Whakamātautau HbA1c: te taumata tika o te huka toto, te tūtohi me te tikanga o tō hua

Tō huka toto mō ngā marama e toru kua pahure, i roto i te tau kotahi. Anei me pēhea te pānui, he aha ka neke ai, me āhea he take kia kite i te rata.

I whakahoutia · Ngā mātāpuna

Whakautu poto

He aha te taumata HbA1c tika?

Ko te HbA1c tika he iti iho i te 5.7% (39 mmol/mol). Ko te 5.7% ki te 6.4% (39 ki te 47 mmol/mol) te taumata prediabetes (mate huka tōmua), ā, ko te 6.5% (48 mmol/mol) neke atu rānei kei te taumata mate huka (diabetes), ka whakaūngia e te rata ki tētahi whakamātautau tuarua. Ka whakaatu te HbA1c i tō huka toto toharite mō ngā marama e toru pea, ā, kāore he take kia nohopuku koe.

He mōhiohio hauora, ehara i te tohutohu hauora. E mōhio ana tō rata ki tō āhua katoa; pātai ki a ia mō tō hua.

Tūtohi awhe

Tūtohi taumata tika HbA1c

Mō ngā pakeke kāore anō kia pāngia e te mate huka, nā te American Diabetes Association me te World Health Organization.

HuaHbA1c (%)HbA1c (mmol/mol)Te tikanga i te nuinga o te wā
TikaIti iho i te 5.7%Iti iho i te 39Kei te taumata noa tō huka toto.
Prediabetes (mate huka tōmua)5.7% ki te 6.4%39 ki te 47He teitei ake i te noa. He wā pai tēnei ki te mahi, nā te mea he maha ngā wā ka taea te whakaheke anō.
Taumata mate huka (diabetes)6.5% neke atu rānei48 neke atu rāneiKei te taumata mate huka. Ka whakaūngia e te rata ki tētahi whakamātautau anō, tuarua rānei.

He rerekē paku pea ngā taumata tohutoro (reference range) ka tāngia e ia taiwhanga, nō reira tirohia te taumata kei tō ake pūrongo. I te UK, ka whakamahia e NICE te 42 ki te 47 mmol/mol (6.0% ki te 6.4%) mō te taumata tūraru nui.

Hurihia tō HbA1c hei huka toto toharite

Patohia te tau mai i tō pūrongo. Ka kitea te huka toto toharite e tohua ana, me te awhe e taka ai.

Huka toto toharite (he whakatau tata)
125 mg/dL
7.0 mmol/L
Te hua ōrite i tērā atu waeine
42 mmol/mol
Awhe
Awhe prediabetes

Ehara te hua kotahi i te whakatau. Ka whakaūngia te mate huka mā tētahi whakamātautau anō, mā tētahi momo whakamātautau tuarua rānei.

Ngā whāinga HbA1c noa mēnā kei a koe te mate huka

Ka whakaritea ngā whāinga mō ia tangata. Ko ēnei ngā tīmatanga noa i ngā ADA Standards of Care; tērā pea ka whakarite tō rata i tētahi whāinga rerekē.

Mō waiWhāinga noa (%)Hei mmol/mol
Te nuinga o ngā pakeke e pāngia ana e te mate hukaIti iho i te 7%Iti iho i te 53
Ngā kaumātua, kuia oraIti iho i te 7.0% ki te 7.5%Iti iho i te 53 ki te 58
Ngā kaumātua, kuia he maha atu ō rātou mateIti iho i te 8%Iti iho i te 64
Te hapūtanga me te mate hukaIti iho i te 6% mēnā he haumaru, ki te kore, iti iho i te 7%Iti iho i te 42, ki te kore, iti iho i te 53
Ngā tamariki me ngā taiohi e pāngia ana e te mate hukaIti iho i te 7%Iti iho i te 53

Ka whakaritea te whāinga kia iti ake, kia teitei ake rānei, i runga i tō tūraru o te huka toto iti, ō mate kē atu me tō pakeke.

He aha tā te HbA1c e ine ai?

Ko te HbA1c te glycated haemoglobin (ka kite hoki koe i te glycosylated haemoglobin, A1C, HbA1c rānei). Ko te haemoglobin te pūmua i roto i ngā pūtau toto whero e kawe ana i te hāora. Ka piri te huka o tō toto ki a ia, ā, ka nui ake te huka, ka nui ake hoki te haemoglobin ka kapi i te huka.

Ka ora ngā pūtau toto whero mō ngā marama e toru pea, nō reira ka whakaata te HbA1c i tō huka toto toharite mō ngā marama e rua ki te toru kua pahure, ā, ko te marama whakamutunga te mea nui rawa. Koinā te take e pūmau ai: kotahi te tina reka, kotahi rānei te ata ahotea, kāore e tino nekehia, ā, kāore he take kia nohopuku i mua i te whakamātautau.

E toru ngā āhua e whakamahia ai e ngā rata: hei kimi i te mate huka me te prediabetes, hei titiro he pēhea te pai o te maimoatanga mate huka, hei aromatawai i te tūraru o ngā raruraru o te mate huka i roto i te wā.

He aha te hononga o te HbA1c ki te huka toto toharite?

Ka taea tō HbA1c te huri hei estimated average glucose (eAG, te huka toto toharite e matapaetia ana), arā, te toharite ka puta mai i tētahi mita ā-kāinga mēnā ka tirohia e koe i ngā hāora katoa o te rā. I ahu mai te tātaitanga i te rangahau ADAG (Nathan me ōna hoa mahi, Diabetes Care, 2008).

HbA1cmmol/molHuka toto toharite (mg/dL)Huka toto toharite (mmol/L)
5%31975.4
6%421267.0
7%531548.6
8%6418310.2
9%7521211.8
10%8624013.4
11%9726914.9
12%10829816.5

He toharite te matapae. Tokorua ngā tāngata he ōrite te HbA1c, engari tērā pea he tino rerekē ō rāua rā: kotahi e pūmau ana, ko tētahi e piki ana, e heke ana. Mēnā e whakamahi ana koe i tētahi mita huka, i tētahi pūoko (sensor) rānei, mā aua tatauranga e kōrero te toenga o te kōrero.

He aha te tikanga pea o te HbA1c teitei?

5.7% ki te 6.4% (prediabetes). Kua teitei ake tō huka toto i te noa, engari kāore anō kia tae ki te taumata mate huka. He mea noa tēnei, kāore he tohumate i te nuinga o te wā, ā, koinei te wā pai rawa ki te mahi: i te US Diabetes Prevention Program, ko ngā tāngata i heke te 7% pea o tō rātou taumaha, i noho korikori tonu, i heke iho i te haurua tō rātou tūponotanga ki te mate huka momo tuarua (type 2 diabetes).

6.5% neke atu rānei (taumata mate huka). Kotahi noa te hua i konei, ehara anake i te whakatau. Ki te kore ōu tohumate mārama o te huka toto teitei, ka mahia anō e te rata te HbA1c, ka tirohia rānei te fasting glucose, te glucose tolerance test rānei hei whakaū.

Kei a koe kē te mate huka? Ki te piki ake i tō whāinga, i te nuinga o te wā me titiro anō ki te mahere: ka taea e ngā rongoā, te kai, te korikori, te moe, te ahotea me ētahi atu māuiui te whakapiki. Kawea te tau ki te rata e tiaki ana i tō mate huka, kaua e whakarerekē i tētahi mea māu anō.

Tērā pea ka teitei ake te HbA1c i tō toharite tūturu ina he anaemia nā te korenga rino, ina iti te huaora B12, te folate rānei, ina he mate whatukuhu taumaha, ina kua tangohia rānei te spleen.

He aha te tikanga pea o te HbA1c iti?

Mō te nuinga o te hunga kāore he mate huka, ki te kei te wāhanga iti o te taumata tika tō hua, he rongo pai noa iho tēnā.

Tērā pea ka iti iho te hua i tō toharite tūturu ina tere ake te whakakapi o ngā pūtau toto whero i te noa: i muri i te rere toto nui, i te whakaurunga toto (transfusion) rānei, i ētahi momo anaemia, i te haurua tuarua o te hapūtanga, i te mate whatukuhu taumaha e maimoatia ana ki te erythropoietin, i ētahi mate ate rānei. Ko ētahi haemoglobin variants (pērā i te sickle cell trait, i te HbE rānei, he mea kitea whānuitia i Āhia ki te Tonga me Āhia ki te Tonga-mā-Rāwhiti) ka iti, ka teitei rānei te pānui a ētahi tikanga whakamātautau.

Mēnā e kai ana koe i te insulin, i ngā pire whakaheke huka rānei, ā, he tino iti tō HbA1c, tērā pea he auau ō wā huka iti. He take tēnā kia waea atu ki tō rata, ina koa mēnā kua wiri koe, kua werawera, kua pōhēhē rānei i ētahi wā.

Āhea kāore te HbA1c e tika ana hei whakamātautau?

I te mea e whirinaki ana te HbA1c ki ngā pūtau toto whero, ka whakamahi kē ngā rata i ngā whakamātautau huka (fasting glucose, glucose tolerance test, fructosamine test rānei) ina:

  • kei te hapū koe, ina koa mō te mate huka hapū (gestational diabetes), ka tirohia ki te glucose tolerance test
  • kua rere nui tō toto i nā tata nei, kua whiwhi whakaurunga toto rānei koe
  • he anaemia tōu, he haemoglobin variant, he mate whatukuhu, mate ate taumaha rānei
  • tērā pea kei te tere tīmata te mate huka momo tuatahi (type 1 diabetes), i te nuinga o te wā i tētahi tamaiti, taiohi rānei e matewai ana, e heke ana te taumaha, ā, ehara i te mea haumaru te tatari mō ngā marama e toru kia whai ake te HbA1c

Me pēhea te whiwhi i te whakamātautau huka toto?

  • Kāore he take kia nohopuku. Ka taea e koe te kai me te inu pērā i te tikanga.
  • He tauira toto iti mai i tētahi uaua toto i tō ringa, he werohanga matimati rānei i ētahi whare haumanu.
  • I te nuinga o te wā ka hoki mai ngā hua i taua rā anō, i roto rānei i te rā kotahi ki te rua.
  • Kōrero ki te taiwhanga, ki tō rata rānei mēnā kei te hapū koe, he anaemia, he mate whatukuhu rānei tōu, kua whiwhi whakaurunga toto rānei, kua rere nui rānei tō toto i ngā marama e toru kua pahure.

E hia te auau me tirotiro tō HbA1c?

Ko ēnei ngā wā noa i ngā ADA Standards of Care:

  • He tika te hua, kāore he mate huka: ka tirohia ngā pakeke mai i te 35 tau, i mua atu rānei mēnā he taumaha nui me ētahi atu take tūraru, ā, ia toru tau mēnā ka noho tika tonu te hua.
  • Prediabetes: kotahi i te tau.
  • Mate huka, kua tae ki te whāinga: kia rua i te tau, neke atu rānei.
  • Mate huka, kātahi anō ka hurihia te maimoatanga, kāore rānei i te whāinga: ia toru marama pea.

He aha ka āwhina mēnā he teitei tō HbA1c?

He pōturi te neke o te HbA1c, nō reira tukuna kia rua ki te toru marama kia kitea ai tētahi panonitanga.

  • Korikori ake. Kia 150 meneti pea i te wiki o te hīkoi tere, o tētahi korikori ōrite rānei, kua horahia ki te nuinga o ngā rā, me ētahi mahi whakakaha.
  • Whakawhitia ngā inu huka me ngā māmaoa kua tukatukahia (te tī kua whakarekahia, te wai hua rākau, te parāoa mā, ngā wāhanga raihi nui) ki te wai, ki ngā huawhenua, ki ngā pīni, ki ngā kākano katoa (whole grains).
  • Whakahekea paku tō taumaha mēnā he taumaha nui koe. Mā te heke o te 5% ki te 7% o te taumaha tinana, ka kitea kē he rerekētanga.
  • He mea nui hoki te moe me te ahotea. Mā te moe poto me te ahotea roa ka piki te huka toto.
  • Mā tō rata e whakatau ngā rongoā. He tokomaha te hunga e hiahia ana ki ērā, ā, ehara tēnā i te korenga. Kaua rawa e tīmata, e whakamutu, e whakarerekē rānei i tētahi rongoā mate huka me te kore kōrero ki tō rata.

Āhea kite ai i te rata

Whakaritea he toronga

  • Kua 6.5% (48 mmol/mol) neke atu rānei tō HbA1c mō te wā tuatahi: kite i tētahi rata whānui (GP), i tētahi mātanga mate huka (diabetologist) rānei i roto i te 1 ki te 2 wiki hei whakaū, hei whakarite i ngā mahi e whai ake ana.
  • Kei te taumata prediabetes (5.7% ki te 6.4%): kite i tētahi rata whānui (GP) i roto i te marama e tū mai nei hei whakarite me pēhea te whakaheke.
  • He mate huka tōu, ā, kei runga tō HbA1c i tō whāinga, kei raro rānei i te 6% i a koe e kai ana i te insulin, i ngā pire whakaheke huka rānei: kōrero ki te rata e tiaki ana i tō mate huka i roto i te 1 ki te 2 wiki.
  • Kei te matewai tonu koe, kei te mimi auau, kei te heke tō taumaha kāore koe i te whakamātau, he kōrehu rānei tō kite: kite i tētahi rata i roto i ētahi rā, kia tere ake mēnā kei te kino haere.

Tikina he āwhina ohotata ināianei (waea atu ki te nama ohotata o tō rohe) mēnā kei tētahi tangata he huka toto teitei tōna, ā:

  • he ruaki kāore e mutu, he hā hōhonu, hā tere rānei, he kakara hua rākau rānei i tōna hā
  • he pōhēhē, he tino hiamoe, he uaua rānei ki te whakaoho
  • he tohu o te huka tino iti kāore e pai ake i muri i te kai huka: he wiri, he werawera, he pōhēhē, he hemo, he hukihuki (fit) rānei

Ko te tau HbA1c anake, ehara rawa i te ohotata. Ko ēnei tohu, he ohotata.

Kei a koe tō pūrongo? Kia mārama ki ia uara, ehara i te HbA1c anake.

Ka pānui a Saluvo i tō pūrongo katoa i roto i ngā kupu māmā, i tō reo ake: te tikanga o ia uara, ko ēhea kei waho o te taumata, me ngā pātai hei kawe māu ki tō rata.

Whakamāramatia taku pūrongo

Kore utu te tīmata. Tāpirihia he whakaahua, he PDF rānei o tō pūrongo; ka pānuitia ia uara e ngā tauira AI e rua.

Ngā pātai a te iwi

  • Ko te HbA1c te glycated haemoglobin, ka kīia hoki ko te glycosylated haemoglobin, ko te haemoglobin A1c rānei. Ko te "Hb" te haemoglobin, te pūmua kawe hāora i roto i ngā pūtau toto whero, ā, ko te "A1c" te wāhanga e piri ai te huka. Ka ine te whakamātautau i te nui o tō haemoglobin kua piri he huka, e whakaatu ana i tō huka toto toharite mō ngā marama e toru pea.

  • Mō ngā pakeke kāore he mate huka, ko te HbA1c tika he iti iho i te 5.7% (39 mmol/mol). Ko te 5.7% ki te 6.4% te taumata prediabetes, ā, ko te 6.5% neke atu rānei kei te taumata mate huka. He rerekē paku pea ngā taumata tohutoro ka tāngia e ia taiwhanga, nō reira whakatairitea tō hua ki te taumata kei tō ake pūrongo.

  • Ko te 5.7% (39 mmol/mol) te wāhi ka tīmata te taumata prediabetes, nō reira kei runga paku ake i te tika. Ehara i te mate huka, ā, he maha ngā wā koinei te wāhanga māmā rawa ki te huri kōaro mā te korikori ake, te iti iho o ngā inu huka me te heke paku o te taumaha. Mahia anō i roto i te tau kotahi pea, kia tere ake rānei mēnā ka kī tō rata.

  • Ko te 6.5% (48 mmol/mol) te paepae mō te taumata mate huka. Kotahi te hua i tēnei taumata, i te nuinga o te wā ka whakaūngia ki tētahi HbA1c anō, ki tētahi fasting glucose test rānei i mua i te whakatau, ki te kore koe e whai tohumate mārama pērā i te matewai tonu me te heke o te taumaha. Kite i tētahi rata whānui (GP) i roto i te kotahi ki te rua wiki.

  • Mēnā kāore he mate huka tōu, ko te 7% kei te taumata mate huka, ā, me kite i te rata i roto i te kotahi ki te rua wiki hei whakaū. Mēnā kei a koe kē te mate huka, ko te 7% he whāinga noa mō te tokomaha o ngā pakeke, nō reira tērā pea koinā tonu te wāhi e hiahia ana tō rata. Ko tō ake whāinga, e whakawhirinaki ana ki tō pakeke, ō mate kē atu me tō tūraru o te huka iti.

  • Ko te HbA1c 10% (86 mmol/mol), ko te tikanga kua 240 mg/dL (13.4 mmol/L) pea tō huka toto toharite mō ngā marama kua pahure, he tino teitei ake i te whāinga. Me arotake e tētahi rata i roto i ētahi rā, kaua i ngā marama. Tikina he āwhina ohotata mēnā he ruaki, he hā tere, he pōhēhē, he tino hiamoe rānei.

  • Kāo. He ōrite ngā taumata hei kimi i te prediabetes me te mate huka mō ngā pakeke o ia reanga. Ka piki paku te HbA1c i te pakeke haere i te hunga ora, engari kāore e nui kia huri ai ngā paepae. Ko te mea ka rerekē i te pakeke, ko te whāinga mō te hunga kei a rātou kē te mate huka: he maha ngā wā ka hoatu ki ngā kaumātua, kuia he whāinga teitei paku ake, pērā i te iti iho i te 7.5%, i te 8% rānei, kia kore ai e puta ngā wā huka iti.

  • Kāo. Ka whakaata te HbA1c i tō huka toto mō ngā marama e toru pea, nō reira kāore te kai i mua i te whakamātautau e whakarerekē. Ka taea e koe te kai me te inu pērā i te tikanga. Mēnā kua tonoa e tō rata he fasting glucose, he lipid test rānei i taua toronga anō, whāia ngā tohutohu nohopuku mō ērā.

  • Ki te tika te hua, kāore he mate huka, ka tirohia ngā pakeke ia toru tau mai i te 35 tau. Ki te prediabetes, kotahi i te tau. Ki te mate huka, kia rua i te tau, neke atu rānei, ina kei te whāinga koe, ā, ia toru marama pea i muri i te panonitanga o te maimoatanga, ina kei runga rānei koe i te whāinga.

  • Āe, i ētahi wā. Ka teitei teka pea ina he anaemia nā te korenga rino, ina iti rānei te huaora B12, ā, ka iti teka i muri i te rere toto, i te whakaurunga toto rānei, i te wāhanga whakamutunga o te hapūtanga, i ētahi anaemia, i te mate whatukuhu taumaha, i ngā haemoglobin variants rānei pērā i te HbE, i te sickle cell trait rānei. Mēnā kāore te tau e hāngai ki ō tatauranga huka, ki ō tohumate rānei, pātai ki tō rata mō tētahi whakamātautau huka.

  • He whakaahua poto te huka toto nohopuku: tō huka i te wā kotahi i muri i te 8 hāora neke atu kāore he kai. He toharite te HbA1c mō ngā marama e toru pea, ā, kāore e hiahiatia te nohopuku. Ko te fasting glucose 126 mg/dL (7.0 mmol/L) neke atu rānei, me te HbA1c 6.5% neke atu rānei, kei te taumata mate huka ērā e rua; he maha ngā wā ka whakamahia tahitia e ngā rata.

  • Ka whai te HbA1c i ō pūtau toto whero, e ora ana mō ngā marama e toru pea, nō reira ka kitea te nuinga o te panonitanga i roto i ngā marama e rua ki te toru. Ka kitea pea tētahi hekenga i muri i ngā wiki e whā ki te ono. Koinā te take ka mahia anō e ngā rata i te toru marama pea i muri i te panonitanga o te kai, o te korikori, o te rongoā rānei.

  • He maha ngā wā, āe. He tokomaha ka whakahoki i tō rātou HbA1c ki te taumata tika mā te korikori auau, te iti iho o te huka me ngā māmaoa kua tukatukahia, te moe pai ake, me te heke o te 5% ki te 7% o tō rātou taumaha mēnā he taumaha nui rātou. Ahakoa kāore e hoki katoa ki te tika, ka tino heke iho i ēnei panonitanga te tūponotanga ki te mate huka momo 2.

  • Ka āta whakamahia. Ka iti iho noa te HbA1c i te haurua tuarua o te hapūtanga, nō reira tērā pea ka ngaro i a ia te huka teitei. Ka tirohia te mate huka hapū (gestational diabetes) ki te glucose tolerance test, i waenga i te 24 me te 28 wiki i te nuinga o te wā. Ko ngā wāhine he mate huka tō rātou i mua i te hapūtanga, he maha ngā wā ka tirohia hoki te HbA1c, me tētahi whāinga ka whakaritea e tō rātou rōpū tiaki.

Ētahi atu whakamātautau

Rangitaki