အသားဝါ ရောဂါ လက္ခဏာများ- လူကြီးနဲ့ ကလေးတွေမှာ မျက်လုံး၊ အရေပြား ဝါခြင်း၊ အကြောင်းရင်းနဲ့ စောင့်လို့ မရတဲ့ အခြေအနေ

မျက်လုံးအဖြူသား ဝါနေလား၊ အရေပြား ဝါနေလား၊ ဆီး အရောင်ရင့်နေလား။ အသားဝါ (jaundice) ဆိုတာ ရောဂါ မဟုတ်ဘဲ လက္ခဏာ တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ လူကြီးနဲ့ မွေးကင်းစ ကလေးတွေမှာ ဘာကို ဆိုလိုသလဲ၊ ဘယ်လောက်မြန်မြန် အကူအညီ ယူရမလဲ ဒီမှာ ဖတ်ပါ။

နောက်ဆုံး ပြင်ဆင်ချိန် · ကိုးကားချက်များ

အမြန်အဖြေ

အသားဝါ ရောဂါ လက္ခဏာတွေက ဘာတွေလဲ။

အသားဝါ (jaundice) ဖြစ်ရင် မျက်လုံးအဖြူသားနဲ့ အရေပြား ဝါလာပါတယ်။ အရေပြား ယားယံခြင်း၊ ပုံမှန်ထက် ဆီး အရောင်ရင့်ခြင်းနဲ့ ဝမ်း အရောင်ဖျော့ခြင်းတို့လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အသားညို ဒါမှမဟုတ် အသားမည်းသူတွေမှာ အဝါရောင်ကို မျက်လုံးအဖြူသားမှာ အလွယ်ဆုံး မြင်ရပါတယ်။ လူကြီးမှာ ဖြစ်ရင် အထွေထွေရောဂါကု ဆရာဝန် (GP) နဲ့ အမြဲ အရေးတကြီး ပြဖို့ လိုပါတယ်။ မွေးကင်းစ ကလေးတွေမှာတော့ အဖြစ်များပြီး အများအားဖြင့် အန္တရာယ် မရှိပေမယ့် တချို့ လက္ခဏာတွေက အရေးပေါ် အခြေအနေ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျန်းမာရေး သတင်းအချက်အလက်သာ ဖြစ်ပြီး ဆေးပညာဆိုင်ရာ အကြံပေးချက် မဟုတ်ပါ။ သင့်ဆရာဝန်က သင့်အခြေအနေ အပြည့်အစုံကို သိသဖြင့် ရလဒ်အကြောင်း ဆရာဝန်ကို မေးပါ။

ယှဉ်ကြည့်ရန်

လူကြီးနဲ့ မွေးကင်းစ ကလေးတွေမှာ ဖြစ်တဲ့ အသားဝါ ကွာခြားချက်

အဝါရောင် တူတူပေမယ့် အသက်အရွယ်အလိုက် အဓိပ္ပာယ် အများကြီး ကွာပါတယ်။ လူကြီးမှာ အမြဲ စစ်ဆေးဖို့ လိုတဲ့ သတိပေး လက္ခဏာ ဖြစ်ပြီး မွေးကင်းစ ကလေးမှာတော့ အဖြစ်များကာ အများအားဖြင့် သူ့အလိုလို ပျောက်သွားပါတယ်။ အောက်ပါတို့က အများအားဖြင့် တွေ့ရတဲ့ ကွာခြားချက်တွေပါ။

သင် သတိထားမိတာလူကြီးများမွေးကင်းစ ကလေးများ
ဘယ်လောက် အဖြစ်များသလဲအဖြစ်မများ၊ ဆရာဝန်နဲ့ အမြဲ ပြဖို့ လိုအဖြစ်များပြီး အများအားဖြင့် အန္တရာယ် မရှိ
အများအားဖြင့် အကြောင်းရင်းအသည်းရောင်ရောဂါ (hepatitis) ဒါမှမဟုတ် အရက်ကြောင့် ဖြစ်တဲ့ အသည်း ပြဿနာ၊ သည်းခြေကျောက်၊ ပန်ကရိယ ဒါမှမဟုတ် သွေးဆိုင်ရာ ရောဂါများကလေးရဲ့ အသည်းက အပြည့်အဝ အလုပ် မလုပ်နိုင်သေးခြင်း
ဘယ်အချိန် ပေါ်သလဲဘယ်အချိန်မဆို၊ တစ်ခါတစ်ရံ ရက်အနည်းငယ် နေမကောင်း ဖြစ်ပြီးနောက်မွေးပြီး 3 ရက်ခန့်မှာ အသိသာဆုံး၊ အများအားဖြင့် 2 ပတ်ခန့်အတွင်း ပျောက်
ဘယ်နေရာမှာ ကြည့်ရမလဲမျက်လုံးအဖြူသား၊ ပြီးမှ အရေပြားမျက်နှာနဲ့ ခေါင်းကို အရင်၊ ပြီးမှ ကိုယ်ခန္ဓာ၊ လျှာအောက်နဲ့ ပါးအတွင်းဘက်
တခြား လက္ခဏာများအရေပြား ယားယံခြင်း၊ ဆီး အရောင်ရင့်ခြင်း၊ ဝမ်း အရောင်ဖျော့ခြင်းဆီး အဝါရင့်ရောင် ဒါမှမဟုတ် အညိုရောင်၊ ဝမ်း ဖြူဖျော့ပြီး နို့နှစ်ရောင်၊ ပုံမှန်ထက် ပိုအိပ်ငိုက်ခြင်း၊ နို့ ကောင်းကောင်း မစို့ခြင်း
ဘာလုပ်ရမလဲဒီနေ့ပဲ အထွေထွေရောဂါကု ဆရာဝန် (GP) နဲ့ အရေးတကြီး ပြပါ ဒါမှမဟုတ် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ် အရေးတကြီး ယူပါသားဖွားဆရာမ ဒါမှမဟုတ် ဆရာဝန်ကို ပြောပါ၊ တချို့ လက္ခဏာတွေဆိုရင် အရေးပေါ်အကူအညီ လိုပါတယ်
ကုသမှုအကြောင်းရင်းကို ကုသခြင်းမကြာခဏ ကုသစရာ မလို၊ တစ်ခါတစ်ရံ အလင်းရောင်ဖြင့် ကုသခြင်း (phototherapy)

အသားညို ဒါမှမဟုတ် အသားမည်းသူတွေမှာ အဝါရောင်ကို မြင်ရ ပိုခက်နိုင်ပါတယ်။ လူကြီးတွေမှာ နေ့အလင်းရောင်အောက်မှာ မျက်လုံးအဖြူသားကို စစ်ကြည့်ပါ။ ကလေးတွေမှာ အလင်းရောင် ကောင်းကောင်းအောက်မှာ နှာခေါင်း ဒါမှမဟုတ် နဖူးကို ညင်ညင်သာသာ ဖိကြည့်ပြီး လျှာအောက်ကိုလည်း စစ်ကြည့်ပါ။

အသားဝါ လက္ခဏာ စစ်ဆေးစာရင်း (လူကြီးများ)

သင် စိုးရိမ်နေတဲ့ လူကြီးနဲ့ ကိုက်ညီတာတွေကို အမှန်ခြစ်ပါ။ အမှန်ခြစ်တွေက အသားဝါ လက္ခဏာ ကိုယ်တိုင်ဘက် ပိုယိမ်းသလား၊ အကြောင်းရင်းကို ညွှန်ပြတဲ့ အချက်တွေဘက် ပိုယိမ်းသလား ကတ်က ပြပေးပါတယ်။ မွေးကင်းစ ကလေးအတွက်ဆိုရင် အောက်က ကလေးများအကြောင်း အပိုင်းကို ကြည့်ပါ။ ဘာကိုမှ သိမ်းဆည်းခြင်း ဒါမှမဟုတ် ဘယ်ကိုမှ ပို့ခြင်း မရှိပါဘူး။

အသားဝါ လက္ခဏာ စစ်ဆေးစာရင်း (လူကြီးများ)

လက္ခဏာ 12 ခုအနက် 0 ခု အမှန်ခြစ်ထားသည်

အသားဝါ လက္ခဏာများ0/5
အကြောင်းရင်းကို ညွှန်ပြသော အချက်များ0/7

သင် စိုးရိမ်နေတဲ့ လူကြီးနဲ့ ကိုက်ညီတာ မှန်သမျှကို အမှန်ခြစ်ပါ။

ဒီစစ်ဆေးစာရင်းက လက္ခဏာတွေကို ဆရာဝန်အတွက် ပုံစံတစ်ခုအဖြစ် စီပေးတာပါ။ အသားဝါရဲ့ အကြောင်းရင်းကို ရောဂါ အတည်ပြု မပေးနိုင်ပါဘူး- အဲဒါအတွက် သွေးစစ်ချက်တွေနဲ့ တစ်ခါတစ်ရံ စကင်ရိုက်ဖို့ လိုပါတယ်။ လူကြီးမှာ ဖြစ်တဲ့ အသားဝါက ဆရာဝန်နဲ့ အမြဲ ပြဖို့ လိုပါတယ်။

အသားဝါ ဆိုတာ ဘာလဲ၊ ဘာကြောင့် ဖြစ်သလဲ

အသားဝါ (jaundice) ဆိုတာ အရေပြား ဒါမှမဟုတ် မျက်လုံးအဖြူသား ဝါလာတာကို ဆိုလိုပါတယ်။ ဘီလီရူဘင် (bilirubin) လို့ ခေါ်တဲ့ အဝါရောင် ဒြပ်ပစ္စည်း တစ်မျိုး ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ စုပုံလာတဲ့အခါ ဖြစ်ပါတယ်။

ဘီလီရူဘင်က ခန္ဓာကိုယ်က သက်တမ်းကုန်တဲ့ သွေးနီဥတွေကို ဖြိုခွဲတဲ့အခါ ဖြစ်လာတာပါ။ ပုံမှန်အားဖြင့် အသည်း က ဒါကို သည်းခြေရည်ထဲ ထုတ်ပေးပြီး သည်းခြေရည်က သည်းခြေပြွန်တွေကနေတစ်ဆင့် အူထဲကို စီးဆင်းသွားပါတယ်။ အသားဝါ ဖြစ်တယ်ဆိုတာ ဒီလမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် တစ်နေရာရာမှာ ကောင်းကောင်း အလုပ် မလုပ်တော့တာကို ဆိုလိုပါတယ်-

  • သွေးနီဥတွေ အရမ်း မြန်မြန် ပျက်စီးခြင်း၊ ဥပမာ သွေးနီဥ ပျက်စီးမှုကြောင့် သွေးအားနည်းခြင်း (haemolytic anaemia) ဒါမှမဟုတ် ဆစ်ကယ်လ်ဆဲလ် ရောဂါ (sickle cell disease)
  • အသည်း- အသည်းရောင်ရောဂါ (hepatitis A, B, C ဒါမှမဟုတ် E စတဲ့ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးဝင်ခြင်း)၊ အရက်ကြောင့် ဖြစ်တဲ့ အသည်းရောဂါနဲ့ ဆေးဝါး တချို့
  • သည်းခြေပြွန် ပိတ်ဆို့ခြင်း- သည်းခြေကျောက် (gallstones) နဲ့ ပန်ကရိယ ရောင်ရမ်းခြင်း (pancreatitis) လို ပန်ကရိယ ပြဿနာများ

အသားဝါက ရောဂါ တစ်ခု ကိုယ်တိုင် မဟုတ်ဘဲ လက္ခဏာ တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ လူကြီးတွေမှာ ပြင်းထန်တဲ့ ရောဂါ တစ်ခုခုရဲ့ လက္ခဏာ ဖြစ်နိုင်လို့ ဆရာဝန်နဲ့ အမြဲ ပြဖို့ လိုပါတယ်။ မွေးကင်းစ ကလေးတွေမှာတော့ အဖြစ်များပြီး အများအားဖြင့် အန္တရာယ် မရှိပါဘူး (အောက်မှာ ကြည့်ပါ)။

အသားဝါ ရောဂါ လက္ခဏာတွေက ဘာတွေလဲ

  • မျက်လုံးအဖြူသား ဝါခြင်း
  • အရေပြား ဝါခြင်း
  • အရေပြား ယားယံခြင်း
  • ပုံမှန်ထက် ဆီး အရောင်ရင့်ခြင်း နဲ့ ဝမ်း အရောင်ဖျော့ခြင်း

အသားညို ဒါမှမဟုတ် အသားမည်းသူတွေမှာ အရေပြား ဝါတာကို မြင်ရခက်နိုင်ပေမယ့် မျက်လုံးအဖြူသားကတော့ ဝါနေတာ မြင်ရပါလိမ့်မယ်။ နေ့အလင်းရောင်အောက်မှာ စစ်ကြည့်ပါ။

တခြား လက္ခဏာတွေက အကြောင်းရင်းပေါ် မူတည်ပါတယ်-

  • အသည်းရောင်ရောဂါ (hepatitis)- အဖျား၊ မောပန်းခြင်း၊ အစားမဝင်ခြင်း၊ ပျို့ချင်ခြင်းနဲ့ ဗိုက် မအီမသာ ဖြစ်ခြင်း၊ မကြာခဏ အဝါရောင် မပေါ်ခင် ရက်ပိုင်းအတွင်း ဖြစ်တတ်
  • သည်းခြေကျောက်- ဗိုက်ရဲ့ ညာဘက် အပေါ်ပိုင်းမှာ နာခြင်း၊ တစ်ခါတစ်ရံ အဖျားကြီးခြင်းနဲ့ အတူ
  • ရေရှည် အသည်းရောဂါ- မောပန်းခြင်း၊ ဗိုက် ဒါမှမဟုတ် ခြေထောက် ဖောရောင်ခြင်း၊ အလွယ်တကူ အညိုအမည်း ထခြင်း

ရေရှည် အသည်း ထိခိုက်မှုရဲ့ လက္ခဏာတွေကို ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ အသည်းအဆီဖုံး ရောဂါ လမ်းညွှန် မှာ ရှင်းပြထားပါတယ်။

အသည်းရောင် A နဲ့ E (hepatitis A, E)- အသားဝါရဲ့ အဖြစ်များတဲ့ အကြောင်းရင်းများ

အသည်းရောင် A (hepatitis A) နဲ့ အသည်းရောင် E (hepatitis E) တို့က ပိုးရှိသူရဲ့ ဝမ်း (မစင်) နဲ့ ညစ်ညမ်းနေတဲ့ အစားအစာ ဒါမှမဟုတ် ရေ ကနေ အဓိက ကူးစက်တဲ့ ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် ဖြစ်တဲ့ အသည်း ပိုးဝင်ခြင်းတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ သန့်ရှင်းတဲ့ ရေနဲ့ မိလ္လာ စနစ် အားနည်းတဲ့ နေရာတွေမှာ အဖြစ်များပါတယ်။

  • အသည်းရောင် A- လက္ခဏာတွေက အများအားဖြင့် ပိုးဝင်ပြီး 14 ရက်မှ 28 ရက် အကြာမှာ စတင်ပြီး အဖျား၊ မောပန်းခြင်း၊ အစားမဝင်ခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်း၊ ပျို့ချင်ခြင်း၊ ဗိုက် မအီမသာ ဖြစ်ခြင်း၊ ဆီး အရောင်ရင့်ခြင်းနဲ့ အသားဝါခြင်းတို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကလေးငယ်တွေမှာ မကြာခဏ လက္ခဏာ မပြတတ်ပါဘူး။ ရက်သတ္တပတ်များစွာ ဒါမှမဟုတ် လပေါင်းများစွာ ကြာနိုင်ပေမယ့် လူတိုင်းနီးပါး လုံးဝ ပြန်ကောင်းပါတယ်။
  • အသည်းရောင် E- လက္ခဏာတွေက ပိုးဝင်ပြီး 2 ပတ်မှ 10 ပတ် အကြာမှာ စတင်ပြီး အများအားဖြင့် 2 ပတ်မှ 6 ပတ် အတွင်း သက်သာသွားပါတယ်။
  • ကိုယ်ဝန်- အသည်းရောင် E က ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်မှာ အများကြီး ပိုအန္တရာယ် ရှိပါတယ်၊ အထူးသဖြင့် ကိုယ်ဝန် ဒုတိယနဲ့ တတိယ သုံးလပတ်တွေမှာ ဖြစ်ပြီး အသည်း အလုပ်မလုပ်တော့ခြင်း (liver failure) ကို ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ အသားဝါ ဖြစ်နေတဲ့ ကိုယ်ဝန်ဆောင် အမျိုးသမီးက တစ်နေ့တည်းမှာပဲ အရေးတကြီး ကုသမှု ခံယူဖို့ လိုပါတယ်။

နှစ်မျိုးလုံးအတွက် သီးသန့် ကုသဆေး မရှိပါဘူး- အနားယူခြင်း၊ အရည် များများ သောက်ခြင်းနဲ့ အရက် ရှောင်ခြင်းက အသည်း ပြန်ကောင်းလာအောင် ကူညီပါတယ်။ အသည်းရောင်ရောဂါ ဖြစ်နေစဉ် ဘယ်ဆေးကိုမဆို မသောက်ခင် ဆရာဝန်ကို မေးပါ၊ ပါရာစီတမော (paracetamol) နဲ့ ဆေးဖက်ဝင် အပင်ဆေးတွေ အပါအဝင်ပါ။

ကာကွယ်ခြင်း- ဘေးကင်းတဲ့ သောက်ရေ (သန့်ရှင်းမှု မသေချာတဲ့ ရေနဲ့ ရေခဲကို ရှောင်ပါ)၊ မစားခင်နဲ့ အိမ်သာ သုံးပြီးနောက် ဆပ်ပြာနဲ့ လက်ဆေးခြင်းနဲ့ အစားအစာ သန့်ရှင်းရေး။ အသည်းရောင် A ကာကွယ်ဆေး က ဘေးကင်းပြီး ထိရောက်ကာ အသက် 1 နှစ်ကစပြီး ထိုးနိုင်ပါတယ်။ အသည်းရောင် E ကာကွယ်ဆေးကတော့ နေရာ အနည်းငယ်မှာသာ ခွင့်ပြုချက် ရထားပါတယ်။

မွေးကင်းစ ကလေးတွေမှာ ဖြစ်တဲ့ အသားဝါ- ဘာက ပုံမှန်လဲ၊ ဘယ်အချိန် အကူအညီ ယူရမလဲ

မွေးကင်းစ ကလေးတွေမှာ အသားဝါ ဖြစ်တာ အဖြစ်များပြီး အများအားဖြင့် အန္တရာယ် မရှိပါဘူး။ မွေးကင်းစ ကလေးရဲ့ အသည်းက အပြည့်အဝ အလုပ် မလုပ်နိုင်သေးလို့ ဘီလီရူဘင်က ခဏတာ စုပုံလာပါတယ်။ အဝါရောင်က အများအားဖြင့် မွေးပြီး 3 ရက် ခန့်မှာ အသိသာဆုံး ဖြစ်ပြီး ပျောက်ဖို့ အများအားဖြင့် 2 ပတ် ခန့် ကြာပါတယ်။

ဘယ်နေရာမှာ ကြည့်ရမလဲ- အဝါရောင်က အများအားဖြင့် မျက်နှာနဲ့ ခေါင်းကနေ စပြီး ကိုယ်ခန္ဓာဆီ ပျံ့နှံ့သွားနိုင်ပါတယ်။ မျက်လုံးအဖြူသား၊ လျှာအောက်နဲ့ ပါးအတွင်းဘက်ကို စစ်ကြည့်ပါ။ အသားညို ဒါမှမဟုတ် အသားမည်း ကလေးတွေမှာ အလင်းရောင် ကောင်းကောင်းအောက်မှာ ကလေးရဲ့ နှာခေါင်း ဒါမှမဟုတ် နဖူးကို ညင်ညင်သာသာ ဖိပြီး လက်ချောင်း ပြန်မြှောက်လိုက်တဲ့အခါ အရောင်ကို ကြည့်ပါ။

သင် သတိထားမိတာဘာလုပ်ရမလဲ
မွေးပြီး 24 နာရီ မပြည့်သေးတဲ့ ကလေးမှာ အရေပြား ဒါမှမဟုတ် မျက်လုံး ဝါခြင်းအရေးပေါ်အကူအညီ အခုပဲ ရယူပါ
အရမ်း အိပ်ငိုက်ခြင်း ဒါမှမဟုတ် နှိုးရခက်ခြင်း၊ နို့ မစို့ခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာ ပျော့ခွေခြင်း ဒါမှမဟုတ် တောင့်တင်းခြင်း၊ တဆတ်ဆတ် တွန့်ခြင်း၊ ဒိုင်ပါ (သေးခံ) မစိုခြင်း၊ ဒါမှမဟုတ် အသက်ရှူ ခက်ခဲခြင်းအရေးပေါ်အကူအညီ အခုပဲ ရယူပါ
ကိုယ်အပူချိန် 38°C ဒါမှမဟုတ် ထို့ထက် ပိုခြင်း၊ ဒါမှမဟုတ် 36°C ဒါမှမဟုတ် ထို့ထက် နည်းခြင်းအရေးပေါ်အကူအညီ အခုပဲ ရယူပါ
ကလေးမှာ အသားဝါ ရှိတယ်လို့ ထင်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် အသားဝါလို့ အတည်ပြုထားပြီး သက်သာမလာရင်ဒီနေ့ပဲ သားဖွားဆရာမ ဒါမှမဟုတ် ဆရာဝန်ကို ဆက်သွယ်ပါ
ဆီး အဝါရင့်ရောင် ဒါမှမဟုတ် အညိုရောင်၊ ဒါမှမဟုတ် ဝမ်း ဖြူဖျော့ပြီး နို့နှစ်ရောင် ဖြစ်ခြင်းဒီနေ့ပဲ သားဖွားဆရာမ ဒါမှမဟုတ် ဆရာဝန်ကို ဆက်သွယ်ပြီး ဝမ်းနမူနာ သိမ်းထားပါ

နို့တိုက်ခြင်း- ကလေးကို မကြာခဏ နို့တိုက်ပါ၊ တစ်ရက်ကို 8 ကြိမ်မှ 12 ကြိမ် ခန့် တိုက်ပြီး အိပ်ငိုက်နေတဲ့ ကလေးကိုလည်း နို့တိုက်ဖို့ နှိုးပါ။ လိုအပ်တဲ့အခါ ကုသမှု က အများအားဖြင့် အလင်းရောင်ဖြင့် ကုသခြင်း (phototherapy) ဖြစ်ပြီး မကြာခဏ 48 နာရီ ခန့် ကြာပါတယ်။ ရှားရှားပါးပါး သွေးသွင်းဖို့ ဒါမှမဟုတ် သွေးကြောထဲ ဆေးသွင်းဖို့ လိုတတ်ပါတယ်။ ဘီလီရူဘင် အလွန် မြင့်ရင် ရှားရှားပါးပါး ဦးနှောက်ကို ထိခိုက်နိုင်လို့ ကလေးတွေကို စစ်ဆေးပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဘယ်စစ်ဆေးမှုတွေက အသားဝါကို စစ်ဆေးသလဲ

  • ဘီလီရူဘင် သွေးစစ်ချက်- စုစုပေါင်း ဘီလီရူဘင် (total bilirubin) ကို တိုင်းပြီး မကြာခဏ "direct" (conjugated) နဲ့ "indirect" (unconjugated) အပိုင်းတွေကိုပါ တိုင်းပါတယ်။ ဒါက ပြဿနာ ဘယ်နေရာမှာ ရှိသလဲ ပြရာမှာ ကူညီပါတယ်။ ပုံမှန် ပမာဏက ဓာတ်ခွဲခန်း တစ်ခုနဲ့ တစ်ခု ကွာနိုင်လို့ သင့်အဖြေလွှာပေါ်က ပမာဏနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပါ။ မွေးကင်းစ ကလေးတွေမှာ အရေပြားပေါ် အလင်းရောင် ထိုးပြီး ဘီလီရူဘင်ကို အရင် စစ်နိုင်ပါတယ်။
  • တခြား အသည်း သွေးစစ်ချက်များ၊ ဥပမာ ALT၊ AST နဲ့ alkaline phosphatase။
  • သွေးနီဥတွေ အရမ်း မြန်မြန် ပျက်စီးနေသလား ရှာဖို့ CBC သွေးစစ်ဆေးမှု (Complete Blood Count)။
  • အသည်းရောင်ရောဂါ A, B, C နဲ့ E အတွက် စစ်ဆေးမှုများ။
  • သည်းခြေကျောက် ဒါမှမဟုတ် ပိတ်ဆို့မှု ရှာဖို့ အသည်း၊ သည်းခြေအိတ်နဲ့ သည်းခြေပြွန်တွေကို အာထရာဆောင်း (ultrasound) ရိုက်ခြင်း။

Gilbert's syndrome က မျိုးရိုးလိုက်တဲ့၊ အဖြစ်များပြီး အန္တရာယ် မရှိတဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်ပါတယ်။ မကြာခဏ နေမကောင်းချိန် ဒါမှမဟုတ် အစာငတ်ချိန်မှာ ဘီလီရူဘင် နည်းနည်း မြင့်တက်ပြီး မျက်လုံး အနည်းငယ် ဝါစေပါတယ်။ ဆရာဝန်က သွေးစစ်ချက်တွေနဲ့ အတည်ပြုပေးနိုင်ပါတယ်။

အသားဝါကို ဘယ်လို ကုသသလဲ

အသားဝါကို အကြောင်းရင်းကို ကုသခြင်း ဖြင့် ကုသပါတယ်-

  • ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် ဖြစ်တဲ့ အသည်းရောင် A ဒါမှမဟုတ် E က အနားယူခြင်းနဲ့ အရည် သောက်ခြင်းဖြင့် အများအားဖြင့် သူ့အလိုလို ပြန်ကောင်းပြီး အသည်း ပြန်ကောင်းလာမလာ သွေးစစ်ချက်တွေနဲ့ စစ်ဆေးပါတယ်
  • သည်းခြေကျောက် ဒါမှမဟုတ် တခြား ပိတ်ဆို့မှုဆိုရင် သည်းခြေပြွန်တွေ ပြန်ပွင့်အောင် လုပ်ထုံးလုပ်နည်း တစ်ခု ဒါမှမဟုတ် ခွဲစိတ်မှု လိုနိုင်ပါတယ်
  • အရက်ကြောင့် ဖြစ်တဲ့ အသည်းရောဂါ ဆိုရင် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကူအညီနဲ့အတူ အရက် ဖြတ်ဖို့ လိုပါတယ်
  • အသားဝါကို ဖြစ်စေနေတဲ့ ဆေး တစ်မျိုးကို ရပ်ဖို့ လိုနိုင်ပေမယ့် ဆရာဝန်ရဲ့ အကြံပေးချက်နဲ့သာ ရပ်ပါ
  • မွေးကင်းစ ကလေး အသားဝါ က မကြာခဏ ကုသစရာ မလိုပါဘူး၊ ဒါမှမဟုတ် အလင်းရောင်ဖြင့် ကုသပါတယ်

အသားဝါ ဖြစ်နေစဉ်-

  • အရက်ကို လုံးဝ ရှောင်ပါ
  • ဘယ်ဆေးကိုမဆို မသောက်ခင် ဆရာဝန် ဒါမှမဟုတ် ဆေးဝါးကျွမ်းကျင်သူ (pharmacist) ကို မေးပါ၊ ပါရာစီတမော (paracetamol) အပါအဝင်ပါ။ ဆေးဖက်ဝင် အပင်ဆေး ဒါမှမဟုတ် တိုင်းရင်းဆေး မသုံးခင်လည်း မေးပါ၊ တချို့က အသည်းကို ထိခိုက်စေနိုင်လို့ပါ
  • အရည် များများ သောက်ပြီး စားနိုင်တဲ့အခါ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး အစားအစာ စားပါ

အသားဝါ ကိုယ်တိုင်ကို ကုသပေးနိုင်တဲ့ အိမ်မှာ လုပ်တဲ့ ကုထုံး မရှိပါဘူး။ ဘယ်ဆေး၊ ဘယ်လောက် သောက်ရမလဲဆိုတာ သင့်ဆရာဝန်က ဆုံးဖြတ်ရမှာပါ။

ဆရာဝန်နှင့် ဘယ်အချိန် ပြသင့်သလဲ

ဆရာဝန်နှင့် ချိန်းဆိုပါ

  • လူကြီးမှာ အရေပြား ဝါခြင်း ဒါမှမဟုတ် မျက်လုံးအဖြူသား ဝါခြင်း- ဒီနေ့ပဲ အထွေထွေရောဂါကု ဆရာဝန် (GP) နဲ့ အရေးတကြီး ပြပါ ဒါမှမဟုတ် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ် အရေးတကြီး ယူပါ။
  • ကိုယ်ဝန် ရှိနေပြီး အရေပြား ဒါမှမဟုတ် မျက်လုံး ဝါလာရင်- ဒီနေ့ပဲ အရေးတကြီး ကုသမှု ခံယူပါ။
  • မွေးပြီး 24 နာရီ ကျော်ပြီဖြစ်တဲ့ မွေးကင်းစ ကလေး ဝါနေပုံ ရရင်၊ ဒါမှမဟုတ် အသားဝါလို့ အတည်ပြုထားပြီး သက်သာမလာရင်- ဒီနေ့ပဲ သားဖွားဆရာမ ဒါမှမဟုတ် ဆရာဝန်ကို ဆက်သွယ်ပါ။
  • ကလေးရဲ့ ဆီး အဝါရင့်ရောင် ဒါမှမဟုတ် အညိုရောင် ဖြစ်နေရင်၊ ဒါမှမဟုတ် ဝမ်း ဖြူဖျော့ပြီး နို့နှစ်ရောင် ဖြစ်နေရင်- ဒီနေ့ပဲ သားဖွားဆရာမ ဒါမှမဟုတ် ဆရာဝန်ကို ဆက်သွယ်ပြီး ဝမ်းနမူနာ သိမ်းထားပါ။
  • အသည်းရောင်ရောဂါကနေ ပြန်ကောင်းလာနေရင်- သင့်ဆရာဝန် အကြံပေးသလောက် မကြာခဏ သွေးစစ်ဖို့ ပြန်သွားပြီး အရက်ကို ရှောင်ပါ။

တစ်စုံတစ်ယောက်မှာ အောက်ပါ လက္ခဏာများ ရှိရင် အရေးပေါ်အကူအညီ ချက်ချင်း ရယူပါ (သင့်ဒေသရဲ့ အရေးပေါ်ဖုန်းနံပါတ်ကို ခေါ်ပါ):

  • စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ အိပ်ငိုက်ခြင်း ဒါမှမဟုတ် နှိုးရခက်ခြင်းနဲ့အတူ အသားဝါ
  • သွေးအန်ခြင်း၊ ဒါမှမဟုတ် ဝမ်း မည်းမည်း ဒါမှမဟုတ် ကတ္တရာလို မည်းပြီး ပျစ်ချွဲတဲ့ ဝမ်းသွားခြင်းနဲ့အတူ အသားဝါ
  • ဗိုက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် နာပြီး အဖျားကြီးခြင်း ဒါမှမဟုတ် ချမ်းတုန်ခြင်းနဲ့အတူ အသားဝါ
  • မွေးပြီး 24 နာရီ မပြည့်သေးတဲ့ ကလေး ဝါနေပုံ ရခြင်း၊ ဒါမှမဟုတ် အသားဝါနေတဲ့ ကလေးက အရမ်း အိပ်ငိုက်ခြင်း၊ နို့ မစို့ခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာ ပျော့ခွေခြင်း ဒါမှမဟုတ် တောင့်တင်းခြင်း၊ ဒိုင်ပါ (သေးခံ) မစိုခြင်း၊ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်အပူချိန် 38°C ဒါမှမဟုတ် ထို့ထက် ပိုခြင်း၊ ဒါမှမဟုတ် 36°C ဒါမှမဟုတ် ထို့ထက် နည်းခြင်း

မွေးကင်းစ ကလေးမှာ ဖြစ်တဲ့ အသားဝါက အများအားဖြင့် အန္တရာယ် မရှိပေမယ့် လူကြီးမှာ ဖြစ်ရင်တော့ တစ်နေ့တည်းမှာပဲ ဆရာဝန်နဲ့ အမြဲ ပြဖို့ လိုပါတယ်။ ဒီလက္ခဏာတွေကတော့ စောင့်လို့ မရပါဘူး။ ကိုယ်တိုင် ကားမောင်းမသွားပါနဲ့။

မျက်လုံး ဝါနေလား၊ ဒါမှမဟုတ် နားမလည်တဲ့ ဘီလီရူဘင် အဖြေ ရှိနေလား။ ပြောပြကြည့်ပါ။

Saluvo က သင့်လက္ခဏာတွေကို သင့်ကိုယ်ပိုင် စကား၊ ကိုယ်ပိုင် ဘာသာစကားနဲ့ နားထောင်ပေးပြီး သတိပေး လက္ခဏာတွေကို အရင်ဆုံး စစ်ကာ ဘယ်ဆရာဝန်နဲ့ ဘယ်လောက်မြန်မြန် ပြသင့်သလဲ ပြောပြပေးပါတယ်။ အသည်း သွေးစစ်ချက် အဖြေ ရှိပြီးသားလား။ ဘီလီရူဘင် အပါအဝင် တန်ဖိုးတိုင်းကို ရှင်းပြပေးပါတယ်။

ကျွန်ုပ်၏ လက္ခဏာများအကြောင်း မေးရန်

အခမဲ့ စတင်နိုင်သည်။ သင် ခံစားရသည်ကို ကိုယ်ပိုင်စကား၊ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားဖြင့် ပြောပြပါ။

လူများ မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ

  • အများအားဖြင့် မျက်လုံးအဖြူသား အရင် ဝါလာပြီး နောက်မှ အရေပြား ဝါလာပါတယ်။ အရေပြား ယားယံခြင်း၊ ဆီး အရောင်ရင့်ခြင်းနဲ့ ဝမ်း အရောင်ဖျော့ခြင်းတို့လည်း တွဲဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အသည်းရောင်ရောဂါ ဆိုရင် အဖျား၊ မောပန်းခြင်း၊ အစားမဝင်ခြင်းနဲ့ ပျို့ချင်ခြင်းတို့က အဝါရောင် မပေါ်ခင် ရက်အနည်းငယ် အလိုမှာ မကြာခဏ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ အသားညို ဒါမှမဟုတ် အသားမည်းသူတွေမှာ နေ့အလင်းရောင်အောက်မှာ မျက်လုံးအဖြူသားကို စစ်ကြည့်ပါ။

  • လူကြီးတွေမှာ အန္တရာယ် ရှိနိုင်ပါတယ်- အသားဝါက အသည်း၊ သည်းခြေပြွန် ဒါမှမဟုတ် သွေးကို တစ်ခုခုက ထိခိုက်နေတယ်ဆိုတဲ့ လက္ခဏာ ဖြစ်ပြီး အကြောင်းရင်း တချို့က ပြင်းထန်ပါတယ်။ တစ်နေ့တည်းမှာပဲ အထွေထွေရောဂါကု ဆရာဝန် (GP) နဲ့ အမြဲ အရေးတကြီး ပြပါ။ မွေးကင်းစ ကလေးတွေမှာတော့ အသားဝါက အဖြစ်များပြီး အများအားဖြင့် အန္တရာယ် မရှိပေမယ့် တချို့ လက္ခဏာတွေဆိုရင် အရေးပေါ်အကူအညီ လိုပါတယ်။

  • အဖြစ်များတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေမှာ ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် ဖြစ်တဲ့ အသည်းရောင်ရောဂါ (A, B, C ဒါမှမဟုတ် E)၊ အရက်ကြောင့် ဖြစ်တဲ့ အသည်းရောဂါ၊ သည်းခြေပြွန်ကို ပိတ်ဆို့နေတဲ့ သည်းခြေကျောက်၊ ပန်ကရိယ ရောင်ရမ်းခြင်း (pancreatitis)၊ ဆေးဝါး တချို့နဲ့ ဆစ်ကယ်လ်ဆဲလ် ရောဂါ (sickle cell disease) လို သွေးနီဥတွေ အရမ်း မြန်မြန် ပျက်စီးတဲ့ ရောဂါတွေ ပါဝင်ပါတယ်။ Gilbert's syndrome က အန္တရာယ် မရှိတဲ့ အနည်းငယ် ဝါခြင်းကို ဖြစ်စေပါတယ်။ သွေးစစ်ချက်တွေနဲ့ စကင်ရိုက်ချက်က အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေပေးပါတယ်။

  • အသားဝါ ကိုယ်တိုင်က မကူးစက်ပါဘူး၊ ဒါပေမယ့် အကြောင်းရင်း တချို့က ကူးစက်ပါတယ်။ အသည်းရောင် A နဲ့ E က ပိုးရှိသူရဲ့ ဝမ်း (မစင်) နဲ့ ညစ်ညမ်းနေတဲ့ အစားအစာ ဒါမှမဟုတ် ရေကနေ ကူးစက်တာမို့ အိမ်သာ သုံးပြီးနောက်နဲ့ မစားခင်၊ မချက်ပြုတ်ခင် ဆပ်ပြာနဲ့ လက်ကို သေချာ ဆေးပြီး ဘေးကင်းတဲ့ ရေကို သောက်ပါ။

  • ဟုတ်ကဲ့၊ မွေးကင်းစ ကလေးရဲ့ အသည်းက အပြည့်အဝ အလုပ် မလုပ်နိုင်သေးလို့ အဖြစ်များပြီး အများအားဖြင့် အန္တရာယ် မရှိပါဘူး။ အများအားဖြင့် မွေးပြီး 3 ရက်ခန့်မှာ အသိသာဆုံး ဖြစ်ပြီး 2 ပတ်ခန့်အတွင်း ပျောက်သွားပါတယ်။ ကလေးမှာ အသားဝါ ရှိတယ်လို့ ထင်ရင် သားဖွားဆရာမ ဒါမှမဟုတ် ဆရာဝန်ကို ပြောပြပြီး သတိပေး လက္ခဏာတွေ ရှိရင် အရေးပေါ်အကူအညီ ရယူပါ။

  • ပျောက်ဖို့ အများအားဖြင့် 2 ပတ်ခန့် ကြာပါတယ်။ သက်သာမလာရင် ဒါမှမဟုတ် ပိုဆိုးလာရင်၊ ဒါမှမဟုတ် ကလေးရဲ့ ဆီး အဝါရင့်ရောင် ဒါမှမဟုတ် အညိုရောင် ဖြစ်နေရင်၊ ဝမ်း ဖြူဖျော့ပြီး နို့နှစ်ရောင် ဖြစ်နေရင် သားဖွားဆရာမ ဒါမှမဟုတ် ဆရာဝန်ကို ဆက်သွယ်ပါ။ တစ်ရက်ကို 8 ကြိမ်မှ 12 ကြိမ်ခန့် မကြာခဏ နို့တိုက်တာက အထောက်အကူ ဖြစ်ပါတယ်။

  • မွေးပြီး 24 နာရီ မပြည့်သေးတဲ့ ကလေး ဝါနေပုံ ရရင်၊ ဒါမှမဟုတ် အသားဝါနေတဲ့ ကလေးက အရမ်း အိပ်ငိုက်ခြင်း ဒါမှမဟုတ် နှိုးရခက်ခြင်း၊ နို့ မစို့ခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာ ပျော့ခွေခြင်း ဒါမှမဟုတ် တောင့်တင်းခြင်း၊ တဆတ်ဆတ် တွန့်ခြင်း၊ ဒိုင်ပါ (သေးခံ) မစိုခြင်း၊ အသက်ရှူ ခက်ခဲခြင်း၊ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်အပူချိန် 38°C ဒါမှမဟုတ် ထို့ထက် ပိုခြင်း၊ 36°C ဒါမှမဟုတ် ထို့ထက် နည်းခြင်း ရှိရင် အရေးပေါ်အကူအညီ အခုပဲ ရယူပါ။

  • ပုံမှန် ပမာဏက ဓာတ်ခွဲခန်း တစ်ခုနဲ့ တစ်ခု ကွာနိုင်လို့ သင့်အဖြေကို အဖြေလွှာပေါ်မှာ ရိုက်နှိပ်ထားတဲ့ ပမာဏနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပါ။ ဆရာဝန်တွေက အကြောင်းရင်းကို ရှာဖို့ စုစုပေါင်း ဘီလီရူဘင်နဲ့ မကြာခဏ direct နဲ့ indirect အပိုင်းတွေကို တခြား အသည်း စစ်ဆေးမှုတွေ၊ သွေးစစ်ချက် (blood count) တို့နဲ့ တွဲပြီး ကြည့်ပါတယ်။ အဖြေ မြင့်နေရင် ဆရာဝန်က ရှင်းပြပေးဖို့ လိုပါတယ်။

  • အသားဝါအတွက် သီးသန့် အစားအသောက် မရှိပါဘူး။ အရည် များများ သောက်ပါ၊ စားနိုင်တဲ့အခါ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး လတ်လတ်ဆတ်ဆတ် ချက်ထားတဲ့ အစားအစာ စားပါ၊ သောက်ရေ ဘေးကင်းအောင် သေချာပါစေ၊ အရက်ကို လုံးဝ ရှောင်ပါ။ တချို့က အသည်းကို ထိခိုက်စေနိုင်လို့ ဘယ်ဆေး ဒါမှမဟုတ် ဆေးဖက်ဝင် အပင်ဆေးကိုမဆို မသောက်ခင် ဆရာဝန်ကို မေးပါ။

  • မျက်လုံးအဖြူသားက မကြာခဏ အရင်ဆုံး ဝါလာတတ်ပြီး အသားညို ဒါမှမဟုတ် အသားမည်းသူတွေမှာ အလွယ်တကူ မြင်ရတဲ့ တစ်ခုတည်းသော နေရာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ မျက်လုံး အနည်းငယ် ဝါတာက အဖြစ်များပြီး အန္တရာယ် မရှိတဲ့ Gilbert's syndrome ကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဘယ်လိုပဲ ဖြစ်ဖြစ် လူကြီးမှာ မျက်လုံး ဝါရင် အကြောင်းရင်းကို ရှာဖို့ အထွေထွေရောဂါကု ဆရာဝန် (GP) နဲ့ အရေးတကြီး ပြဖို့ လိုပါတယ်။

  • ရှိနိုင်ပါတယ်။ အသည်းရောင် E က ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်မှာ အများကြီး ပိုအန္တရာယ် ရှိပြီး အထူးသဖြင့် ကိုယ်ဝန် ဒုတိယနဲ့ တတိယ သုံးလပတ်တွေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ်ဝန်နဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ တခြား အသည်း ပြဿနာတွေကလည်း အသားဝါကို ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ ကိုယ်ဝန် ရှိနေပြီး အရေပြား ဒါမှမဟုတ် မျက်လုံး ဝါလာရင် တစ်နေ့တည်းမှာပဲ အရေးတကြီး ကုသမှု ခံယူပါ။

  • အကြောင်းရင်းပေါ် မူတည်ပါတယ်။ အသည်းရောင် A ကနေ ပြန်ကောင်းသွားရင် တစ်သက်လုံး ခုခံအား ရပါတယ်။ သည်းခြေကျောက်က မကုသမချင်း ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ Gilbert's syndrome က နေမကောင်းချိန်၊ စိတ်ဖိစီးချိန် ဒါမှမဟုတ် အစာငတ်ချိန်မှာ အနည်းငယ် ဝါခြင်းကို ပြန်ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ ဆက်ဖြစ်နေတဲ့ အသည်းရောဂါ ပိုဆိုးလာရင်လည်း အသားဝါ ပြန်ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

  • အသားဝါ ကိုယ်တိုင်အတွက် ကာကွယ်ဆေး မရှိပေမယ့် အကြောင်းရင်း တချို့ကို ကာကွယ်ဆေး ထိုးနိုင်ပါတယ်။ ဘေးကင်းပြီး ထိရောက်တဲ့ အသည်းရောင် A ကာကွယ်ဆေးကို အသက် 1 နှစ်ကစပြီး ထိုးနိုင်ပါတယ်။ အသည်းရောင် E ကာကွယ်ဆေးကတော့ နေရာ အနည်းငယ်မှာသာ ခွင့်ပြုချက် ရထားပါတယ်။ ဘေးကင်းတဲ့ ရေ၊ လက်ဆေးခြင်းနဲ့ အစားအစာ သန့်ရှင်းရေးက နှစ်မျိုးလုံးကို ကာကွယ်ပေးပါတယ်။

အထောက်အကူပြုသော စစ်ဆေးမှုများ

ဘလော့ဂ်

ကိုးကားချက်များ

  1. NHS: Jaundice
  2. NHS: Jaundice in babies
  3. MedlinePlus: Bilirubin blood test
  4. WHO fact sheet: Hepatitis A
  5. WHO fact sheet: Hepatitis E

နောက်ဆုံး ပြင်ဆင်ချိန် . ကျန်းမာရေး သတင်းအချက်အလက်သာ ဖြစ်ပြီး ဆေးပညာဆိုင်ရာ အကြံပေးချက် မဟုတ်ပါ။ သင့်ဆရာဝန်က သင့်အခြေအနေ အပြည့်အစုံကို သိသဖြင့် ရလဒ်အကြောင်း ဆရာဝန်ကို မေးပါ။