Whakamātautau creatinine: te awhe noa, te creatinine teitei, me te tikanga o tō hua

Ko te creatinine te tirotiro māmā rawa o ia rā mō te pai o te tātari a ō whatukuhu (kidneys). Anei me pēhea te pānui i tō tau, he aha e piki ai, me te wā me kite i te rata.

I whakahoutia · Ngā mātāpuna

Whakautu poto

He aha te taumata creatinine noa?

Ko te serum creatinine noa e 0.7 ki te 1.3 mg/dL (62 ki te 115 µmol/L) pea mō ngā tāne pakeke, e 0.6 ki te 1.1 mg/dL (53 ki te 97 µmol/L) mō ngā wāhine pakeke, ahakoa ka tā ia taiwhanga i tōna ake awhe. He para te creatinine ka tātaria e ō whatukuhu, nō reira ko te tau teitei ake, tērā pea he iti iho tā rātou tātari. Ka pānuitia e ngā rata me tō eGFR.

He mōhiohio hauora, ehara i te tohutohu hauora. E mōhio ana tō rata ki tō āhua katoa; pātai ki a ia mō tō hua.

Tūtohi awhe

Tūtohi awhe noa o te creatinine

Ngā awhe tohutoro noa o te serum creatinine (toto). Ko te awhe a tō taiwhanga kei tō pūrongo te mea hei whakatairite.

Ko waimg/dLµmol/LKōrero
Tāne pakeke0.7 ki te 1.362 ki te 115Ko te nui ake o te uaua, ko te paku nui ake o te creatinine, nō reira he teitei ake ngā tāne.
Wāhine pakeke0.6 ki te 1.153 ki te 97He iti ake i ngā tāne i te nuinga. Ka whakaheke anō te hapūtanga.
Taiohi0.5 ki te 1.044 ki te 88Ka piki haere i ngā tau taiohi i te tupu o ngā uaua.
Tamariki0.3 ki te 0.727 ki te 62Ka hāngai ki te pakeke me te rahi; ka pānuitia e te rata o te tamaiti me ngā tūtohi tupu.

He paku rerekē ngā awhe i waenga i ngā taiwhanga me ngā tikanga. Ko te hua kei waho paku i te awhe, i te nuinga o te wā ehara i te raru mōna anake; ko te mea nui ko tō eGFR, ko ngā panoni mai i ngā whakamātautau o mua, me te āhua katoa.

Tātaihia tō eGFR mai i te creatinine

Whakaurua te creatinine mai i tō pūrongo, me tō pakeke me tō ira. Ka whakamahia te tātai CKD-EPI 2021 e whakamahia ana e te nuinga o ngā taiwhanga ināianei.

Ira tangata

GFR (he whakatau tata)

71 mL/min/1.73m²

Taumata

G2: iti iho paku

Mō ngā pakeke 18 tau, neke atu. He iti ake te tika i te wā hapū, ina tino nui, tino iti rānei ngā uaua, ina tere rerekē rānei te mahi a ngā whatukuhu. Ehara te hua kotahi i te whakatau; ka pānuitia e tō rata me tō hītori me tētahi whakamātautau mimi.

Ngā wāhanga eGFR: te tikanga o tō tau mahi whatukuhu

Ka tā te nuinga o ngā pūrongo ināianei i tētahi eGFR (estimated glomerular filtration rate) i tātaihia mai i tō creatinine, tō pakeke me tō ira tangata. Ko ēnei ngā wāhanga KDIGO.

WāhangaeGFR (mL/min/1.73m²)Te tikanga
G190 neke atuTātari noa, teitei rānei
G260 ki te 89Iti paku iho; he noa i te pakeketanga, ki te kore e kitea ētahi atu tohu whatukuhu
G3a45 ki te 59Iti paku ki te iti waenga
G3b30 ki te 44Iti waenga ki te tino iti
G415 ki te 29Tino iti
G5Raro iho i te 15Rahua o ngā whatukuhu (kidney failure)

Ko te mate whatukuhu mau tonu (chronic kidney disease), ko te eGFR iti (raro iho i te 60), he tohu kē rānei o te tūkino whatukuhu, pērā i te pūmua (protein) i te mimi, e mau ana neke atu i te toru marama. Ehara te hua iti kotahi i te whakatau mate.

He aha te creatinine?

He para te creatinine ka hangaia ina whakamahi ō uaua i te pūngao. Ka hangaia i te tere āhua ū, ka kawea e te toto, ā, ka tātaria e ngā whatukuhu ki te mimi.

I te mea ka hanga ū te tinana, ā, ka whakawātea ngā whatukuhu, ko te taumata i tō toto he aratohu pai o ia rā mō te pai o te tātari a ngā whatukuhu. Ina pōturi te tātari, ka kohi te creatinine, ka piki te tau.

Ka kīia te whakamātautau toto ko te serum creatinine, ko te S. creatinine rānei, ā, he wāhanga o te whakamātautau mahi whatukuhu (kidney function test, KFT, RFT rānei) me te urea, te BUN, te konutai (sodium) me te pāhare (potassium). He whakamātautau urine creatinine (creatinine mimi) anō, ka whakamahia i te nuinga hei tātai i te ōwehenga albumin-ki-te-creatinine o te mimi, e rapu ana i te pūmua e turuturu ana ki te mimi.

He aha te hononga o te creatinine ki te eGFR?

Ko te creatinine anake ka hāngai ki te nui o ō uaua, tō pakeke me tō ira tangata, nō reira ko te tau kotahi he noa mō tētahi, he teitei mō tētahi atu. Koia i hurihia ai e ngā taiwhanga hei eGFR: he whakatau tata mō te maha o ngā mitarita (millilitres) toto ka tātaria e ō whatukuhu ia meneti, kua whakaritea ki tētahi rahi tinana paerewa.

Ko te nuinga o ngā taiwhanga ināianei e whakamahi ana i te whārite CKD-EPI 2021, e whakamahi ana i te creatinine, te pakeke me te ira tangata (kua kore e whakamahia te iwi). Ko te eGFR 90 neke atu he noa; ko te 60 ki te 89 ka noa pea mō tētahi kaumātua; ko te raro iho i te 60 mō te toru marama neke atu, he mate whatukuhu mau tonu.

He iti iho te tika o te eGFR mēnā he tino nui, he tino iti rānei ō uaua, kei te hapū koe, kua tapahia tētahi wāhanga o tō tinana (amputation), kei te whai koe i tētahi kai kaimanga tino ū, i tētahi kai pūmua tino nui rānei, kei te tere panoni rānei te mahi a ō whatukuhu. Ka whakamahi pea ngā rata i tētahi whakamātautau cystatin C anō.

He aha te tikanga pea o te creatinine teitei?

Ko te hua neke atu i te awhe a tō taiwhanga, ka ahu mai pea i ngā mea kāore e pā ana ki te mate whatukuhu:

  • Te matewai (dehydration): kāore i rawaka te inu, te wera, te ruaki, te korere rānei
  • He nui ngā uaua, he korikori taumaha i te rā kotahi, i ngā rā e rua rānei i mua i te whakamātautau, he pire creatine rānei
  • He kai nui o te mīti kua tunua i ngā hāora i mua i te whakamātautau
  • Ētahi rongoā, tae atu ki ētahi rongoā mamae (NSAIDs pērā i te ibuprofen), ētahi rongoā pēhanga toto me ētahi patu huakita (antibiotics). Kaua rawa e whakamutu i tētahi rongoā kua tuhia i a koe anō; pātai ki te rata nāna i tuhi.

Ka tohu anō pea he iti iho te tātari a ngā whatukuhu:

  • Whara whatukuhu ohorere (acute kidney injury): he hekenga ohorere, i te nuinga me te matewai, he pokenga taumaha, he ārainga rānei
  • Mate whatukuhu mau tonu (chronic kidney disease): he hekenga pōturi, i te nuinga nā te mate huka, nā te pēhanga toto teitei rānei kua roa e mau ana
  • He ārainga i te ara mimi, pērā i te repe prostate kua rahi, i ngā kōhatu whatukuhu rānei

I te nuinga o te wā ka whakamātautau anō te rata, ka titiro ki tō eGFR, ka whakatairite ki ngā hua o mua. He tino rerekē te hua ū i tētahi e tere piki ana.

He aha te tikanga pea o te creatinine iti?

He onge te āwangawanga mō te creatinine iti. I te nuinga o te wā ka whakaata i te iti iho o ngā uaua: i ngā kaumātua, i te hunga he tinana iti, i muri i tētahi māuiui roa, i te hekenga taumaha rānei, i te kai tipu te nuinga rānei.

He noa anō te heke i te hapūtanga, nā te mea ka nui ake te tātari a ngā whatukuhu. Ko ngā taumata tino iti, ka haere tahi pea me te korenga o te kai tōtika, te mate ate taumaha, ngā mate e memeha ai ngā uaua rānei, ka rapua e te rata mēnā he tohu kē.

Kotahi te mahanga: mēnā he iti ngā uaua, ko te creatinine e āhua "noa" ana ka huna pea i te hekenga o te mahi whatukuhu. Ko tētahi take tēnā i whakamahia ai te eGFR, ā, i ētahi wā he whakamātautau cystatin C.

Me pēhea te whiwhi i te whakamātautau creatinine?

  • He tauira toto iti mai i tētahi ia toto (vein). Kāore e hiahiatia te nohopuku i te nuinga o te wā, ki te kore e hiahiatia mō ētahi atu whakamātautau i taua toronga anō.
  • Kaua e korikori taumaha mō te rā kotahi i mua, ā, kaua e kai i tētahi kai nui o te mīti kua tunua i te ahiahi i mua, nā te mea ka whakapiki ēnei e rua i te hua.
  • Inu pērā i te tikanga. Mā te matewai ka piki pea te creatinine.
  • Kōrero ki te taiwhanga, ki tō rata rānei mō ngā pire creatine, mō ngā rongoā katoa e kai ana koe, ā, mēnā kei te hapū koe.
  • Ka hoki mai ngā hua i taua rā anō. He maha ngā pūrongo ka whakauru i te eGFR, te urea me te BUN i te taha.

Ko wai me tirotiro i te creatinine, ā, kia hia te auau?

He wāhanga te creatinine o te nuinga o ngā tirotiro hauora auau. Ka auau ake te tirotiro mēnā he:

  • Mate huka (diabetes), pēhanga toto teitei rānei tōu: kotahi i te tau neke atu, me tētahi whakamātautau albumin mimi, nā te mea koinei ngā take e rua e tino kitea ana o te mate whatukuhu
  • Mate whatukuhu mau tonu tōu: mai i te kotahi i te tau ki ia marama torutoru, e ai ki te wāhanga
  • Rongoā e pā ana ki ngā whatukuhu: ina tīmata, ā, i ngā wā ka whakaritea e tō rata
  • Mate manawa tōu, he mate whatukuhu i tō whānau, kua neke atu rānei koe i te 60 tau

Me pēhea te tiaki i ō whatukuhu?

  • Kia noho tō pēhanga toto me tō huka toto ki roto i tō awhe whāinga. Koinei ngā mea e rua tino nui mō te hauora whatukuhu mō te wā roa.
  • Inu kia rawaka te wai mō tō āhuarangi me tō korikori, ki te kore tō rata i kī kia whakaitihia ngā wai.
  • Kia āta te kai rongoā mamae. Whakamahia ngā NSAIDs pērā i te ibuprofen anake kia rite ki ngā tohutohu, ā, pātai ki tētahi kaiwhakarite rongoā (pharmacist) mēnā he auau tō kai.
  • Whakaitia te tote me ngā kai tukatuka tino tote; ka āwhina i te pēhanga toto me ngā whatukuhu.
  • Kaua e kai paipa, kia korikori tonu, ā, kia ora te taumaha.
  • Pātai i mua i ngā pire āpiti, rongoā otaota rānei, inarā mēnā he iti tō eGFR.
  • Mā tō rata e whakatau ngā rongoā me ngā panoni kai mō te mate whatukuhu. Ko ētahi me iti iho te inenga ina heke te mahi whatukuhu, nō reira me kōrero i ngā wā katoa ki ia rata, kaiwhakarite rongoā rānei tō eGFR.

Āhea kite ai i te rata

Whakaritea he toronga

  • Ko te wā tuatahi kua neke atu tō creatinine i te awhe a tō taiwhanga, kua raro iho rānei tō eGFR i te 60: kite i tētahi rata whānui (GP) i roto i te 1 ki te 2 wiki mō tētahi whakamātautau anō me tētahi tirotiro mimi.
  • Kua raro iho tō eGFR i te 30, kua mārama rānei te piki o tō creatinine mai i tō whakamātautau whakamutunga: kite i tētahi mātanga whatukuhu (nephrologist), i tō rata rānei i roto i ngā rā torutoru.
  • He mate huka, he pēhanga toto teitei rānei tōu, ā, kāore anō koe kia tirotirohia mō ō whatukuhu i tēnei tau: whakaritea tētahi i roto i te marama e tū mai nei.
  • He pupuhi ngā rekereke, te kanohi rānei, he mimi pahupahu, he nui ake, he iti iho rānei te mimi i te tikanga, he ngenge tonu rānei: kite i tētahi rata i roto i ngā rā torutoru.

Tonoa he āwhina ohotata ināianei (waea atu ki tō nama ohotata ā-rohe) mēnā kei tētahi tangata:

  • he tino iti, kāore rānei he mimi mō te 12 hāora neke atu, inarā me te pupuhi, te hēmanawa rānei
  • he ruaki, he korere taumaha rānei me te āmiomio, te hemo rānei, ā, kāore e mimi ana
  • he mamae uma, he manawa tino pōturi, kōtiti rānei, he ngoikore taumaha ohorere, he rangirua rānei

He onge te tau creatinine anake hei ohotata. Ko ēnei tohu te ohotata.

Kua whiwhi koe i tō pūrongo mahi whatukuhu? Kia mārama ki ia uara.

Ka pānuitia e Saluvo tō pūrongo katoa i ngā kupu māmā, i tō reo: te creatinine, te eGFR, te urea, te BUN me ērā atu, ko ēhea uara kei waho i te awhe, me ngā pātai hei ui ki tō rata.

Whakamāramatia taku pūrongo

Kore utu te tīmata. Tāpirihia he whakaahua, he PDF rānei o tō pūrongo; ka pānuitia ia uara e ngā tauira AI e rua.

Ngā pātai a te iwi

  • He para te creatinine ka hangaia ina whakamahi ō uaua i te pūngao. Ka tātaria e ō whatukuhu mai i te toto ki te mimi, nō reira ka whakaatu te taumata creatinine i tō toto i te pai o te tātari a ō whatukuhu. Ina pōturi te tātari a ngā whatukuhu, ka kohi te creatinine, ka piki te tau i tō whakamātautau toto.

  • Mō ngā pakeke, ko te serum creatinine noa e 0.7 ki te 1.3 mg/dL (62 ki te 115 µmol/L) pea i ngā tāne, e 0.6 ki te 1.1 mg/dL (53 ki te 97 µmol/L) i ngā wāhine. He iti iho ō ngā tamariki me ngā taiohi. Ka tā ia taiwhanga i tōna ake awhe, nō reira whakatairitea tō hua ki te awhe tohutoro kei tō pūrongo, ā, tirohia anō tō eGFR.

  • Ko te creatinine teitei, tērā pea he iti iho te tātari a ō whatukuhu, nā tētahi whara whatukuhu ohorere, nā te mate whatukuhu mō te wā roa, nā tētahi ārainga mimi rānei. Engari he poto noa i te nuinga o te wā: ka whakapiki te matewai, te korikori taumaha, te kai mīti nui, ngā pire creatine me ētahi rongoā. I te nuinga o te wā ka whakamātautau anō te rata, ka tirotiro i tō eGFR me tō mimi i mua i te whakatau.

  • Ko te 1.4 mg/dL (124 µmol/L), kei runga paku ake i te awhe noa mō te nuinga o ngā pakeke. Mō tētahi taitama uaua nui, tērā pea he noa tonu te mahi whatukuhu; mō tētahi wahine iti, kaumātua hoki, tērā pea he hekenga kitea o te tātari. Koia i nui ake ai te hira o te eGFR, e tāpiri ana i tō pakeke me tō ira tangata, i te creatinine anake. Kite i tētahi rata whānui (GP) i roto i te 1 ki te 2 wiki kia whakamātautau anō.

  • Kāore he tau kotahi. Ko te creatinine e tere piki ana i roto i ngā rā, he ohotata ake i tētahi e teitei ana engari e ū ana mō ngā tau. Ko ngā taumata e hia kē te nui ake i te noa, he eGFR rānei raro iho i te 15, ko te tikanga kei te rahua ngā whatukuhu. Tonoa he āwhina ohotata mēnā ka mutu te mimi a tētahi he creatinine teitei tōna, ka hēmanawa, ka rangirua, ka tino ngoikore rānei.

  • Ko te eGFR (estimated glomerular filtration rate) he whakatau tata mō te nui o te toto ka tātaria e ō whatukuhu ia meneti. Ka tātaihia mai i tō creatinine, tō pakeke me tō ira tangata, i te nuinga ki te whārite CKD-EPI 2021. Ko te creatinine teitei ake, ka iti iho te eGFR. Ko te eGFR 90 neke atu he noa; raro iho i te 60 mō te toru marama, neke atu rānei, he mate whatukuhu mau tonu.

  • Āe. Ina matewai koe, he iti iho te toto ka tae ki ngā whatukuhu, he iti iho tā rātou tātari, ā, ka piki te creatinine. I te nuinga o te wā ka heke anō ina rawaka anō tō inu wai, koia i whakamātautau anō ai ngā rata i tētahi hua teitei. Ko te matewai taumaha nā te ruaki, nā te korere rānei, ka whara anō pea i ngā whatukuhu, nō reira tonoa wawetia he āwhina mēnā kāore e taea e koe te pupuri i ngā wai.

  • Maimoatia te take, ehara i te tau. Kia rawaka tō inu wai, kaua e korikori taumaha, kaua e kai mīti nui i mua i ngā whakamātautau, ā, whakamutua ngā pire creatine mēnā kei te kai koe. Mēnā kua heke te mahi whatukuhu, ko te whakahaere i te pēhanga toto me te huka toto te mea e tino tiaki ana i ngā whatukuhu. Kaua e kai i ngā pire āpiti e kī ana ka whakaheke i te creatinine, ā, kaua rawa e whakamutu i ngā rongoā kua tuhia ki te kore tō rata.

  • I te nuinga o te wā, kāo. Ka tono ētahi taiwhanga kia kaua e kai mīti kua tunua mō te 12 hāora pea, kia kaua hoki e korikori taumaha mō te rā kotahi i mua, nā te mea ka whakapiki ēnei e rua i te hua. Mēnā ka mahia ētahi atu whakamātautau i taua wā anō, pērā i te fasting glucose, i te lipid profile rānei, whāia ngā tohutohu nohopuku mō ērā.

  • Ka inea te serum creatinine i te toto, ā, ka whakaatu i te pai o te tātari a ō whatukuhu. Ka inea te urine creatinine i te mimi, i te nuinga hei tātai i te ōwehenga albumin-ki-te-creatinine (ACR), e whakaatu ana mēnā kei te turuturu te pūmua ki te mimi, he tohu tōmua o te tūkino whatukuhu. He maha ngā wā ka whakamahia e ngā rata ngā mea e rua, inarā mō te hunga he mate huka, he pēhanga toto teitei rānei.

  • Ka āta heke te tātari a ngā whatukuhu i te pakeketanga, engari ka heke anō te nui o ngā uaua, nō reira ka ōrite tonu pea te creatinine ahakoa kei te heke te mahi whatukuhu. Koia i whai hua ake ai te eGFR, e whakarite ana mō te pakeke, i te creatinine anake mō ngā kaumātua. Ko te eGFR 60 ki te 89, ka noa pea mō tētahi kaumātua mēnā kāore he tohu whatukuhu kē.

  • Ka whakapiki ngā pire creatine i te creatinine toto, nā te mea ka hurihia e te tinana te creatine hei creatinine, ahakoa he ora ngā whatukuhu. Ka paku whakapiki anō ngā kai pūmua tino nui me ngā kai mīti nui. Kōrero ki tō rata mō ngā pire āpiti katoa i mua i tētahi whakamātautau whatukuhu, ā, pātai i mua i te kai mēnā kua iti kē tō eGFR.

  • Ko te kidney function test (KFT), e kīia ana hoki ko te renal function test (RFT), he huinga whakamātautau toto. I te nuinga ka whakauru i te creatinine, te urea, te BUN rānei, te uric acid, te konutai (sodium), te pāhare (potassium), ā, he maha ngā wā te eGFR. Ina tirohia tahitia, ka whakaatu i te pai o te tātari a ngā whatukuhu me te whakataurite i ngā tote o te tinana. He maha ngā wā ka tāpiritia he whakamātautau mimi hei tirotiro i te pūmua.

Ētahi atu whakamātautau

Rangitaki