Симптоми на висока мочна киселина и гихт: знаците, вредностите и кога треба лекар

Мочната киселина е отпаден производ. Телото ја создава кога ги разградува пурините, природни материи што ги има во вашите клетки и во некои храни и пијалаци. Нормално таа се раствора во крвта, а бубрезите ја исфрлаат со урината.

Се натрупува кога телото создава премногу или кога бубрезите не отстрануваат доволно. Високото ниво се вика хиперурикемија. Тоа е често, и многу луѓе со високо ниво никогаш немаат проблем од него.

Но кога нивото останува високо, мочната киселина може да создаде ситни кристали во форма на игли во и околу зглобовите и во бубрезите. Тие кристали ги предизвикуваат симптомите: гихт (подагра) во зглобовите и камења во бубрезите.

Што се смета за високо? Секоја лабораторија го печати својот нормален опсег на наодот, а пред менопаузата нивоата кај жените обично се малку пониски отколку кај мажите. Бројката според која постапуваат лекарите во британските препораки е 360 micromol/L (6 mg/dL): на или над неа гихтот е поверојатен кај некој со симптоми, а лекувањето на гихтот има цел нивото да се одржува под неа. За споредба на единиците, 1 mg/dL е околу 60 micromol/L.

Често ги нема. Високата мочна киселина сама по себе обично не дава симптоми и често се открива случајно на рутински тест од крв. Нејасните симптоми, како замор или болки низ целото тело, не се типични за висока мочна киселина, па вреди да се проверат други причини.

Нападите на гихт се најчестиот симптом:

• ненадејна, силна болка во еден зглоб, што често почнува ноќе и се засилува за неколку часа
• најчесто во основата на големиот прст на ногата, но и во други зглобови на стапалото, глуждот, коленото, рачниот зглоб, шаката или лактот
• зглобот е топол, отечен и црвен или виолетов, со сјајна кожа, и толку чувствителен што боли дури и допирот од чаршафот
• нападот обично се смирува за 1 до 2 недели, дури и без лекување, но нападите обично се враќаат, со текот на времето сè почесто

Камења во бубрезите: болка на страната од стомакот или во долниот дел од грбот што може да се шири кон препоните и да доаѓа и си оди во бранови, со гадење, често мокрење или матна урина.

По години висока мочна киселина:

• тврди грутки слични на креда под кожата (тофи), на прстите на рацете и нозете, лактите или ушите
• зглобови што остануваат вкочанети и болни меѓу нападите, и оштетување на зглобовите

Кај жените: гихтот е поредок, а пред менопаузата е редок, бидејќи хормонот естроген им помага на бубрезите да ја отстрануваат мочната киселина. По менопаузата ризикот расте, а симптомите се исти како кај мажите.

Мочната киселина расте кога телото создава повеќе од неа или кога бубрезите отстрануваат помалку. Работи што ја зголемуваат или го прават гихтот поверојатен:

• Алкохол и засладени пијалаци, вклучително и оние со пченкарен сируп со многу фруктоза
• Храна богата со пурини: црвено месо, изнутрици како црн дроб и бубрези, и некои морски плодови
• Прекумерна тежина, висок крвен притисок, висок холестерол, дијабетес и бубрежна болест
• Лекови: таблети за мокрење (диуретици), аспирин во мала доза, некои лекови за крвен притисок (ACE инхибитори), циклоспорин и ниацин во висока доза. Не прекинувајте препишан лек сами: прашајте го лекарот што ви го препишал.
• Гените и возраста: гихтот се јавува во семејства, почест е кај мажите, обично почнува во средна возраст и кај жените станува поверојатен по менопаузата
• Поретко, некои ракови на крвта и нивното лекување (хемотерапија)

Што предизвикува напад: пиење многу алкохол, многу обилен оброк, премалку течности, болест со температура, повреда или операција, и почнување или менување на некои лекови.

Тест од крв за мочна киселина (се вика и серумски урат) го мери нивото. Кај некој со типични симптоми на гихт, ниво од 360 micromol/L (6 mg/dL) или повеќе ја поддржува дијагнозата. Нивото може да падне за време на напад, па ако е пониско, а гихтот сè уште изгледа веројатен, тестот се повторува најмалку 2 недели откако нападот ќе се смири. Висок резултат сам по себе, без симптоми, не значи дека имате гихт.

Ниво на мочна киселина	Што обично значи
360 micromol/L (6 mg/dL) или повеќе	Го поддржува гихтот кај некој со типични симптоми; многу луѓе со ова ниво никогаш не добиваат гихт
Под 360 micromol/L (6 mg/dL)	Вообичаената цел на лекувањето кај луѓе со гихт
Под 300 micromol/L (5 mg/dL)	Пониска цел за луѓе со грутки (тофи), трајно оштетување на зглобовите или напади што постојано се враќаат

Тест на течноста од зглобот: ако дијагнозата не е јасна, лекарот со тенка игла зема малку течност од зглобот и под микроскоп бара кристали. Со тоа се проверува и за инфекција.

Снимања: рендген, ултразвук или посебно КТ снимање (dual-energy CT, КТ со двојна енергија) ако не може да се земе течност.

Други проверки, бидејќи гихтот често оди заедно со други болести: бубрежна функција (креатинин и eGFR), шеќер во крвта (HbA1c), холестерол и крвен притисок. Тест од урина за мочна киселина може да помогне кога проблемот се камењата во бубрезите. Нашиот водич за бубрежна болест објаснува каква улога имаат бубрезите.

Висока мочна киселина без симптоми: многу луѓе никогаш немаат проблем. Ако никогаш не сте имале гихт или камења во бубрезите, прашајте го лекарот дали треба нешто да се преземе; советот често е да се работи на причините, како тежината, алкохолот, засладените пијалаци и крвниот притисок, наместо да се земаат лекови.

Гихтот е поинаков. Без лекување што ја намалува мочната киселина, постојано се создаваат нови кристали и со текот на времето:

• нападите доаѓаат почесто, траат подолго и се шират на повеќе зглобови
• се создаваат тофи под кожата
• зглобовите можат трајно да се оштетат (хроничен гихтичен артритис)
• камењата во бубрезите стануваат поверојатни

Гихтот често оди и со висок крвен притисок, бубрежна болест, дијабетес и срцева болест, па лекарите проверуваат и за нив. Со добро лекување, повеќето луѓе со гихт престануваат да имаат напади, а грутките се намалуваат.

За време на напад:

• одморете го зглобот и кренете го, не дозволувајте чаршафот да го допира и ладете го со мраз завиткан во крпа
• пијте многу течности
• лекарот може да ви понуди антиинфламаторен лек против болки (НСАИЛ), колхицин или краток курс таблети стероиди; колку порано се почне, толку подобро делува

Долгорочно намалување на мочната киселина: лекарите нудат лек за намалување на уратите, обично алопуринол или фебуксостат, на луѓе со повторени или непријатни напади, бубрежна болест, тофи, оштетување на зглобовите или кои земаат таблети за мокрење, а разговараат за него со секој што имал напад. Обично се почнува 2 до 4 недели откако нападот ќе се смири, се зголемува чекор по чекор со тестови од крв додека нивото не дојде до целта и се зема долгорочно, често доживотно. Во првите месеци може да има напади, па лекарот може да додаде лек што ги спречува: продолжете да го земате лекот за намалување на уратите.

Навики што помагаат:

• одржувајте здрава тежина, а ако треба да ослабете, слабејте полека
• намалете го алкохолот и засладените пијалаци и имајте денови без алкохол
• пијте доволно вода во текот на денот
• бидете активни на начини што се нежни за болните зглобови и откажете се од пушењето

За ниту една посебна „диета за мочна киселина“ не е докажано дека спречува напади или ја намалува мочната киселина; се препорачува здрава, избалансирана исхрана.

Кој лек и колку, одлучува вашиот лекар. Антиинфламаторните лекови против болки не се безбедни за секого, на пример при бубрежна болест, чир на желудникот или некои срцеви болести, затоа прво прашајте фармацевт или лекар. Бидете претпазливи со прашоците, чаевите и додатоците „за лекување на мочна киселина“ што се продаваат на интернет: прашајте лекар или фармацевт пред да ги пробате.