गाउटची सुरुवातीची लक्षणे कोणती?

सहसा एका सांध्यात अचानक खूप वेदना, जी काही तासांत वाढते, बहुतेक वेळा रात्री. पायाच्या अंगठ्याचे मूळ ही सर्वात सामान्य जागा आहे, पण घोटा, पावलाचा वरचा भाग, गुडघा, मनगट किंवा बोटेही प्रभावित होऊ शकतात. सांधा गरम, लाल किंवा जांभळट आणि सुजलेला असतो, आणि इतका नाजूक की चादरीचा स्पर्शही दुखतो. पहिला अटॅक सहसा 1 ते 2 आठवड्यांत कमी होतो.

गाउट नसतानाही युरिक ॲसिड वाढल्यामुळे लक्षणे येऊ शकतात का?

युरिक ॲसिड वाढलेल्या बहुतेकांना कोणतीही लक्षणे नसतात. त्यामुळे त्रास होतो तो स्फटिकांमुळेच: सांध्यांमध्ये गाउट किंवा किडनीत खडे. थकवा, अंगभर दुखणे किंवा सर्वसाधारण अशक्तपणा ही युरिक ॲसिड वाढल्याची नेहमीची लक्षणे नाहीत, म्हणून असे काही असेल तर ते युरिक ॲसिडमुळेच आहे असे गृहीत धरण्याऐवजी डॉक्टरांना इतर कारणे तपासायला सांगा.

युरिक ॲसिडची नॉर्मल पातळी किती असते?

एकच अशी नॉर्मल रेंज नाही: प्रत्येक लॅब आपली रेंज तुमच्या रिपोर्टवर छापते, आणि मेनोपॉजपूर्वी स्त्रियांची पातळी सहसा पुरुषांपेक्षा थोडी कमी असते. डॉक्टर ज्या आकड्यावरून निर्णय घेतात तो 360 micromol/L (6 mg/dL) आहे. त्याहून जास्त असेल तर स्फटिक तयार होण्याची शक्यता जास्त असते, आणि गाउट असलेल्यांवर पातळी त्याच्या खाली ठेवण्यासाठी उपचार केले जातात, किंवा गाठी किंवा वारंवार अटॅक असतील तर 300 micromol/L (5 mg/dL) च्या खाली.

गाउटच्या अटॅकच्या वेळी माझे युरिक ॲसिड नॉर्मल का आले?

अटॅकच्या वेळी युरिक ॲसिड अनेकदा कमी होते, कारण सांध्यात स्फटिक तयार होतात आणि शरीर सुजेला प्रतिसाद देत असते. म्हणून अटॅकच्या वेळी निकाल नॉर्मल आला, तरी गाउट नाही असे म्हणता येत नाही. तरीही गाउटची शक्यता वाटत असेल, तर अटॅक कमी झाल्यानंतर किमान 2 आठवड्यांनी तपासणी पुन्हा केली जाते. सांध्यातील द्रवाची तपासणी स्फटिक दाखवून निदान पक्के करू शकते.

कोणते पदार्थ आणि पेये युरिक ॲसिड वाढवतात?

दारू, साखर घातलेली पेये आणि हाय फ्रुक्टोज कॉर्न सिरप असलेली पेये, रेड मीट, लिव्हर आणि किडनीसारखे अवयवांचे मांस, आणि काही सी-फूड. तरीही, कोणताही एक आहार गाउटचे अटॅक टाळतो किंवा स्वतःहून युरिक ॲसिड पुरेसे कमी करतो, हे सिद्ध झालेले नाही. निरोगी, संतुलित आहार, वजन निरोगी मर्यादेत ठेवणे आणि दारू व गोड पेये कमी करणे, हाच सल्ला दिला जातो.

पाणी प्यायल्याने युरिक ॲसिड कमी होते का?

पुरेसे पाणी व पातळ पदार्थ प्यायल्याने किडनीला युरिक ॲसिड बाहेर टाकायला मदत होते, मुतखड्याची शक्यता कमी होते, आणि डिहायड्रेशन टळते, ज्यामुळे अटॅक सुरू होऊ शकतो. पण फक्त पाण्याने वाढलेली पातळी सहसा लक्ष्यापर्यंत खाली येत नाही: गाउट असलेल्यांसाठी हे काम मुख्यतः युरिक ॲसिड कमी करणारे औषध करते. तुम्हाला पाणी कमी पिण्यास सांगितले असेल, उदाहरणार्थ हार्ट फेल्युअर किंवा किडनी फेल्युअरमध्ये, तर तोच सल्ला पाळा.

गाउटचा अटॅक किती दिवस टिकतो?

उपचार न केल्यास गाउटचा अटॅक सहसा 1 ते 2 आठवडे टिकतो, आणि बहुतेक वेळा पहिल्या एक-दोन दिवसांत सर्वात तीव्र असतो. लवकर सुरू केलेले उपचार, जसे की डॉक्टरांनी दिलेले सूज कमी करणारे वेदनाशामक, कोल्चिसीन किंवा स्टिरॉइड्स, तो कमी काळ टिकवू शकतात. युरिक ॲसिड कमी करणाऱ्या उपचारांशिवाय अटॅक सहसा पुन्हा येतात, आणि काळानुसार जास्त वेळा येतात.

गाउट पूर्ण बरा होऊ शकतो का?

गाउट हा दीर्घकालीन आजार आहे, पण तो खूप चांगल्या प्रकारे नियंत्रणात ठेवता येतो. युरिक ॲसिड लक्ष्याच्या खाली ठेवण्यासाठी रोज युरिक ॲसिड कमी करणारे औषध घेतल्याने कालांतराने स्फटिक विरघळतात: बहुतेकांचे अटॅक थांबतात आणि गाठी लहान होतात. उपचार सहसा आयुष्यभर चालतात, कारण ते थांबवले तर युरिक ॲसिड आणि स्फटिक परत येतात.

युरिक ॲसिड वाढल्याने किडनी खराब होऊ शकते का?

त्यामुळे मुतखडा होऊ शकतो, आणि दीर्घकाळ असलेल्या गाउटचा किडनीच्या आजाराशी संबंध आहे. उलटेही घडते: किडनीच्या आजारामुळे युरिक ॲसिड बाहेर टाकणे कठीण होते, म्हणून पातळी वाढते. म्हणूनच गाउट किंवा वाढलेले युरिक ॲसिड असलेल्यांमध्ये डॉक्टर किडनीचे कार्य (क्रिएटिनिन आणि eGFR) तपासतात, आणि किडनीचा आजार असलेल्यांना गाउट झाल्यास युरिक ॲसिड कमी करणारे औषध दिले जाते.

युरिक ॲसिडमुळे गुडघा किंवा घोटा दुखू शकतो का?

हो, गाउट फक्त पायाच्या अंगठ्यावरच नाही, तर गुडघा, घोटा आणि पावलाच्या वरच्या भागावरही परिणाम करू शकतो. गाउटची वेदना अचानक अटॅकच्या रूपात येते, सोबत गरम, लाल, सुजलेला सांधा. अनेक महिन्यांत हळूहळू दुखू लागलेला आणि वापरल्यावर जास्त दुखणारा गुडघा किंवा घोटा हा बहुधा झिजेमुळे होणारा संधिवात असतो. डॉक्टर दोन्हींतला फरक ओळखू शकतात, कधी कधी रक्त तपासणी किंवा सांध्यातील द्रवाच्या तपासणीतून.

तरुणांना गाउट होऊ शकतो का?

गाउट सहसा मध्यम वयात सुरू होतो, आणि स्त्रियांना तो मेनोपॉजपूर्वी क्वचितच होतो. तरुणांनाही तो होऊ शकतो, विशेषतः कुटुंबात गाउटचा ठळक इतिहास, किडनीचा आजार किंवा काही औषधे असतील तर, आणि त्यांच्यात तो जास्त तीव्र असू शकतो. अचानक गरम, सुजलेला सांधा असलेल्या तरुण व्यक्तीने डॉक्टरांना भेटायला हवे, कारण सांध्याचा संसर्ग किंवा संधिवाताचा दुसरा प्रकार नाही ना, हे तपासणे गरजेचे असते.

युरिक ॲसिड वाढल्याची लक्षणे आणि गाउटची लक्षणे: चिन्हे, पातळी आणि डॉक्टरांकडे कधी जावे

रिपोर्टवर युरिक ॲसिडचा आकडा जास्त आला आहे, की पायाचा अंगठा अचानक सुजून खूप दुखतो आहे? युरिक ॲसिड वाढल्यावर काय होते, गाउट कसा जाणवतो आणि काय उपयोगी पडते, ते इथे वाचा.

अपडेट केले १५ नोव्हेंबर, २०२६ · स्रोत

थोडक्यात उत्तर

युरिक ॲसिड वाढल्याची लक्षणे कोणती?

युरिक ॲसिड वाढलेले असूनही अनेकदा कोणतीही लक्षणे दिसत नाहीत. त्याचे स्फटिक (क्रिस्टल) तयार होऊ लागले की लक्षणे सुरू होतात: गाउट, म्हणजे अचानक खूप दुखणारा, गरम, लाल आणि सुजलेला सांधा, बहुतेक वेळा पायाचा अंगठा, आणि हे सहसा रात्रीतून सुरू होते; मुतखडा, ज्यात कुशीत किंवा कमरेत तीव्र वेदना होतात; किंवा अनेक वर्षांनंतर त्वचेखाली कडक गाठी. तुमची पातळी किती आहे हे फक्त रक्त तपासणीतूनच कळते.

माझ्या लक्षणांबद्दल विचारा माझा रिपोर्ट समजावून सांगा

ही आरोग्यविषयक माहिती आहे, वैद्यकीय सल्ला नाही. तुमची पूर्ण माहिती तुमच्या डॉक्टरांना असते; तुमच्या निकालाबद्दल त्यांना विचारा.

एकमेकांशेजारी तुलना

गाउट विरुद्ध ऑस्टिओआर्थरायटिस: सांधेदुखीतला फरक कसा ओळखावा

गाउट आणि झिजेमुळे होणारा संधिवात (ऑस्टिओआर्थरायटिस, osteoarthritis) हे दोन्ही सामान्य आहेत, विशेषतः वय वाढल्यावर, पण ते सुरू होण्याची पद्धत आणि जाणवणे खूप वेगळे असते. सहसा दिसणारे फरक असे आहेत.

तुम्हाला काय जाणवते	गाउट	ऑस्टिओआर्थरायटिस
सुरुवात कशी होते	अचानक, बहुतेक वेळा रात्रीतून, काही तासांत	हळूहळू, अनेक महिने किंवा वर्षांत
कोणते सांधे	सहसा एका वेळी एकच सांधा, बहुतेक वेळा पायाचा अंगठा; पाऊल, घोटा, गुडघा, मनगट, हात किंवा कोपरही	गुडघे, कंबर (हिप), हात आणि मणका, बहुतेक वेळा दोन्ही बाजूंना
वेदना कशी असते	अटॅकच्या वेळी अतिशय तीव्र, नंतर 1 ते 2 आठवड्यांत कमी होते; सुरुवातीला दोन अटॅकच्या मधल्या काळात बहुतेक वेळा वेदना नसते	सांधा वापरल्यावर वाढणारी आणि आराम केल्यावर कमी होणारी ठणक
सांध्यावरची त्वचा	गरम, लाल किंवा जांभळट, चमकदार आणि सुजलेली; चादरीचा स्पर्शही दुखतो	सहसा नेहमीसारखा रंग; थोडी सूज असू शकते
आखडणे	हा मुख्य त्रास नसतो	आराम केल्यानंतर किंवा सकाळी उठल्यावर आखडतो, सुमारे 30 मिनिटांत मोकळा होतो
गाठी	युरिक ॲसिड अनेक वर्षे जास्त राहिल्यावर कडक, खडूसारख्या गाठी (टोफी, tophi)	बोटांच्या सांध्यांवर हाडासारखी, गाठाळ सूज
कोणाला जास्त होतो	पुरुषांना, आणि मेनोपॉजनंतर (पाळी कायमची थांबल्यानंतर) स्त्रियांना	वयस्कर व्यक्तींना, स्त्रियांना जास्त
फरक ओळखायला मदत करणारी तपासणी	युरिक ॲसिडची रक्त तपासणी, कधी कधी सांध्यातील द्रवाची तपासणी	सहसा डॉक्टरांची तपासणी, कधी कधी एक्स-रे

ताप असताना सांधा गरम आणि सुजलेला असेल, तर तो सांध्याच्या आतला संसर्ग (सेप्टिक आर्थरायटिस, septic arthritis) असू शकतो, आणि त्यासाठी त्याच दिवशी डॉक्टरांना दाखवायला हवे. कॅल्शियमचे स्फटिक (स्यूडोगाउट, pseudogout) आणि र्‍ह्युमॅटॉइड आर्थरायटिससुद्धा गाउटसारखेच दिसू शकतात, म्हणूनच डॉक्टर निदान पक्के करतात.

युरिक ॲसिड म्हणजे काय, आणि ते जास्त कधी मानले जाते?

युरिक ॲसिड हा एक टाकाऊ पदार्थ आहे. शरीर प्युरिन्स (purines) तोडते तेव्हा ते तयार होते. प्युरिन्स हे तुमच्या स्वतःच्या पेशींमध्ये आणि काही अन्नपदार्थ व पेयांमध्ये आढळणारे नैसर्गिक पदार्थ आहेत. सामान्यपणे ते रक्तात विरघळते आणि किडनी ते लघवीवाटे बाहेर टाकते.

शरीर ते खूप जास्त बनवते किंवा किडनी ते पुरेसे बाहेर टाकत नाही, तेव्हा ते साचते. वाढलेल्या पातळीला हायपरयुरिसेमिया (hyperuricaemia) म्हणतात. हे सामान्य आहे, आणि पातळी जास्त असलेल्या अनेकांना त्यामुळे कधीच काही त्रास होत नाही.

पण पातळी दीर्घकाळ जास्त राहिली, तर युरिक ॲसिडचे सांध्यांमध्ये व त्यांच्या भोवती आणि किडनीत सुईसारखे बारीक स्फटिक (क्रिस्टल) तयार होऊ शकतात. हेच स्फटिक लक्षणे निर्माण करतात: सांध्यांमध्ये गाउट, आणि मुतखडा.

जास्त म्हणजे किती? प्रत्येक लॅब आपली नॉर्मल रेंज रिपोर्टवर छापते, आणि मेनोपॉजपूर्वी स्त्रियांची पातळी सहसा पुरुषांपेक्षा थोडी कमी असते. यूकेच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार डॉक्टर ज्या आकड्यावरून निर्णय घेतात तो आहे 360 micromol/L (6 mg/dL): लक्षणे असलेल्या व्यक्तीत पातळी इतकी किंवा याहून जास्त असेल तर गाउटची शक्यता जास्त असते, आणि गाउटच्या उपचारांचे उद्दिष्ट पातळी याच्या खाली ठेवणे हे असते. एककांची तुलना करायची तर, 1 mg/dL म्हणजे सुमारे 60 micromol/L.

युरिक ॲसिड वाढल्याची आणि गाउटची लक्षणे कोणती?

अनेकदा काहीच लक्षणे नसतात. फक्त युरिक ॲसिड वाढलेले असेल तर सहसा कोणतीही लक्षणे दिसत नाहीत, आणि नेहमीच्या रक्त तपासणीत ते योगायोगाने सापडते. थकवा किंवा अंगभर दुखणे यांसारखी अस्पष्ट लक्षणे युरिक ॲसिड वाढल्याची नेहमीची लक्षणे नाहीत, म्हणून त्यांची इतर कारणे तपासून घेणे योग्य.

गाउटचे अटॅक हे सर्वात सामान्य लक्षण आहे:

एका सांध्यात अचानक, तीव्र वेदना, बहुतेक वेळा रात्री सुरू होऊन काही तासांत वाढणारी
बहुतेक वेळा पायाच्या अंगठ्याच्या मुळाशी, पण पावलाचे इतर सांधे, घोटा, गुडघा, मनगट, हात किंवा कोपर यांतही
सांधा गरम, सुजलेला आणि लाल किंवा जांभळट होतो, त्वचा चमकदार दिसते, आणि तो इतका नाजूक होतो की चादरीचा स्पर्शही दुखतो
अटॅक सहसा उपचार नसतानाही 1 ते 2 आठवड्यांत कमी होतो, पण अटॅक पुन्हा येत राहतात, आणि काळानुसार जास्त वेळा येतात

मुतखडा: पोटाच्या कुशीत किंवा कमरेत वेदना, जी जांघेपर्यंत पसरू शकते आणि लाटांसारखी येते-जाते, सोबत मळमळ, वारंवार लघवीला जावे लागणे किंवा गढूळ लघवी.

युरिक ॲसिड अनेक वर्षे जास्त राहिल्यानंतर:

हाताची किंवा पायाची बोटे, कोपर किंवा कान यांवर त्वचेखाली कडक, खडूसारख्या गाठी (टोफी, tophi)
दोन अटॅकच्या मधल्या काळातही आखडलेले आणि दुखणारे सांधे, आणि सांध्यांचे नुकसान

स्त्रियांमध्ये: गाउट कमी प्रमाणात होतो आणि मेनोपॉजपूर्वी क्वचितच होतो, कारण इस्ट्रोजेन हे हार्मोन किडनीला युरिक ॲसिड बाहेर टाकायला मदत करते. मेनोपॉजनंतर धोका वाढतो, आणि लक्षणे पुरुषांसारखीच असतात.

युरिक ॲसिड आणि गाउट कशामुळे वाढतो?

शरीर युरिक ॲसिड जास्त बनवते किंवा किडनी ते कमी बाहेर टाकते, तेव्हा ते वाढते. ते वाढवणाऱ्या, किंवा गाउटची शक्यता वाढवणाऱ्या गोष्टी:

दारू, आणि साखर घातलेली पेये, हाय फ्रुक्टोज कॉर्न सिरप असलेल्या पेयांसह
प्युरिन्स जास्त असलेले अन्न: रेड मीट (मटण, बीफ इ.), लिव्हर आणि किडनीसारखे अवयवांचे मांस, आणि काही सी-फूड
जास्त वजन, हाय ब्लड प्रेशर, जास्त कोलेस्टेरॉल, डायबिटीज आणि किडनीचा आजार
औषधे: लघवी वाढवणाऱ्या गोळ्या (डाययुरेटिक्स), कमी डोसची ॲस्पिरिन, ब्लड प्रेशरची काही औषधे (ACE inhibitors), सायक्लोस्पोरिन (ciclosporin) आणि जास्त डोसचे नायासिन (niacin). डॉक्टरांनी लिहून दिलेले औषध स्वतःहून बंद करू नका: ते लिहून देणाऱ्या डॉक्टरांना विचारा.
आनुवंशिकता आणि वय: गाउट कुटुंबात चालत येतो, पुरुषांमध्ये जास्त आढळतो, सहसा मध्यम वयात सुरू होतो, आणि मेनोपॉजनंतर स्त्रियांमध्ये त्याची शक्यता वाढते
क्वचित, रक्ताचे काही कॅन्सर आणि त्यांचे उपचार (केमोथेरपी)

अटॅक कशामुळे सुरू होतो: खूप दारू पिणे, खूप जास्त जेवण, पुरेसे पाणी न पिणे, तापासह आजार, दुखापत किंवा ऑपरेशन, आणि काही औषधे सुरू करणे किंवा बदलणे.

युरिक ॲसिड तपासण्यासाठी आणि गाउटचे निदान पक्के करण्यासाठी कोणत्या तपासण्या होतात?

युरिक ॲसिडची रक्त तपासणी (याला serum urate असेही म्हणतात) पातळी मोजते. गाउटची नेहमीची लक्षणे असलेल्या व्यक्तीत 360 micromol/L (6 mg/dL) किंवा जास्त पातळी निदानाला आधार देते. अटॅकच्या वेळी पातळी कमी होऊ शकते, म्हणून ती कमी आली आणि तरीही गाउटची शक्यता वाटत असेल, तर अटॅक कमी झाल्यानंतर किमान 2 आठवड्यांनी तपासणी पुन्हा केली जाते. लक्षणांशिवाय फक्त निकाल जास्त आला, म्हणजे तुम्हाला गाउट आहे असे नाही.

युरिक ॲसिडची पातळी	याचा सहसा अर्थ
360 micromol/L (6 mg/dL) किंवा जास्त	नेहमीची लक्षणे असलेल्या व्यक्तीत गाउटला आधार देते; या पातळीवरच्या अनेकांना कधीच गाउट होत नाही
360 micromol/L (6 mg/dL) पेक्षा कमी	गाउट असलेल्यांसाठी उपचारांचे नेहमीचे लक्ष्य
300 micromol/L (5 mg/dL) पेक्षा कमी	गाठी (टोफी), सांध्यांचे कायमचे नुकसान, किंवा वारंवार येणारे अटॅक असलेल्यांसाठी अधिक कमी लक्ष्य

सांध्यातील द्रवाची तपासणी: निदान स्पष्ट नसेल, तर डॉक्टर बारीक सुईने सांध्यातून थोडा द्रव काढतात आणि मायक्रोस्कोपखाली स्फटिक शोधतात. यातून संसर्गाचीही तपासणी होते.

स्कॅन: द्रव काढता आला नाही, तर एक्स-रे, सोनोग्राफी (अल्ट्रासाऊंड) किंवा एक विशेष CT स्कॅन (dual-energy CT).

इतर तपासण्या, कारण गाउटसोबत अनेकदा इतर आजारही असतात: किडनीचे कार्य (क्रिएटिनिन आणि eGFR), ब्लड शुगर (HbA1c), कोलेस्टेरॉल आणि ब्लड प्रेशर. मुतखड्याचा त्रास असेल, तेव्हा लघवीतील युरिक ॲसिडची तपासणी उपयोगी पडू शकते. किडनीचा यात काय संबंध आहे, हे आमची किडनीच्या आजाराची मार्गदर्शिका समजावून सांगते.

युरिक ॲसिड वाढलेले असेल किंवा गाउटवर उपचार केले नाहीत, तर काय होते?

लक्षणांशिवाय वाढलेले युरिक ॲसिड: अनेकांना कधीच काही त्रास होत नाही. तुम्हाला कधी गाउट किंवा मुतखडा झाला नसेल, तर काही करण्याची गरज आहे का हे डॉक्टरांना विचारा; अनेकदा औषध घेण्याऐवजी वजन, दारू, गोड पेये आणि ब्लड प्रेशर यांसारख्या कारणांवर काम करण्याचा सल्ला दिला जातो.

गाउटचे मात्र वेगळे आहे. युरिक ॲसिड कमी करणाऱ्या उपचारांशिवाय नवे स्फटिक तयार होत राहतात, आणि कालांतराने:

अटॅक जास्त वेळा येतात, जास्त काळ टिकतात आणि अधिक सांध्यांमध्ये पसरतात
त्वचेखाली टोफी तयार होतात
सांध्यांचे कायमचे नुकसान होऊ शकते (क्रॉनिक गाउटी आर्थरायटिस)
मुतखड्याची शक्यता वाढते

गाउटसोबत अनेकदा हाय ब्लड प्रेशर, किडनीचा आजार, डायबिटीज आणि हृदयविकार असतात, म्हणून डॉक्टर यांचीही तपासणी करतात. चांगले उपचार मिळाले, तर गाउट असलेल्या बहुतेकांचे अटॅक थांबतात आणि गाठी लहान होतात.

गाउटवर उपचार कसे होतात, आणि युरिक ॲसिड कमी करायला काय मदत करते?

अटॅकच्या वेळी:

सांध्याला आराम द्या आणि तो उंचावर ठेवा, चादर त्यावर येऊ देऊ नका, आणि टॉवेलमध्ये गुंडाळलेल्या बर्फाच्या पिशवीने तो थंड करा
भरपूर पाणी व पातळ पदार्थ प्या
डॉक्टर सूज कमी करणारे वेदनाशामक (NSAID), कोल्चिसीन (colchicine), किंवा स्टिरॉइड गोळ्यांचा छोटा कोर्स देऊ शकतात; ते जितक्या लवकर सुरू केले जाते, तितके चांगले काम करते

दीर्घकाळासाठी युरिक ॲसिड कमी करणे: वारंवार किंवा त्रासदायक अटॅक, किडनीचा आजार, टोफी, सांध्यांचे नुकसान असलेल्यांना, किंवा लघवी वाढवणाऱ्या गोळ्या घेणाऱ्यांना डॉक्टर युरिक ॲसिड कमी करणारे औषध देतात, सहसा ॲलोप्युरिनॉल (allopurinol) किंवा फेबुक्सोस्टॅट (febuxostat), आणि ज्यांना एकदा जरी अटॅक आला असेल त्यांच्याशीही याबद्दल चर्चा करतात. हे सहसा अटॅक कमी झाल्यानंतर 2 ते 4 आठवड्यांनी सुरू केले जाते, पातळी लक्ष्यापर्यंत येईपर्यंत रक्त तपासण्या करत टप्प्याटप्प्याने वाढवले जाते, आणि दीर्घकाळ, अनेकदा आयुष्यभर घेतले जाते. पहिल्या काही महिन्यांत अटॅक येऊ शकतात, म्हणून ते टाळण्यासाठी डॉक्टर आणखी एखादे औषध जोडू शकतात: युरिक ॲसिड कमी करणारे औषध घेत राहा.

उपयोगी पडणाऱ्या सवयी:

वजन निरोगी मर्यादेत ठेवा, आणि कमी करायचे असेल तर हळूहळू कमी करा
दारू आणि गोड पेये कमी करा, आणि दारू न पिण्याचे काही दिवस ठेवा
दिवसभर पुरेसे पाणी प्या
दुखणाऱ्या सांध्यांवर ताण न येईल अशा पद्धतीने सक्रिय राहा, आणि धूम्रपान सोडा

कोणताही एक “युरिक ॲसिड डाएट” अटॅक टाळतो किंवा युरिक ॲसिड कमी करतो, हे सिद्ध झालेले नाही; निरोगी, संतुलित आहार हाच सल्ला दिला जातो.

कोणते औषध आणि किती, हा निर्णय तुमच्या डॉक्टरांचा आहे. सूज कमी करणारी वेदनाशामके सर्वांसाठी सुरक्षित नसतात, उदाहरणार्थ किडनीचा आजार, पोटातील अल्सर किंवा हृदयाचे काही आजार असल्यास, म्हणून आधी फार्मासिस्टना किंवा डॉक्टरांना विचारा. ऑनलाइन विकल्या जाणाऱ्या “युरिक ॲसिडवरचा खात्रीशीर इलाज” असे सांगणाऱ्या पावडरी, चहा आणि सप्लिमेंट्सपासून सावध राहा: त्या वापरण्यापूर्वी डॉक्टरांना किंवा फार्मासिस्टना विचारा.

डॉक्टरांना कधी भेटावे

डॉक्टरांची वेळ घ्या

सांध्यात अचानक वेदना आणि सूज येण्याचा पहिलाच अटॅक: तो कमी होत असला तरी, काही दिवसांच्या आत तुमच्या फॅमिली डॉक्टरांना किंवा जनरल फिजिशियनना भेटा.
गाउटचे अटॅक पुन्हा पुन्हा येत आहेत, किंवा उपचारांचा उपयोग होत नाही: एक ते दोन आठवड्यांच्या आत तुमच्या फॅमिली डॉक्टरांना भेटा.
त्वचेखाली कडक गाठी, किंवा दोन अटॅकच्या मधल्या काळातही दुखणारे सांधे: काही आठवड्यांच्या आत फॅमिली डॉक्टरांची वेळ घ्या.
लक्षणांशिवाय युरिक ॲसिडचा निकाल जास्त: पुढच्या नेहमीच्या भेटीत त्याबद्दल बोला, आणि तुमची किडनी, ब्लड प्रेशर आणि ब्लड शुगर तपासायची गरज आहे का ते विचारा.
युरिक ॲसिड कमी करणारे औषध घेत आहात: डॉक्टर सांगतील तितक्या वेळा युरिक ॲसिड तपासून घ्या, आणि डॉक्टरांनी सांगितल्याशिवाय अटॅकच्या वेळी औषध बंद करू नका.

एखाद्या व्यक्तीला पुढीलपैकी काही असल्यास आत्ताच आपत्कालीन मदत घ्या (तुमच्या स्थानिक आपत्कालीन क्रमांकावर फोन करा):

जास्त ताप, थंडी वाजून हुडहुडी भरणे किंवा खूप आजारी वाटणे यांसोबत गरम, सुजलेला, दुखणारा सांधा
ताप किंवा थंडी वाजून हुडहुडी भरण्यासोबत कुशीत किंवा कमरेत तीव्र वेदना
कुशीत किंवा पाठीत तीव्र वेदना आणि लघवी होत नाही, किंवा उलट्यांसोबत अशी वेदना जी वेदनाशामकांनी कमी होत नाही

युरिक ॲसिड वाढणे आणि गाउट हे दीर्घकालीन आजार आहेत, जे अनेक वर्षे सांभाळले जातात. ही चिन्हे मात्र अपवाद आहेत, यात वाट पाहता येत नाही: संसर्ग झालेला सांधा किंवा अडथळा येऊन संसर्ग झालेली किडनी लवकर खराब होऊ शकते.

दुखणारा सांधा, की न समजणारा युरिक ॲसिडचा आकडा? त्याबद्दल बोलून घ्या.

Saluvo तुमची लक्षणे तुमच्याच शब्दांत आणि तुमच्याच भाषेत ऐकते, योग्य पुढचे प्रश्न विचारते, आणि कोणत्या डॉक्टरांना आणि किती लवकर भेटायचे हे सांगते. रक्त तपासणीचे रिपोर्ट आधीच आहेत? युरिक ॲसिडसह त्यातील प्रत्येक आकडा ते समजावून सांगते.

माझ्या लक्षणांबद्दल विचारा

सुरुवात मोफत. तुम्हाला काय जाणवते ते तुमच्याच शब्दांत आणि भाषेत सांगा.

लोक विचारतात ते प्रश्न

सहसा एका सांध्यात अचानक खूप वेदना, जी काही तासांत वाढते, बहुतेक वेळा रात्री. पायाच्या अंगठ्याचे मूळ ही सर्वात सामान्य जागा आहे, पण घोटा, पावलाचा वरचा भाग, गुडघा, मनगट किंवा बोटेही प्रभावित होऊ शकतात. सांधा गरम, लाल किंवा जांभळट आणि सुजलेला असतो, आणि इतका नाजूक की चादरीचा स्पर्शही दुखतो. पहिला अटॅक सहसा 1 ते 2 आठवड्यांत कमी होतो.
पुरुषांसारखीच: अनेकदा काहीच नाहीत, आणि लक्षणे असतील तर गाउटचे अटॅक, मुतखडा, किंवा अनेक वर्षांनंतर त्वचेखाली गाठी. स्त्रियांमध्ये गाउट कमी प्रमाणात होतो आणि मेनोपॉजपूर्वी क्वचितच होतो, कारण इस्ट्रोजेन किडनीला युरिक ॲसिड बाहेर टाकायला मदत करते. मेनोपॉजनंतर धोका वाढतो. लॅबच्या नॉर्मल रेंज स्त्रियांसाठी सहसा पुरुषांपेक्षा थोड्या कमी असतात.
युरिक ॲसिड वाढलेल्या बहुतेकांना कोणतीही लक्षणे नसतात. त्यामुळे त्रास होतो तो स्फटिकांमुळेच: सांध्यांमध्ये गाउट किंवा किडनीत खडे. थकवा, अंगभर दुखणे किंवा सर्वसाधारण अशक्तपणा ही युरिक ॲसिड वाढल्याची नेहमीची लक्षणे नाहीत, म्हणून असे काही असेल तर ते युरिक ॲसिडमुळेच आहे असे गृहीत धरण्याऐवजी डॉक्टरांना इतर कारणे तपासायला सांगा.
एकच अशी नॉर्मल रेंज नाही: प्रत्येक लॅब आपली रेंज तुमच्या रिपोर्टवर छापते, आणि मेनोपॉजपूर्वी स्त्रियांची पातळी सहसा पुरुषांपेक्षा थोडी कमी असते. डॉक्टर ज्या आकड्यावरून निर्णय घेतात तो 360 micromol/L (6 mg/dL) आहे. त्याहून जास्त असेल तर स्फटिक तयार होण्याची शक्यता जास्त असते, आणि गाउट असलेल्यांवर पातळी त्याच्या खाली ठेवण्यासाठी उपचार केले जातात, किंवा गाठी किंवा वारंवार अटॅक असतील तर 300 micromol/L (5 mg/dL) च्या खाली.
अशी कोणतीही एक पातळी नाही जिथे गाउट नक्की सुरू होतो. पातळी जितकी जास्त आणि जितका जास्त काळ ती जास्त राहते, तितकी स्फटिक आणि गाउटची शक्यता वाढते. नेहमीची लक्षणे असलेल्या व्यक्तीत 360 micromol/L (6 mg/dL) किंवा जास्त पातळी निदानाला आधार देते. पण त्याहून जास्त पातळी असलेल्या अनेकांना कधीच गाउट होत नाही, आणि अटॅकच्या वेळी पातळी नॉर्मलही असू शकते.
अटॅकच्या वेळी युरिक ॲसिड अनेकदा कमी होते, कारण सांध्यात स्फटिक तयार होतात आणि शरीर सुजेला प्रतिसाद देत असते. म्हणून अटॅकच्या वेळी निकाल नॉर्मल आला, तरी गाउट नाही असे म्हणता येत नाही. तरीही गाउटची शक्यता वाटत असेल, तर अटॅक कमी झाल्यानंतर किमान 2 आठवड्यांनी तपासणी पुन्हा केली जाते. सांध्यातील द्रवाची तपासणी स्फटिक दाखवून निदान पक्के करू शकते.
दारू, साखर घातलेली पेये आणि हाय फ्रुक्टोज कॉर्न सिरप असलेली पेये, रेड मीट, लिव्हर आणि किडनीसारखे अवयवांचे मांस, आणि काही सी-फूड. तरीही, कोणताही एक आहार गाउटचे अटॅक टाळतो किंवा स्वतःहून युरिक ॲसिड पुरेसे कमी करतो, हे सिद्ध झालेले नाही. निरोगी, संतुलित आहार, वजन निरोगी मर्यादेत ठेवणे आणि दारू व गोड पेये कमी करणे, हाच सल्ला दिला जातो.
पुरेसे पाणी व पातळ पदार्थ प्यायल्याने किडनीला युरिक ॲसिड बाहेर टाकायला मदत होते, मुतखड्याची शक्यता कमी होते, आणि डिहायड्रेशन टळते, ज्यामुळे अटॅक सुरू होऊ शकतो. पण फक्त पाण्याने वाढलेली पातळी सहसा लक्ष्यापर्यंत खाली येत नाही: गाउट असलेल्यांसाठी हे काम मुख्यतः युरिक ॲसिड कमी करणारे औषध करते. तुम्हाला पाणी कमी पिण्यास सांगितले असेल, उदाहरणार्थ हार्ट फेल्युअर किंवा किडनी फेल्युअरमध्ये, तर तोच सल्ला पाळा.
उपचार न केल्यास गाउटचा अटॅक सहसा 1 ते 2 आठवडे टिकतो, आणि बहुतेक वेळा पहिल्या एक-दोन दिवसांत सर्वात तीव्र असतो. लवकर सुरू केलेले उपचार, जसे की डॉक्टरांनी दिलेले सूज कमी करणारे वेदनाशामक, कोल्चिसीन किंवा स्टिरॉइड्स, तो कमी काळ टिकवू शकतात. युरिक ॲसिड कमी करणाऱ्या उपचारांशिवाय अटॅक सहसा पुन्हा येतात, आणि काळानुसार जास्त वेळा येतात.
गाउट हा दीर्घकालीन आजार आहे, पण तो खूप चांगल्या प्रकारे नियंत्रणात ठेवता येतो. युरिक ॲसिड लक्ष्याच्या खाली ठेवण्यासाठी रोज युरिक ॲसिड कमी करणारे औषध घेतल्याने कालांतराने स्फटिक विरघळतात: बहुतेकांचे अटॅक थांबतात आणि गाठी लहान होतात. उपचार सहसा आयुष्यभर चालतात, कारण ते थांबवले तर युरिक ॲसिड आणि स्फटिक परत येतात.
त्यामुळे मुतखडा होऊ शकतो, आणि दीर्घकाळ असलेल्या गाउटचा किडनीच्या आजाराशी संबंध आहे. उलटेही घडते: किडनीच्या आजारामुळे युरिक ॲसिड बाहेर टाकणे कठीण होते, म्हणून पातळी वाढते. म्हणूनच गाउट किंवा वाढलेले युरिक ॲसिड असलेल्यांमध्ये डॉक्टर किडनीचे कार्य (क्रिएटिनिन आणि eGFR) तपासतात, आणि किडनीचा आजार असलेल्यांना गाउट झाल्यास युरिक ॲसिड कमी करणारे औषध दिले जाते.
हो, गाउट फक्त पायाच्या अंगठ्यावरच नाही, तर गुडघा, घोटा आणि पावलाच्या वरच्या भागावरही परिणाम करू शकतो. गाउटची वेदना अचानक अटॅकच्या रूपात येते, सोबत गरम, लाल, सुजलेला सांधा. अनेक महिन्यांत हळूहळू दुखू लागलेला आणि वापरल्यावर जास्त दुखणारा गुडघा किंवा घोटा हा बहुधा झिजेमुळे होणारा संधिवात असतो. डॉक्टर दोन्हींतला फरक ओळखू शकतात, कधी कधी रक्त तपासणी किंवा सांध्यातील द्रवाच्या तपासणीतून.
गाउट सहसा मध्यम वयात सुरू होतो, आणि स्त्रियांना तो मेनोपॉजपूर्वी क्वचितच होतो. तरुणांनाही तो होऊ शकतो, विशेषतः कुटुंबात गाउटचा ठळक इतिहास, किडनीचा आजार किंवा काही औषधे असतील तर, आणि त्यांच्यात तो जास्त तीव्र असू शकतो. अचानक गरम, सुजलेला सांधा असलेल्या तरुण व्यक्तीने डॉक्टरांना भेटायला हवे, कारण सांध्याचा संसर्ग किंवा संधिवाताचा दुसरा प्रकार नाही ना, हे तपासणे गरजेचे असते.

उपयोगी तपासण्या

ब्लॉग

स्रोत

अपडेट केले १५ नोव्हेंबर, २०२६. ही आरोग्यविषयक माहिती आहे, वैद्यकीय सल्ला नाही. तुमची पूर्ण माहिती तुमच्या डॉक्टरांना असते; तुमच्या निकालाबद्दल त्यांना विचारा.