko ngā ngutu kahurangi rānei, me tiki āwhina ohotata.

He mōhiohio hauora, ehara i te tohutohu hauora. E mōhio ana tō rata ki tō āhua katoa; pātai ki a ia mō tō hua.

Taha ki te taha

Te niumōnia me te makariri uma (kōhea, bronchitis): te rerekētanga

Ka tīmata ēnei e rua ki te maremare, ā, ka whai pea i muri i te makariri, i te rewharewha rānei. Ka pā te kōhea (bronchitis) ki ngā ara hau; ka tae te niumōnia ki ngā pēke hau (air sacs) i te hōhonutanga o ngā pūkahukahu, ā, i te nuinga ka kaha ake te māuiui o te tangata. Ko ēnei ngā rerekētanga noa.

Te mea ka kitea e koeHe makariri uma, he kōhea (bronchitis) rāneiNiumōnia (pneumonia)
Te maremareHe maremare, i ētahi wā me te huare mārama, mā, kōwhai rāneiHe maremare, he maha ngā wā me te huare kōwhai, kākāriki rānei, i ētahi wā me te toto
Te kirikaKāore, he iti noa rāneiHe maha ngā wā he teitei, me te makariri, te wiriwiri rānei
Te hāI te nuinga he pai, i ētahi wā he wheowheo (wheezy) itiHēmanawa, he tere rānei te hā, ahakoa e okioki ana
Te mamae umaHe uma mamae nā te maremareHe mamae koi ka kino ake ina hā ki roto, ina maremare rānei
Te kaha o te māuiuiKa taea tonu te haere i ō mahi, ahakoa kāore i te tino paiHe maha ngā wā he tino māuiui, he tino ngenge, kāore e hiakai
Ngā kaumātuaHe ōrite ngā tohuKa rangirua pea, he iti iho rānei te mahana o te tinana, kaua ko te kirika
Te huarahi noaKa pai ake i a ia anō, i te nuinga i roto i te 3 wikiMe whai paturopi (antibiotics) te niumōnia huakita; ka ora te nuinga i roto i te 2 ki te 4 wiki
Te mahi tikaOkioki, kia nui te inu wai i te kāinga; kite i te rata mēnā kāore e pai haere anaKite i te rata i taua rā tonu; tikina he āwhina ohotata mēnā e uaua ana te hā

Ka taea anō e te rewharewha, te COVID-19, te huangō (asthma), te ngoikore manawa (heart failure) me te TB te whakaputa i te maremare me te hēmanawa. Mā te rata anake e wehe, i ētahi wā mā tētahi hihi-X uma (chest X-ray).

Rārangi tohu niumōnia

Tohua ngā mea e pono ana ināianei. Ka whakaatu te kāri mēnā e hāngai ana ō tohu ki tētahi pokenga uma, ki ngā tohu e uaua ana ngā pūkahukahu, ki ēnei e rua rānei, ā, ka tohu i ngā tohu e kore e taea te tatari. Kāore he mea e tiakina, e tukuna rānei ki hea.

Rārangi tohu niumōnia

0 o ngā tohu 12 kua tohua

Ngā tohu pokenga uma0/6
Ngā tohu e uaua ana ngā pūkahukahu0/6

Tohua ngā mea e pono ana ināianei.

Ka whakaraupapa tēnei rārangi i ngā tohu hei tauira mā tō rata. Kāore e taea e ia te whakatau he niumōnia tōu: me tirotiro koe e tētahi rata, ā, ka taea e ētahi atu māuiui te whakaputa i ngā tohu ōrite.

He aha te niumōnia, ā, he aha te take?

Ko te niumōnia (pneumonia) he pokenga e kakā ai (inflames) ngā pūkahukahu. Ka kī ngā pēke hau iti (air sacs) i te hōhonutanga i te wai, i te pirau (pus) rānei, nā reira ka uaua ake te tuku hāora (oxygen) ki te toto. Ka pā pea ki te pūkahukahu kotahi, ki ngā mea e rua rānei.

Ko ngā take:

  • ngā huakita (bacteria), ko te mea noa rawa ko te Streptococcus pneumoniae (pneumococcus)
  • ngā wheori, pērā i te rewharewha, te RSV me te COVID-19, ā, mā ēnei anō pea e puta ai te niumōnia huakita ā muri ake
  • ngā hekaheka (fungi), he onge ake, ā, ka pā i te nuinga ki te hunga he pūnaha ārai mate ngoikore
  • te hā i te kai, i te inu, i te ruaki rānei ki roto i ngā pūkahukahu (aspiration pneumonia)

Ka horapa ngā iroriki e puta ai mā ngā pata iti o te maremare me te matihe. He noa te niumōnia, ā, ka pā ki te katoa, engari he taumaha ake i ngā tamariki nohinohi, i ngā kaumātua, i te hunga he raruraru hauora kē. I te ao whānui, ko ia te take pokenga kotahi nui rawa o te mate i ngā tamariki: i mate i a ia tata ki te 740,180 tamariki i raro i te 5 tau i te tau 2019.

He aha ngā tohu o te niumōnia (pneumonia)?

Ka tīmata pea ngā tohu ohorere, i roto rānei i ētahi rā torutoru. I ngā pakeke, ko ngā mea noa rawa:

  • he maremare, he maha ngā wā me te huare (phlegm) kōwhai, kākāriki rānei, i ētahi wā me te toto
  • he kirika teitei, he makariri, he wiriwiri rānei
  • he hēmanawa (poto o te hā), he tere ake rānei te hā i te noa
  • he mamae uma ka kino ake ina hā ki roto, ina maremare rānei
  • he tino ngenge, me te tinana e mamae ana me te ānini
  • te kore hiakai, i ētahi wā te hiahia ruaki, te ruaki, te korere (diarrhoea) rānei
  • he hā wheowheo (wheezing)

Kāore pea he kirika o ngā kaumātua: tērā pea he iti iho te mahana o te tinana i te noa, ka ngoikore, ka rangirua ohorere rānei.

Ko ngā pēpi me ngā tamariki nohinohi ka tere pea te hā, ka ngunguru, ka kumea ki roto te kiri i waenga, i raro rānei i ngā rara i ia hā, ka whakawhānui i ngā pongāihu, kāore rānei e taea te whāngai. He torutoru noa iho ngā tohu o ētahi pēpi, ā, te āhua nei he māuiui noa, he kore e tau, he ngohe (floppy) rānei.

Āhea he ohotata ai te niumōnia?

Waea atu ki te nama ohotata o tō rohe, haere rānei ki te tari ohotata ināianei mēnā kei tētahi tangata:

  • e uaua ana te hā: e rāoa ana (choking), e kuhakuha ana (gasping), kāore rānei e taea te kōrero
  • he kiri, he ngutu, he arero rānei kōmā, kahurangi, hina, kōtingotingo rānei
  • e maremare toto ana
  • ka rangirua ohorere, hei tauira kāore e mōhio kei hea ia
  • he pēpi e kore e taea te whakaoho, he ngohe (floppy) rānei

Kaua e taraiwa i a koe anō: tonoa tētahi kia kawe i a koe, waea rānei mō te waka tūroro.

Kite i te rata i taua rā tonu mēnā he maremare tōu me te hēmanawa, he mamae uma ina hā, ina maremare rānei, he maremare rānei me te huare kōwhai, kākāriki rānei me te kirika, inarā mēnā kua neke atu koe i te 65 tau, e hapū ana, he mate manawa, mate pūkahukahu roa rānei tōu, he mate huka (diabetes), he pūnaha ārai mate ngoikore rānei, he tamaiti nohinohi rānei.

Ko wai e nui ake ana te tūpono ki te niumōnia?

Ka pāngia pea te katoa e te niumōnia, engari he nui ake te tūpono mō:

  • ngā tamariki i raro i te 5 tau, inarā ngā pēpi
  • ngā pakeke neke atu i te 65 tau
  • te hunga he mate pūkahukahu roa (pērā i te huangō, asthma, i te COPD rānei), he mate manawa, he mate huka (diabetes), he mate ate, mate whatukuhu rānei
  • te hunga he pūnaha ārai mate ngoikore, hei tauira nā te hahau matepukupuku (chemotherapy), nā te HIV, nā ngā rongoā whakangoikore i te pūnaha ārai mate rānei
  • te hunga kai paipa, e inu nui ana rānei i te waipiro
  • te hunga e uaua ana te maremare, te horomi rānei, hei tauira i muri i te ikura roro (stroke)
  • ia tangata kātahi anō ka pāngia e te makariri, e te rewharewha rānei

I ngā tamariki, ka piki anō te tūpono nā te kai kāore e rawaka ana, nā te hau auahi i roto i te whare nā ngā ahi tunu kai, nā ngā kāinga kikī.

Me pēhea e whakatau ai ngā rata i te niumōnia?

Ka pātai te rata mō ō tohu, ā, ka whakarongo ki tō uma mā te stethoscope mō ngā oro ngatete, mirumiru rānei. Tērā pea ka:

WhakamātautauTe mea ka whakaaturia
Pulse oximetryTe nui o te hāora (oxygen) i tō toto, mā tētahi tōpine (clip) ki tō matimati
Hihi-X uma (chest X-ray)Kei hea te pokenga i ngā pūkahukahu, ā, e hia te nui
Whakamātautau totoNgā tohu pokenga, pērā i te piki o te tatauranga pūtau mā, me te āhua o te kaha o tō tinana
Whakamātautau sputumKo tēhea iroriki te take, mai i tētahi tauira huare (phlegm)
Matawai CT (CT scan)He whakaahua kikokiko ake, mēnā kāore e mārama te whakatau, kāore rānei e pai haere ana

Ko te tatauranga toto katoa (CBC) tētahi o ngā whakamātautau toto noa. Ko te nuinga o te hunga he niumōnia māmā, ka whakataua mā te tirotiro anake; he noa ake ngā hihi-X me ngā whakamātautau toto i te hōhipera.

Me pēhea te maimoa i te niumōnia, ā, e hia te roa kia ora?

Ka maimoatia te niumōnia huakita ki ngā paturopi (antibiotics). Kainga tonutia kia oti rā anō te maimoatanga, ahakoa ka pai ake tō rongo, ā, whakapā atu ki tō rata mēnā kāore koe e pai ake ana i muri i te 2 ki te 3 rā. Kāore ngā paturopi e āwhina i te niumōnia wheori; he maha ngā wā ka pai ake i a ia anō, ā, i ētahi wā ka whakamahia he rongoā patu wheori (antiviral medicine).

I te kāinga:

  • okioki, ā, kia nui te inu wai
  • ka āwhina pea te paracetamol, te ibuprofen rānei ki te whakamāmā i te kirika me te mamae, mēnā he haumaru mōu: tirohia te pōkai, pātai rānei ki tētahi kaiwhakarite rongoā (pharmacist), ā, pātai ki tētahi rata mō te tamaiti, mēnā e hapū ana rānei koe
  • kaua e kai i ngā rongoā maremare me te kore pātai tuatahi ki tētahi rata, kaiwhakarite rongoā rānei; mā te maremare e whakawātea te huare
  • kaua e kai paipa

I te hōhipera, ka whiwhi pea te hunga he niumōnia taumaha i ngā paturopi mā te ngira wai (drip), i te hāora (oxygen), i te wai hoki; me āwhina ētahi torutoru ki te hā. He nui ake te tūpono ki te tiaki hōhipera mō te hunga neke atu i te 65 tau, mō ngā pēpi me ngā tamariki nohinohi, mō te hunga he mate manawa, mate pūkahukahu rānei, mō te hunga rānei e tino māuiui ana, kāore rānei e pai haere ana i ngā paturopi.

Te whakaoranga. Ka pai ake te nuinga i roto i te 2 ki te 4 wiki. He maha ngā wā ka mau te ngenge mō te kotahi marama pea, ā, ka roa pea te maremare mō ētahi wiki. Āta whakapiki i ō mahi. Kite i te rata mēnā ka hoki mai ngā tohu, kāore rānei koe e pai haere ana.

Me pēhea e ārai ai i te niumōnia?

  • Tikina te kano ārai mate. Ko ngā kano ārai mate e āwhina ana ki te ārai i te niumōnia, i ngā pokenga rānei e puta ai, ko te kano ārai mate pneumococcal (e tūtohutia ana mō ngā pēpi, ngā pakeke neke atu i te 65 tau me te hunga he nui ake te tūpono), me ngā kano ārai mate mō te rewharewha, te COVID-19, te RSV, te maremare kōkō (whooping cough), te Hib me te karawaka (measles). Pātai ki tō rata ko ēhea e hiahiatia ana e koe.
  • Whakamutua te kai paipa, ā, kia matara ngā tamariki i te auahi.
  • Horoia ō ringa i ngā wā katoa ki te hopi me te wai, ā, hīpokina te maremare me te matihe.
  • Whakahaerehia ngā mate roa pērā i te mate huka (diabetes), te huangō (asthma) me te COPD.
  • Mō ngā pēpi, mā te whāngai ū i ngā marama tuatahi e ono me te hau mā i roto i te whare e tiaki i te niumōnia.

Āhea kite ai i te rata

Kite i te rata i tēnei rā

  • He maremare me te hēmanawa, he tere ake rānei te hā i te noa.
  • He mamae uma ka haere, ka hoki mai, ka puta rānei ina hā, ina maremare rānei.
  • He maremare me te huare kōwhai, kākāriki rānei, me te kirika teitei.
  • He maremare kua mau neke atu i te 3 wiki.
  • E kai ana i ngā paturopi (antibiotics) mō te niumōnia, ā, kāore e pai ake ana i muri i te 2 ki te 3 rā.
  • He maremare me te kirika i tētahi tangata neke atu i te 65 tau, e hapū ana, he mate manawa, mate pūkahukahu roa rānei tōna, he mate huka (diabetes), he pūnaha ārai mate ngoikore rānei, i tētahi tamaiti nohinohi rānei.

Tikina he āwhina ohotata ināianei (waea atu ki te nama ohotata o tō rohe) mēnā kei tētahi tangata:

  • e uaua ana te hā: e rāoa ana (choking), e kuhakuha ana (gasping), kāore rānei e taea te kōrero
  • he kiri, he ngutu, he arero rānei kōmā, kahurangi, hina, kōtingotingo rānei
  • e maremare toto ana, ka rangirua ohorere rānei
  • he pēpi e kore e taea te whakaoho, he ngohe (floppy), ka kumea rānei te kiri i raro i ngā rara ki roto i ia hā

Ka ora te nuinga o te hunga he niumōnia i te kāinga mā te maimoatanga tika. Ka tere kino ake pea ngā raruraru hā, inarā i ngā pēpi me ngā kaumātua: kaua e tatari kia ngaro, ā, kaua e taraiwa i a koe anō.

He maremare, he kirika e kore e mutu? Kōrerotia.

Ka whakarongo a Saluvo ki ō tohu, i ō ake kupu, i tō ake reo, ka tirotiro tuatahi i ngā tohu whakatūpato, ā, ka kī atu ko tēhea rata hei kite māu, ā, kia hohoro pēhea. He tatauranga toto, he pūrongo hihi-X rānei kē tōu? Ka whakamāramatia e ia ngā hua i ngā kupu māmā.

Pātai mō aku tohu

Kore utu te tīmata. Kōrerotia tō āhua i ō ake kupu, i tō ake reo.

Ngā pātai a te iwi

  • I te nuinga he maremare, he kirika teitei me te makariri, me te tino ngenge, i ētahi wā i muri i te makariri, i te rewharewha rānei. Ko te hēmanawa, te hā tere me te mamae uma ina hā ki roto, ina maremare rānei, he tohu kua pāngia ngā pūkahukahu, ā, me kite i te rata i taua rā tonu.

  • Ko te maremare me te kirika teitei, te hēmanawa, te hā tere rānei, me te mamae uma koi ina hā, he nui ake te tūpono he niumōnia, kaua he makariri uma noa. Mā te rata anake e mōhio, mā te whakarongo ki tō uma, i ētahi wā mā tētahi hihi-X. Kite i tētahi i taua rā tonu mēnā e hēmanawa ana koe.

  • He tere te hā, ka kumea ki roto te kiri i waenga, i raro rānei i ngā rara i ia hā, he ngunguru, ka whakawhānui ngā pongāihu, he maremare, he kirika, ā, kāore e whāngai, e inu rānei. Ko te pēpi e kore e taea te whakaoho, he ngohe (floppy), he ngutu kahurangi rānei, me tiki āwhina ohotata ināianei. Ko te niumōnia tētahi take matua o te mate i ngā tamariki i raro i te 5 tau, nō reira kaua e tatari.

  • Kāore pea he kirika o ngā kaumātua, ā, tērā pea he iti iho kē te mahana o te tinana i te noa. Ka ngoikore pea, ka kore e hiakai, ka rangirua ohorere rānei. Ko tētahi o ēnei me te maremare, me te hēmanawa rānei, me kite i te rata i taua rā tonu; ko te rangirua ohorere me ngā raruraru hā, me tiki āwhina ohotata.

  • Ko ngā iroriki e puta ai te niumōnia, pērā i te rewharewha, te COVID-19 me ētahi huakita, ka horapa pea mā te maremare me te matihe, nō reira hīpokina tō waha, horoia ō ringa, ā, kia matara i te hunga whakaraerae i a koe e māuiui ana. Ehara i te katoa o te hunga ka mau i te iroriki ka pāngia e te niumōnia.

  • He maha ngā wā ka pai ake te niumōnia wheori māmā i a ia anō, engari me whai paturopi (antibiotics) te niumōnia huakita, ā, kāore e taea e koe te mōhio ko tēhea tōu me te kore rata. Mēnā ki ō whakaaro he niumōnia tōu, kite i te rata, kaua e tatari, inarā mēnā e hēmanawa ana koe.

  • Ka pai ake te nuinga i roto i te 2 ki te 4 wiki. Mā ngā paturopi, he tokomaha ka tīmata te pai ake i roto i ētahi rā torutoru. He maha ngā wā ka mau te ngenge mō te kotahi marama pea, ā, ka roa pea te maremare mō ētahi wiki. Ka roa ake pea ngā kaumātua me te hunga he mate kē.

  • Ka kakā ngā ara hau i te kōhea (bronchitis), ā, ko te maremare te tohu matua; i te nuinga ka pai ake i a ia anō i roto i te 3 wiki. Ka pā te niumōnia ki ngā pēke hau i te hōhonutanga o ngā pūkahukahu, i te nuinga ka teitei ake te kirika, ka hēmanawa, ka mamae te uma ina hā, ā, me whai paturopi te niumōnia huakita.

  • Āe, ko te nuinga o te hunga he niumōnia māmā ka maimoatia i te kāinga ki ngā paturopi (antibiotics) mēnā he huakita, me te okioki me te inu wai. Tērā pea me tiaki koe i te hōhipera mēnā e tino māuiui ana koe, e hēmanawa ana, kua neke atu i te 65 tau, he tamaiti nohinohi, he mate manawa, mate pūkahukahu rānei tōu, kāore rānei koe e pai ake ana i muri i te 2 ki te 3 rā o ngā paturopi.

  • Ka whakarongo te rata ki tō uma, ā, tērā pea ka tirotiro i te nui o te hāora (oxygen) mā tētahi tōpine ki te matimati. Ka whakaatu te hihi-X uma (chest X-ray) kei hea te pokenga, ā, ka whakaatu ngā whakamātautau toto, pērā i te tatauranga toto, i ngā tohu pokenga. Mā te whakamātautau huare (phlegm) e kitea ai ko tēhea iroriki te take.

  • Āe: ka tiakina koe e te kano ārai mate pneumococcal i te take huakita noa rawa, ā, e tūtohutia ana mō ngā pēpi, ngā pakeke neke atu i te 65 tau me te hunga he nui ake te tūpono. Ka āwhina anō ngā kano ārai mate mō te rewharewha, te COVID-19, te RSV, te maremare kōkō (whooping cough), te Hib me te karawaka (measles) ki te ārai i te niumōnia. Pātai ki tō rata ko ēhea e hiahiatia ana e koe.

  • Pātai tuatahi ki tētahi rata, kaiwhakarite rongoā (pharmacist) rānei. Mā te maremare e whakawātea te huare i ngā pūkahukahu, nō reira i te nuinga kāore e tūtohutia ngā rongoā maremare. Ko te okioki, te inu wai, me te paracetamol, te ibuprofen rānei mō te kirika mēnā he haumaru mōu, i te nuinga ka nui ake te āwhina. Whāia te pōkai, pātai rānei ki tētahi kaiwhakarite rongoā mō te nui tika, ā, pātai ki tētahi rata mō te tamaiti.

Ngā whakamātautau e āwhina ana

Rangitaki

Ngā mātāpuna

  1. NHS: Pneumonia
  2. WHO fact sheet: Pneumonia in children
  3. CDC: About pneumonia
  4. CDC: Pneumonia risk factors
  5. CDC: Preventing pneumonia
  6. NHLBI: Pneumonia
  7. MedlinePlus: Pneumonia

I whakahoutia . He mōhiohio hauora, ehara i te tohutohu hauora. E mōhio ana tō rata ki tō āhua katoa; pātai ki a ia mō tō hua.