ငှက်ဖျား (malaria) ဆိုတာ ပိုးရှိတဲ့ အမ Anopheles ခြင် ကိုက်ခြင်းကနေ ကူးစက်တဲ့ ကပ်ပါးပိုး (parasite) ကြောင့် ဖြစ်တဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ ပိုးဝင်မှု ဖြစ်ပါတယ်။ ရှားရှားပါးပါး သွေးသွင်းခြင်း၊ ဆေးထိုးအပ် မျှသုံးခြင်း ဒါမှမဟုတ် မိခင်ကနေ ဗိုက်ထဲက ကလေးဆီ ကူးစက်နိုင်ပါတယ်။ အများအားဖြင့် လူတစ်ယောက်ကနေ တစ်ယောက်ကို မကူးပါဘူး။
2024 ခုနှစ်မှာ နိုင်ငံ 80 မှာ ငှက်ဖျား လူနာ 282 သန်း ခန့်နဲ့ သေဆုံးသူ 610,000 ခန့် ရှိခဲ့တယ်လို့ ခန့်မှန်းထားပြီး 95% ခန့်က ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) ရဲ့ အာဖရိက ဒေသမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ငှက်ဖျားမှာ အမျိုးအစား အများအပြား ရှိပါတယ်။ Plasmodium falciparum က အန္တရာယ် အရှိဆုံးဖြစ်ပြီး မြန်မြန် ပြင်းထန်လာနိုင်ပါတယ်။ Plasmodium vivax နဲ့ ovale တို့က အသည်းထဲမှာ ပုန်းနေနိုင်ပြီး လပေါင်းများစွာ ဒါမှမဟုတ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပြီးမှ ရောဂါ ပြန်ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

