တီဘီရောဂါ (အဆုတ်နာ) လက္ခဏာများ- ကြာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်းနဲ့ တခြား လက္ခဏာများ၊ ငုပ်လျှိုး တီဘီနဲ့ တက်ကြွ တီဘီ၊ ဘယ်လို ကုသပျောက်ကင်းနိုင်သလဲ

ချောင်းဆိုးတာ မပျောက်ဘူး၊ ညဘက် ချွေးထွက်တယ်၊ ဘာမှ မလုပ်ဘဲ ကိုယ်အလေးချိန် ကျနေတယ်လား။ တီဘီရောဂါ (tuberculosis) က အဖြစ်များပြီး မကြာခဏ လွတ်သွားတတ်ပေမယ့် ကုသလို့ ပျောက်ကင်းနိုင်ပါတယ်။ ဘယ်လို သတိထားမိနိုင်သလဲ၊ ဘယ်စစ်ဆေးမှုကို တောင်းဆိုရမလဲ၊ ကုသမှုကို ဘာကြောင့် အဆုံးထိ ပြီးအောင် လုပ်ရမလဲ ဒီမှာ ဖတ်ပါ။

နောက်ဆုံး ပြင်ဆင်ချိန် · ကိုးကားချက်များ

အမြန်အဖြေ

တီဘီရောဂါ လက္ခဏာများက ဘာတွေလဲ?

အဆုတ်မှာ ဖြစ်တဲ့ တီဘီရောဂါ (TB) က အများအားဖြင့် 3 ပတ် ဒါမှမဟုတ် ပိုကြာတဲ့ ချောင်းဆိုးခြင်း (တစ်ခါတစ်ရံ သွေး ဒါမှမဟုတ် သလိပ် ပါတတ်)၊ ရင်ဘတ်နာခြင်း၊ မောပန်းခြင်း၊ အဖျား၊ ညဘက် ချွေးထွက်ခြင်း၊ အစားမဝင်ခြင်းနဲ့ ကိုယ်အလေးချိန် ကျခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေပါတယ်။ လက္ခဏာတွေက လပေါင်းများစွာ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ဖြစ်နေနိုင်ပါတယ်။ တီဘီက ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ တခြား အစိတ်အပိုင်းတွေကိုလည်း ထိခိုက်နိုင်ပါတယ်။ ပဋိဇီဝဆေးကို အပြည့်အစုံ သောက်ရင် ပျောက်ကင်းနိုင်လို့ ဆရာဝန်နဲ့ ပြပြီး စစ်ဆေးပါ။

ကျန်းမာရေး သတင်းအချက်အလက်သာ ဖြစ်ပြီး ဆေးပညာဆိုင်ရာ အကြံပေးချက် မဟုတ်ပါ။ သင့်ဆရာဝန်က သင့်အခြေအနေ အပြည့်အစုံကို သိသဖြင့် ရလဒ်အကြောင်း ဆရာဝန်ကို မေးပါ။

ယှဉ်ကြည့်ရန်

ငုပ်လျှိုးနေသော တီဘီပိုး (latent TB) နဲ့ တက်ကြွနေသော တီဘီရောဂါ (active TB)

လူအများအပြားက နေမကောင်း မဖြစ်ဘဲ တီဘီပိုးကို ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ သယ်ဆောင်နေကြပါတယ်။ တချို့ပဲ တီဘီရောဂါ ဖြစ်လာပါတယ်။ ကွာခြားချက်တွေက ဒါတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

သင် သတိထားမိတာငုပ်လျှိုးနေသော တီဘီပိုး (latent TB)တက်ကြွနေသော တီဘီရောဂါ (active TB)
ဘယ်လို ခံစားရသလဲနေကောင်းတယ်၊ လက္ခဏာ မရှိဘူးအများအားဖြင့် နေမကောင်း- ကြာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်း၊ အဖျား၊ ညဘက် ချွေးထွက်ခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန် ကျခြင်း
တခြားသူကို ကူးစက်စေနိုင်သလားမကူးစက်ပါကူးစက်နိုင်ပါတယ်၊ အဆုတ် ဒါမှမဟုတ် လည်ချောင်းမှာ ဖြစ်နေရင်
ဘယ်လောက် အဖြစ်များသလဲကမ္ဘာ့လူဦးရေရဲ့ လေးပုံတစ်ပုံခန့်ပိုးရှိသူတွေထဲက 5 မှ 10% ခန့်၊ တစ်သက်တာအတွင်း
စစ်ဆေးမှုများတီဘီ သွေးစစ်ဆေးမှု ဒါမှမဟုတ် အရေပြား စစ်ဆေးမှု (skin test) positive ဖြစ်ပြီး ရင်ဘတ် ဓာတ်မှန် (chest X-ray) နဲ့ သလိပ် (sputum) စစ်ဆေးမှုက ပုံမှန်သလိပ် စစ်ဆေးမှုနဲ့ ရင်ဘတ် ဓာတ်မှန်က အများအားဖြင့် တီဘီကို ပြပါတယ်
ကုသမှုတက်ကြွ တီဘီ မဖြစ်လာအောင် ကာကွယ်ကုသမှု၊ အများအားဖြင့် 3 လမှ 6 လပဋိဇီဝဆေးများ၊ အများအားဖြင့် 4 လမှ 6 လ၊ တစ်ခါတစ်ရံ ပိုကြာ
ဘာကြောင့် အရေးကြီးသလဲကုသထားရင် နောင်မှာ တီဘီရောဂါ ဖြစ်မလာအောင် တားဆီးပေးပါတယ်မကုသရင် အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်ပြီး ကုသရင် ပျောက်ကင်းနိုင်ပါတယ်

HIV၊ ဆီးချိုရောဂါ၊ ဆေးအချို့ ဒါမှမဟုတ် အာဟာရချို့တဲ့ခြင်းကြောင့် ကိုယ်ခံအား အားနည်းနေရင် ငုပ်လျှိုးနေသော တီဘီက တက်ကြွ တီဘီရောဂါ ဖြစ်လာဖို့ ပိုများပါတယ်။

တီဘီရောဂါ လက္ခဏာ စစ်ဆေးစာရင်း

လွန်ခဲ့တဲ့ ပတ်အနည်းငယ်အတွင်း သင့်မှာ ဖြစ်ခဲ့တာတွေကို အမှန်ခြစ်ပါ။ သင့်အမှန်ခြစ်တွေက အဆုတ် လက္ခဏာဘက် ယိမ်းသလား၊ တစ်ကိုယ်လုံး လက္ခဏာနဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေ အချက်တွေဘက် ယိမ်းသလား ကတ်က ပြပေးပါတယ်။ ဘာကိုမှ သိမ်းဆည်းခြင်း ဒါမှမဟုတ် ဘယ်ကိုမှ ပို့ခြင်း မရှိပါ။

တီဘီရောဂါ လက္ခဏာ စစ်ဆေးစာရင်း

လက္ခဏာ 12 ခုအနက် 0 ခု အမှန်ခြစ်ထားသည်

အဆုတ် လက္ခဏာများ0/4
တစ်ကိုယ်လုံး လက္ခဏာများနဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေ အချက်များ0/8

လွန်ခဲ့တဲ့ ပတ်အနည်းငယ်အတွင်း သင့်မှာ ဖြစ်ခဲ့တာ မှန်သမျှကို အမှန်ခြစ်ပါ။

ဒီစစ်ဆေးစာရင်းက သင့်ဆရာဝန်အတွက် လက္ခဏာတွေကို ပုံစံတစ်ခုအဖြစ် စီပေးတာပါ။ တီဘီကို ရောဂါအမည် မသတ်မှတ်နိုင်ပါ- ဒါအတွက် သလိပ် စစ်ဆေးမှု၊ ဓာတ်မှန် ဒါမှမဟုတ် တခြား စစ်ဆေးမှုတွေ လိုပြီး ရောဂါ အများအပြားက ကြာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်း၊ အဖျား ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်အလေးချိန် ကျခြင်းကို ဖြစ်စေပါတယ်။

တီဘီရောဂါ (tuberculosis) ဆိုတာ ဘာလဲ၊ ဘယ်လို ကူးစက်သလဲ?

တီဘီရောဂါ (အဆုတ်နာ၊ tuberculosis၊ TB) ဆိုတာ ဘက်တီးရီးယား ပိုးကြောင့် ဖြစ်တဲ့ ရောဂါ ဖြစ်ပြီး အဆုတ် ကို အများဆုံး ထိခိုက်ပေမယ့် ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်း အားလုံးနီးပါးကို ထိခိုက်နိုင်ပါတယ်။

ဘယ်လို ကူးစက်သလဲ- အဆုတ် ဒါမှမဟုတ် လည်ချောင်းမှာ တီဘီ ရှိသူက ချောင်းဆိုး၊ နှာချေ၊ စကားပြော ဒါမှမဟုတ် သီချင်းဆိုတဲ့အခါ လေ ကနေ ကူးစက်ပါတယ်။ ပိုးတွေက လေထဲမှာ နာရီပေါင်းများစွာ ရှိနေနိုင်လို့ အိမ်ထဲ၊ လေဝင်လေထွက် မကောင်းတဲ့ နေရာတွေမှာနဲ့ ကြာကြာ နီးနီးကပ်ကပ် ထိတွေ့ရင် ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပါတယ်။ တီဘီက ထိကိုင်ခြင်း၊ အစားအစာ မျှစားခြင်း ဒါမှမဟုတ် နမ်းခြင်းကနေ မကူးစက်ပါ။

ပိုးရှိခြင်းနဲ့ ရောဂါဖြစ်ခြင်း- ကမ္ဘာ့လူဦးရေရဲ့ လေးပုံတစ်ပုံ ခန့်က နေမကောင်း မဖြစ်ဘဲ တီဘီပိုးကို သယ်ဆောင်နေကြပါတယ် (ငုပ်လျှိုးနေသော တီဘီ၊ latent TB)။ သူတို့ နေမကောင်း မဖြစ်သလို တခြားသူကိုလည်း မကူးစက်စေနိုင်ပါ။ သူတို့ထဲက 5 မှ 10% ခန့်က တစ်ချိန်ချိန်မှာ တီဘီရောဂါ ဖြစ်လာပါမယ်။

2025 ခုနှစ်မှာ လူ 10.6 သန်း တီဘီရောဂါ ဖြစ်ပြီး 1.13 သန်း သေဆုံးခဲ့လို့ ပိုးမွှား တစ်မျိုးတည်းကြောင့် သေဆုံးမှုမှာ ကမ္ဘာ့ ထိပ်ဆုံး အကြောင်းရင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူနာ အများစုက အိန္ဒိယ (India) (လေးပုံတစ်ပုံခန့်)၊ အင်ဒိုနီးရှား (Indonesia)၊ ဖိလစ်ပိုင် (the Philippines)၊ တရုတ် (China)၊ ပါကစ္စတန် (Pakistan)၊ နိုင်ဂျီးရီးယား (Nigeria)၊ ကွန်ဂို ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ (the Democratic Republic of the Congo) နဲ့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် (Bangladesh) တို့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မှန်ကန်တဲ့ ပဋိဇီဝဆေးတွေကို ကုသမှု အပြည့်အစုံ သောက်ရင် တီဘီရောဂါ ပျောက်ကင်းနိုင်ပါတယ်။

တီဘီရောဂါ လက္ခဏာများက ဘာတွေလဲ?

အဆုတ် တီဘီ-

  • 3 ပတ် ဒါမှမဟုတ် ပိုကြာတဲ့ ချောင်းဆိုးခြင်း
  • သလိပ်ပါတဲ့ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ တစ်ခါတစ်ရံ သွေး ပါခြင်း
  • ရင်ဘတ်နာခြင်း

တစ်ကိုယ်လုံး လက္ခဏာများ-

  • အမြဲတမ်း မောပန်းခြင်း ဒါမှမဟုတ် အားနည်းခြင်း
  • အဖျား၊ ချမ်းတုန်ခြင်း ဒါမှမဟုတ် ညဘက် ချွေးထွက်ခြင်း
  • အစားမဝင်ခြင်း နဲ့ ဘာမှ မလုပ်ဘဲ ကိုယ်အလေးချိန် ကျခြင်း
  • ကလေးတွေမှာ မျှော်လင့်ထားသလို ကိုယ်အလေးချိန် မတက်ခြင်း ဒါမှမဟုတ် မကြီးထွားခြင်း

လက္ခဏာတွေက လပေါင်းများစွာ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ဖြစ်နေနိုင်လို့ တီဘီကို မကြာခဏ သတိမထားမိ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

အဆုတ်ပြင်ပ တီဘီ က ဖြစ်တဲ့ နေရာမှာ လက္ခဏာ ပေါ်ပါတယ်-

  • အကျိတ်များ (lymph nodes)- အရေပြားအောက်မှာ မာမာ ရောင်ရမ်းခြင်း၊ မကြာခဏ လည်ပင်းမှာ
  • ကျောရိုး- ကျောနာခြင်း
  • ကျောက်ကပ်- ဆီးထဲမှာ သွေးပါခြင်း ဒါမှမဟုတ် ဆီး ရောင်ရင့်ခြင်း၊ နောက်ခြင်း
  • ဦးနှောက် (တီဘီ ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ခြင်း၊ TB meningitis)- ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ လည်ပင်း တောင့်ခြင်း၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း
  • အသံအိုး- အသံဝင်ခြင်း
  • ဗိုက်နာခြင်း၊ အဆစ်များ ဒါမှမဟုတ် ခြေချင်းဝတ် ရောင်ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်

ဘယ်သူတွေ တီဘီရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသလဲ?

အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ရင် တီဘီရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပါတယ်-

  • တက်ကြွ တီဘီ ရှိသူနဲ့ နီးနီးကပ်ကပ် ထိတွေ့ ခဲ့ဖူးရင်၊ အထူးသဖြင့် အိမ်မှာ
  • တီဘီ အဖြစ်များတဲ့ နေရာမှာ မွေးဖွားခဲ့ ဒါမှမဟုတ် နေထိုင်ခဲ့ဖူးရင်
  • HIV၊ ဆီးချိုရောဂါ၊ ကျောက်ကပ်ပျက်ခြင်း ရှိရင်၊ ဒါမှမဟုတ် ကင်ဆာ ဓာတုကုထုံး၊ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါ အစားထိုးခြင်း ဒါမှမဟုတ် biologic ဆေးအချို့ကြောင့် ကိုယ်ခံအား အားနည်းနေရင်
  • အာဟာရချို့တဲ့ နေရင်
  • ဆေးလိပ်သောက် ရင်၊ အရက် အများကြီး သောက်ရင် ဒါမှမဟုတ် မူးယစ်ဆေး သုံးရင်
  • 5 နှစ်အောက် ကလေး ဖြစ်ရင်
  • လူစုလူဝေး ကျပ်ကျပ်တည်းတည်း နေရရင်၊ အိမ်ခြေမဲ့ ဖြစ်နေရင် ဒါမှမဟုတ် အကျဉ်းထောင်မှာ ရှိနေရင်
  • အရင်က တီဘီ ဖြစ်ဖူးပြီး ကုသမှု အပြည့်အစုံ မပြီးခဲ့ ရင်
  • ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှု ဒါမှမဟုတ် ခိုလှုံရာ စခန်းတွေမှာ အလုပ်လုပ်ရင်

ဆီးချိုရောဂါနဲ့ တီဘီက မကြာခဏ တွဲဖြစ်တတ်ပါတယ်- တစ်ခု ရှိရင် နောက်တစ်ခုအတွက် စစ်ဆေးဖို့ မေးပါ (HbA1c က သွေးချိုကို စစ်ပါတယ်)။

တီဘီရောဂါကို ဘယ်စစ်ဆေးမှုတွေနဲ့ စစ်သလဲ?

စစ်ဆေးမှုဘာကို ပြသလဲ
သလိပ် (sputum) ကို အမြန် မော်လီကျူး စစ်ဆေးမှု (rapid molecular test)ချောင်းဆိုးထွက်လာတဲ့ သလိပ်ထဲမှာ တီဘီပိုးကို အများအားဖြင့် 48 နာရီအတွင်း ရှာတွေ့ပါတယ်- လက္ခဏာ ရှိသူ အားလုံးအတွက် ပထမဆုံး စစ်ဆေးမှုအဖြစ် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) က အကြံပြုပါတယ်
သလိပ် အမှုန်ကြည့် (smear) နဲ့ ပိုးမွေးစစ်ဆေးမှု (culture)သလိပ်ထဲက တီဘီပိုးကို ရှာပြီး မွေးမြူကြည့်ပါတယ်- ပိုးမွေးစစ်ဆေးမှုက ဘယ်ဆေးတွေ အစွမ်းထက်မလဲ ပြပါတယ်
ရင်ဘတ် ဓာတ်မှန် (chest X-ray)တီဘီကြောင့် အဆုတ်မှာ ဖြစ်တဲ့ ပြောင်းလဲမှုတွေကို ပြပါတယ်
တီဘီ သွေးစစ်ဆေးမှု (IGRA) ဒါမှမဟုတ် အရေပြား စစ်ဆေးမှု (skin test)ငုပ်လျှိုး ဒါမှမဟုတ် တက်ကြွ တီဘီပိုး ရှိခြင်းကို ပြပါတယ်- ဘယ်အမျိုးအစားလဲဆိုတာ သူ့ချည်းသက်သက် မခွဲခြားနိုင်ပါ
တခြား ဓာတ်မှန် ရိုက်ခြင်းများ ဒါမှမဟုတ် တစ်ရှူးစ ယူစစ်ခြင်း (biopsy)အဆုတ်ပြင်ပမှာ တီဘီ ဖြစ်နိုင်တဲ့အခါ သုံးပါတယ်

အရေပြား စစ်ဆေးမှုနဲ့ သွေးစစ်ဆေးမှု- အရေပြား စစ်ဆေးမှုကို 2 ရက်မှ 3 ရက် အကြာမှာ အဖြေဖတ်ပါတယ်။ BCG ကာကွယ်ဆေးက အရေပြား စစ်ဆေးမှုကို မှားယွင်းစွာ positive ဖြစ်စေနိုင်လို့ BCG ထိုးထားဖူးသူတွေအတွက် သွေးစစ်ဆေးမှုကို ပိုရွေးချယ်လေ့ ရှိပါတယ်။

တီဘီ ရှိသူတွေကို HIV စစ်ဆေးမှု နဲ့ ဆီးချိုရောဂါအတွက် သွေးချို စစ်ဆေးမှုလည်း လုပ်ပေးပါတယ်။

တီဘီရောဂါကို ဘယ်လို ကုသသလဲ?

တီဘီရောဂါကို ပဋိဇီဝဆေး အမျိုးမျိုး ပေါင်းပြီး ကုသပါတယ်- အများအားဖြင့် rifampicin၊ isoniazid၊ pyrazinamide နဲ့ ethambutol ကို နေ့တိုင်း 4 လမှ 6 လ သောက်ရပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ပိုကြာပါတယ်။ ငုပ်လျှိုးနေသော တီဘီကိုတော့ ပိုတိုတဲ့ ကာကွယ် ကုသမှုနဲ့ ကုသပြီး အများအားဖြင့် 3 လမှ 6 လ ကြာပါတယ်။

  • ဆေးတစ်ကြိမ်မှ မကျန်စေဘဲ ညွှန်ကြားထားတဲ့အတိုင်း အတိအကျ ကုသမှု ပြီးဆုံးတဲ့အထိ သောက်ပါ၊ နေကောင်းလာရင်တောင် ဆက်သောက်ပါ။ စောစော ရပ်လိုက်ရင် ဒါမှမဟုတ် ဆေးကျန်ခဲ့ရင် တီဘီ ပြန်ဖြစ်နိုင်ပြီး ကုသရ ပိုခက်တဲ့ ဆေးယဉ်ပါး တီဘီ (drug-resistant TB) ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
  • တီဘီ အစီအစဉ် အများအပြားက အကူအညီ ပေးပါတယ်၊ ဥပမာ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းက နေ့တိုင်း ဒါမှမဟုတ် တစ်ပတ်ကို အကြိမ်ကြိမ် ကိုယ်တိုင် ဒါမှမဟုတ် ဗီဒီယိုနဲ့ သင့်ကို စစ်ဆေးပေးပြီး ဆက်သောက်နိုင်အောင် ကူညီပေးပါတယ်။
  • ဆေးယဉ်ပါး တီဘီ (MDR-TB လို) ကလည်း ကုသလို့ ရပြီး ပျောက်ကင်းနိုင်ပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ တီဘီ အထူးကု ဆရာဝန်နဲ့ ပိုကြာတဲ့ ဒါမှမဟုတ် မတူတဲ့ ဆေးတွေ လိုပါတယ်။

ဆေးဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ-

  • တီဘီဆေး အချို့က ဆီး၊ မျက်ရည်၊ ချွေးနဲ့ တံတွေးကို လိမ္မော်ရောင် ဖြစ်စေပါတယ်။ ဒါက အန္တရာယ် မရှိပါ။
  • အရေပြား ဒါမှမဟုတ် မျက်လုံး ဝါခြင်း၊ ပျို့အန်ချင်ခြင်း ဒါမှမဟုတ် အန်ခြင်းနဲ့အတူ ဗိုက်နာခြင်း၊ လက် ဒါမှမဟုတ် ခြေထောက် ထုံကျဉ်ခြင်း ဒါမှမဟုတ် တဆတ်ဆတ် ဖြစ်ခြင်း၊ မူးဝေခြင်း ဒါမှမဟုတ် အဖုအပိမ့် ထွက်ခြင်း ရှိရင် အဲဒီနေ့မှာပဲ ဆရာဝန် ဒါမှမဟုတ် တီဘီ အဖွဲ့ကို ဖုန်းဆက်ပါ။
  • အသည်းကို ပိုပြီး ဝန်ပိစေလို့ အရက် ရှောင်ပါ။
  • တီဘီဆေး အချို့က သန္ဓေတားဆေးပြားရဲ့ အစွမ်းကို လျော့စေပါတယ်- တခြား သန္ဓေတားနည်းတွေ အကြောင်း မေးပါ။

ဘယ်ဆေးကို ဘယ်လောက် သောက်မလဲဆိုတာ သင့်ဆရာဝန်က ဆုံးဖြတ်ပါတယ်။ တီဘီဆေးကို ကိုယ့်သဘောနဲ့ ဘယ်တော့မှ တခြားသူကို မပေးပါနဲ့၊ မရပ်ပါနဲ့။

တီဘီရောဂါကို ဘယ်လို ကာကွယ်နိုင်သလဲ?

  • တီဘီ ရှိသူနဲ့ နီးနီးကပ်ကပ် နေခဲ့ဖူးရင် စစ်ဆေးပါ၊ နေကောင်းနေရင်တောင် စစ်ပါ။ ကာကွယ်ကုသမှုက ငုပ်လျှိုးနေသော တီဘီ ရောဂါအဖြစ် မပြောင်းအောင် တားဆီးပေးပါတယ်။
  • ချောင်းဆိုး ဒါမှမဟုတ် နှာချေတဲ့အခါ ပါးစပ်ကို အုပ်ပါ၊ အခန်းတွေကို လေဝင်လေထွက် ကောင်းအောင် ထားပါ။
  • တီဘီ ရှိရင် ကုသမှုကို အဆုံးထိ ပြီးအောင် လုပ်ပါ- ဒါက သင့်ကို ပျောက်ကင်းစေပြီး သင့်ပတ်ဝန်းကျင်က လူတွေကိုလည်း ကာကွယ်ပေးပါတယ်။
  • BCG ကာကွယ်ဆေး- တီဘီ အဖြစ်များတဲ့ နိုင်ငံ အများအပြားမှာ မွေးကင်းစ ကလေးနဲ့ ကလေးငယ်တွေကို ထိုးပေးပါတယ်။ ကလေးတွေကို ပြင်းထန်တဲ့ တီဘီ အမျိုးအစားတွေကနေ ကာကွယ်ပေးပြီး သေဆုံးမှုကို တားဆီးပေးပေမယ့် လူကြီးတွေကိုတော့ အပြည့်အဝ မကာကွယ်ပေးပါ။
  • ကျန်းမာရေးကို ဂရုစိုက်ပါ- အာဟာရ ပြည့်ဝစွာ စားခြင်း၊ ဆေးလိပ် မသောက်ခြင်း၊ အရက် လျှော့သောက်ခြင်းနဲ့ ဆီးချိုရောဂါနဲ့ HIV ကို ထိန်းချုပ်ထားခြင်းက တီဘီရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျော့ချပေးပါတယ်။

ဆရာဝန်နှင့် ဘယ်အချိန် ပြသင့်သလဲ

ဆရာဝန်နှင့် ချိန်းဆိုပါ

  • 3 ပတ်ထက် ပိုကြာတဲ့ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ အထူးသဖြင့် အဖျား၊ ညဘက် ချွေးထွက်ခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန် ကျခြင်း ဒါမှမဟုတ် မောပန်းခြင်းနဲ့ အတူ ရှိရင်- ရက်အနည်းငယ်အတွင်း ဆရာဝန်နဲ့ ပြပြီး တီဘီ စစ်ဆေးမှု အကြောင်း မေးပါ။
  • ချောင်းဆိုးရင် သွေးပါခြင်း ဒါမှမဟုတ် သလိပ်မှာ သွေးစ ပါခြင်း- ဒီနေ့ပဲ ဆေးပညာဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်ကို အမြန် ရယူပါ။
  • တီဘီ ရှိသူနဲ့ နီးနီးကပ်ကပ် ထိတွေ့ခဲ့ရင်- နေကောင်းနေရင်တောင် စစ်ဆေးဖို့ ဆရာဝန်နဲ့ ပြပါ။
  • 5 နှစ်အောက် ကလေး၊ ဒါမှမဟုတ် HIV၊ ဆီးချိုရောဂါ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်ခံအား အားနည်းသူက တီဘီ ရှိသူနဲ့ နီးနီးကပ်ကပ် နေခဲ့ရင်- မကြာခင် ဆရာဝန်နဲ့ ပြပါ။
  • တီဘီ ကုသမှု ခံယူနေစဉ် အရေပြား ဒါမှမဟုတ် မျက်လုံး ဝါခြင်း၊ အန်ခြင်းနဲ့အတူ ဗိုက်နာခြင်း၊ ထုံကျဉ်ခြင်း၊ မူးဝေခြင်း ဒါမှမဟုတ် အဖုအပိမ့် ထွက်ခြင်း ရှိရင်- အဲဒီနေ့မှာပဲ ဆရာဝန် ဒါမှမဟုတ် တီဘီ အဖွဲ့ကို ဖုန်းဆက်ပါ။

တစ်စုံတစ်ယောက်မှာ အောက်ပါ လက္ခဏာများ ရှိရင် အရေးပေါ်အကူအညီ ချက်ချင်း ရယူပါ (သင့်ဒေသရဲ့ အရေးပေါ်ဖုန်းနံပါတ်ကို ခေါ်ပါ):

  • ခေါင်းအရမ်းကိုက်ပြီး လည်ပင်း တောင့်ခြင်း၊ ဒါမှမဟုတ် တောက်ပတဲ့ အလင်းကို ကြည့်ရင် နာကျင်ခြင်း
  • တက်ခြင်း (seizure)၊ ရုတ်တရက် စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း ဒါမှမဟုတ် အပြုအမူ ပြောင်းလဲခြင်း
  • ခန္ဓာကိုယ် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ရုတ်တရက် အားနည်းခြင်း ဒါမှမဟုတ် လှုပ်ရှားလို့ မရခြင်း
  • ချောင်းဆိုးရင် သွေး အများကြီး ထွက်ခြင်း၊ ဒါမှမဟုတ် အသက်ရှူရခက်ခြင်း

တီဘီရောဂါက ပျောက်ကင်းနိုင်ပြီး လူအများစုကို အိမ်မှာပဲ ကုသပါတယ်။ ဒီလက္ခဏာတွေကတော့ တီဘီ ဦးနှောက်ကို ပျံ့သွားတာ ဒါမှမဟုတ် အဆုတ်ကနေ ပြင်းပြင်းထန်ထန် သွေးထွက်နေတာကို ဆိုလိုနိုင်လို့ စောင့်လို့ မရပါဘူး။ ကိုယ်တိုင် ကားမောင်းမသွားပါနဲ့။

ချောင်းဆိုးတာ မပျောက်ဘူးလား။ ပြောပြကြည့်ပါ။

Saluvo က သင့်လက္ခဏာတွေကို သင့်ကိုယ်ပိုင် စကား၊ ကိုယ်ပိုင် ဘာသာစကားနဲ့ နားထောင်ပေးပြီး သတိပေး လက္ခဏာတွေကို အရင်ဆုံး စစ်ကာ ဘယ်ဆရာဝန်နဲ့ ဘယ်လောက်မြန်မြန် ပြသင့်သလဲ ပြောပြပေးပါတယ်။ တီဘီ ကုသမှု ခံယူနေလား။ WhatsApp သတိပေးချက်တွေက ဆေးတစ်ကြိမ်မှ မကျန်အောင် သောက်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးနိုင်ပါတယ်။

ကျွန်ုပ်၏ လက္ခဏာများအကြောင်း မေးရန်

အခမဲ့ စတင်နိုင်သည်။ သင် ခံစားရသည်ကို ကိုယ်ပိုင်စကား၊ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားဖြင့် ပြောပြပါ။

လူများ မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ

  • မကြာခဏ 3 ပတ် ဒါမှမဟုတ် ပိုကြာတဲ့ မပျောက်တဲ့ ချောင်းဆိုးခြင်းနဲ့အတူ မောပန်းခြင်း၊ အဖျား၊ ညဘက် ချွေးထွက်ခြင်း၊ အစားမဝင်ခြင်း ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်အလေးချိန် ကျခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လက္ခဏာတွေက ဖြည်းဖြည်းချင်း စပြီး လပေါင်းများစွာ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ဖြစ်နေနိုင်လို့ တီဘီကို မပျောက်တဲ့ အအေးမိခြင်း ဒါမှမဟုတ် လေပြွန်ရောင်ခြင်း (bronchitis) လို့ အလွယ်တကူ ထင်မှတ်မှားတတ်ပါတယ်။ ကြာရှည် ချောင်းဆိုးရင် တီဘီ စစ်ဆေးသင့်ပါတယ်။

  • တီဘီ ချောင်းဆိုးက သူ့အလိုလို မပျောက်ပါ- ပတ်ပေါင်းများစွာ ဒါမှမဟုတ် လပေါင်းများစွာ ကြာပြီး မကြာခဏ ပိုဆိုးလာကာ တစ်ခါတစ်ရံ သလိပ် ဒါမှမဟုတ် သွေး ပါလာတတ်ပါတယ်။ 3 ပတ် ဒါမှမဟုတ် ပိုကြာတဲ့ ဘယ်ချောင်းဆိုးမဆို ဆရာဝန်နဲ့ ပြပြီး စစ်ဆေးသင့်ပါတယ်၊ အထူးသဖြင့် အဖျား၊ ညဘက် ချွေးထွက်ခြင်း ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်အလေးချိန် ကျခြင်းနဲ့ အတူ ရှိရင်ပါ။

  • အဆုတ် ဒါမှမဟုတ် လည်ချောင်းမှာ ဖြစ်နေတဲ့ တက်ကြွ တီဘီက လူနာ ချောင်းဆိုး၊ နှာချေ၊ စကားပြော ဒါမှမဟုတ် သီချင်းဆိုတဲ့အခါ လေကနေ ကူးစက်နိုင်ပြီး အများအားဖြင့် အိမ်ထဲမှာ ကြာကြာ နီးနီးကပ်ကပ် ထိတွေ့ပြီးမှ ကူးပါတယ်။ ငုပ်လျှိုးနေသော တီဘီက မကူးစက်ပါ။ တီဘီက ထိကိုင်ခြင်း၊ အစားအစာ မျှစားခြင်း ဒါမှမဟုတ် နမ်းခြင်းကနေ မကူးစက်ပါ။ ကုသမှုက တခြားသူကို ကူးစက်နိုင်ခြေကို မြန်မြန် လျော့ချပေးပါတယ်။

  • ငုပ်လျှိုးနေသော တီဘီ ဆိုတာ တီဘီပိုး သင့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ရှိနေပေမယ့် မတက်ကြွသေးတာ ဖြစ်ပါတယ်- သင် နေကောင်းနေမယ်၊ လက္ခဏာ မရှိဘူး၊ တခြားသူကို မကူးစက်စေနိုင်ပါ။ ငုပ်လျှိုးနေသော တီဘီ ရှိသူတွေထဲက 5 မှ 10% ခန့်က နောင်မှာ တီဘီရောဂါ ဖြစ်လာပြီး HIV၊ ဆီးချိုရောဂါ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်ခံအား အားနည်းသူတွေမှာ ပိုဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ကာလတို ကာကွယ်ဆေး ကုသမှုက ဒါကို တားဆီးပေးနိုင်ပါတယ်။

  • ပျောက်ကင်းနိုင်ပါတယ်။ ပဋိဇီဝဆေး အမျိုးမျိုး ပေါင်းပြီး နေ့တိုင်း ကုသမှု အပြည့်အစုံ (အများအားဖြင့် 4 လမှ 6 လ) သောက်ရင် တီဘီရောဂါ ပျောက်ကင်းနိုင်ပါတယ်။ ဆေးယဉ်ပါး တီဘီကလည်း တီဘီ အထူးကု ဆရာဝန်ရဲ့ မတူတဲ့ ဆေးတွေနဲ့ ကုသလို့ ရပြီး ပျောက်ကင်းနိုင်ပါတယ်။ မကုသရင် တီဘီက အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်ပါတယ်။

  • တီဘီရောဂါအတွက် အများအားဖြင့် 4 လမှ 6 လ ကြာပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ပိုကြာပါတယ်၊ ဥပမာ တီဘီက ဦးနှောက်ကို ထိခိုက်တဲ့အခါ ဒါမှမဟုတ် ဆေးယဉ်ပါး ဖြစ်နေတဲ့အခါ။ ငုပ်လျှိုးနေသော တီဘီကိုတော့ ပိုတိုတဲ့ ကာကွယ်ကုသမှုနဲ့ ကုသပြီး အများအားဖြင့် 3 လမှ 6 လ ကြာပါတယ်။ ကုသမှု အစီအစဉ်ကို သင့်ဆရာဝန်က ဆုံးဖြတ်ပါတယ်။

  • တီဘီ ပြန်ဖြစ်လာနိုင်ပြီး ပိုးတွေက ဆေးတွေကို ယဉ်ပါးသွားကာ တီဘီကို ကုသရ အများကြီး ပိုခက်သွားနိုင်ပါတယ်။ နေကောင်းလာရင်တောင် ကုသမှု ပြီးပြီလို့ ဆရာဝန်က မပြောမချင်း ဆေးတစ်ကြိမ်မှ မကျန်စေဘဲ သောက်ပါ။ ဆေးတစ်ကြိမ် ကျန်ခဲ့ရင် ဒါမှမဟုတ် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး ရှိရင် ဆေးမရပ်ဘဲ ဆရာဝန် ဒါမှမဟုတ် တီဘီ အဖွဲ့ကို ပြောပြပါ။

  • လက္ခဏာ ရှိသူအတွက် သလိပ် စစ်ဆေးမှု (ဖြစ်နိုင်ရင် 48 နာရီအတွင်း အဖြေ ရတဲ့ အမြန် မော်လီကျူး စစ်ဆေးမှု) နဲ့ ရင်ဘတ် ဓာတ်မှန် ဖြစ်ပါတယ်။ တီဘီ သွေးစစ်ဆေးမှု ဒါမှမဟုတ် အရေပြား စစ်ဆေးမှုက တီဘီပိုး ရှိခြင်းကို ပြပေမယ့် ငုပ်လျှိုး တီဘီလား တက်ကြွ တီဘီလား သူ့ချည်းသက်သက် မခွဲခြားနိုင်ပါ။ အဆုတ်ပြင်ပ တီဘီအတွက် ဓာတ်မှန် ရိုက်ခြင်းများ ဒါမှမဟုတ် တစ်ရှူးစ ယူစစ်ခြင်း (biopsy) လိုနိုင်ပါတယ်။

  • ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အကျိတ်၊ ကျောရိုး ဒါမှမဟုတ် ကျောက်ကပ်လို အဆုတ်ပြင်ပ တီဘီက ချောင်းဆိုးခြင်း အစား အကျိတ်ရောင်ခြင်း၊ ကျောနာခြင်း ဒါမှမဟုတ် ဆီးထဲမှာ သွေးပါခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ အစောပိုင်း အဆုတ် တီဘီကလည်း ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ထင်ရှားတဲ့ အကြောင်းရင်း မရှိဘဲ အဖျား၊ ညဘက် ချွေးထွက်ခြင်းနဲ့ ကိုယ်အလေးချိန် ကျခြင်း ရှိရင် စစ်ဆေးသင့်ပါတယ်။

  • BCG က မွေးကင်းစ ကလေးနဲ့ ကလေးငယ်တွေကို တီဘီ ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ခြင်း (TB meningitis) လို ပြင်းထန်တဲ့ တီဘီ အမျိုးအစားတွေကနေ ကာကွယ်ပေးပြီး သေဆုံးမှုကို တားဆီးပေးပါတယ်။ လူကြီးတွေကိုတော့ အဆုတ် တီဘီကနေ အပြည့်အဝ မကာကွယ်ပေးလို့ BCG ထိုးထားဖူးရင်တောင် တီဘီ လက္ခဏာ ရှိသူ မှန်သမျှ စစ်ဆေးဖို့ လိုပါတယ်။

  • rifampicin လို တီဘီဆေး အချို့က ဆီး၊ မျက်ရည်၊ ချွေးနဲ့ တံတွေးကို လိမ္မော်ရောင် ဖြစ်စေပါတယ်။ ဒါက ပုံမှန်ဖြစ်ပြီး အန္တရာယ် မရှိပါ၊ ပျော့တဲ့ မျက်ကပ်မှန် (soft contact lenses) ကိုတော့ အရောင်စွန်းစေနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အရေပြား ဒါမှမဟုတ် မျက်လုံး ဝါခြင်း၊ အန်ခြင်းနဲ့အတူ ဗိုက်နာခြင်း ဒါမှမဟုတ် ထုံကျဉ်ခြင်းကတော့ အဲဒီနေ့မှာပဲ ဆရာဝန်ကို ပြောပြရမယ့် ဆေးဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

  • ဆက်စပ်ပါတယ်။ ဆီးချိုရောဂါက တီဘီရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်စေပြီး တီဘီကလည်း သွေးချိုကို ထိန်းရ ပိုခက်စေနိုင်ပါတယ်။ တီဘီ ရှိသူတွေကို ဆီးချိုရောဂါအတွက် မကြာခဏ စစ်ဆေးပြီး ဆီးချိုရောဂါ ရှိကာ ကြာရှည် ချောင်းဆိုးနေသူတွေကို တီဘီအတွက် စစ်ဆေးသင့်ပါတယ်။ HIV ကလည်း အဓိက ဖြစ်နိုင်ခြေ အချက် ဖြစ်လို့ HIV စစ်ဆေးမှုကိုလည်း လုပ်ပေးပါတယ်။

  • ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ကလေးတွေ၊ အထူးသဖြင့် 5 နှစ်အောက် ကလေးတွေက ပြင်းထန်တဲ့ တီဘီ အမျိုးအစားတွေ ဖြစ်ဖို့ ပိုများပြီး ကြာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်း အစား ကိုယ်အလေးချိန် မတက်ခြင်း ဒါမှမဟုတ် မျှော်လင့်ထားသလို မကြီးထွားခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ တီဘီ ရှိသူနဲ့ နီးနီးကပ်ကပ် နေခဲ့တဲ့ ကလေးကို နေကောင်းပုံ ရရင်တောင် ဆရာဝန်နဲ့ ပြသင့်ပါတယ်။ BCG က ကလေးငယ်တွေကို ပြင်းထန်တဲ့ တီဘီကနေ ကာကွယ်ပေးပါတယ်။

အထောက်အကူပြုသော စစ်ဆေးမှုများ

ဘလော့ဂ်

ကိုးကားချက်များ

  1. WHO fact sheet: Tuberculosis
  2. CDC: Signs and symptoms of TB
  3. CDC: About tuberculosis
  4. CDC: Treating tuberculosis
  5. NHS: Tuberculosis (TB)

နောက်ဆုံး ပြင်ဆင်ချိန် . ကျန်းမာရေး သတင်းအချက်အလက်သာ ဖြစ်ပြီး ဆေးပညာဆိုင်ရာ အကြံပေးချက် မဟုတ်ပါ။ သင့်ဆရာဝန်က သင့်အခြေအနေ အပြည့်အစုံကို သိသဖြင့် ရလဒ်အကြောင်း ဆရာဝန်ကို မေးပါ။