टीबी (क्षयरोग)का लक्षण: लामो खोकी र अरू संकेत, सुप्त र सक्रिय टीबी, र यो कसरी निको हुन्छ

निको नहुने खोकी, रातमा पसिना आउने, कोसिस नगरी तौल घट्ने? क्षयरोग (टीबी) धेरै देखिने रोग हो, प्रायः छुट्छ, तर निको हुन्छ। यसलाई कसरी चिन्ने, कुन जाँच माग्ने, र उपचार पूरा गर्नु किन महत्त्वपूर्ण छ, यहाँ बुझ्नुहोस्।

अद्यावधिक · स्रोतहरू

छोटो जवाफ

टीबी (क्षयरोग)का लक्षण के-के हुन्?

फोक्सोको क्षयरोग (टीबी)ले प्रायः 3 हप्ता वा सोभन्दा बढी लामो खोकी ल्याउँछ, कहिलेकाहीँ रगत वा खकारसहित, साथै छाती दुख्ने, थकाइ, ज्वरो, रातमा पसिना आउने, भोक नलाग्ने र तौल घट्ने हुन्छ। लक्षण महिनौंसम्म हल्का हुन सक्छन्। टीबीले शरीरका अरू भागमा पनि असर गर्न सक्छ। एन्टिबायोटिकको पूरा कोर्सले यो निको हुन्छ, त्यसैले जाँचका लागि डाक्टरलाई देखाउनुहोस्।

यो स्वास्थ्य जानकारी हो, चिकित्सकीय सल्लाह होइन। तपाईंको पूरा अवस्था डाक्टरलाई थाहा हुन्छ; आफ्नो नतिजाबारे उहाँलाई सोध्नुहोस्।

तुलना

सुप्त टीबी संक्रमण र सक्रिय टीबी रोग

धेरै मानिसले बिरामी नभईकनै टीबीका कीटाणु बोकेका हुन्छन्। तीमध्ये केहीलाई मात्र पछि टीबी रोग लाग्छ। फरक यी हुन्।

तपाईंले के देख्नुहुन्छसुप्त (लेटेन्ट) टीबी संक्रमणसक्रिय टीबी रोग
कस्तो महसुस हुन्छठीक; कुनै लक्षण हुँदैनप्रायः बिरामी: लामो खोकी, ज्वरो, रातमा पसिना, तौल घट्ने
अरूलाई सर्छ?सर्दैनसर्छ, फोक्सो वा घाँटीमा भएमा
कति सामान्यसंसारका करिब एक चौथाइ मानिसमासंक्रमण भएकामध्ये करिब 5 देखि 10% लाई, जीवनकालमा
जाँचटीबीको रगत जाँच वा छालाको जाँच पोजेटिभ; छातीको एक्स-रे र खकार जाँच सामान्यखकार जाँच र छातीको एक्स-रेमा प्रायः टीबी देखिन्छ
उपचारसक्रिय हुन नदिन रोकथामको उपचार, प्रायः 3 देखि 6 महिनाएन्टिबायोटिक, प्रायः 4 देखि 6 महिना, कहिलेकाहीँ बढी
किन महत्त्वपूर्ण छउपचार गर्दा पछि टीबी रोगमा बदलिनबाट रोकिन्छउपचार नगरे ज्यान जान सक्छ; उपचार गरे निको हुन्छ

HIV, मधुमेह, केही औषधि वा कुपोषणका कारण रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर भएमा सुप्त टीबी सक्रिय हुने सम्भावना बढी हुन्छ।

टीबीका लक्षण चेकलिस्ट

पछिल्ला केही हप्तामा तपाईंलाई जे भएको छ, त्यसमा टिक लगाउनुहोस्। कार्डले टिकहरू फोक्सोका लक्षणतिर बढी ढल्किएका छन् कि पूरै शरीरका संकेत र जोखिमतिर, देखाउँछ। केही पनि सेभ हुँदैन, कतै पठाइँदैन।

टीबीका लक्षण चेकलिस्ट

12 मध्ये 0 लक्षणमा टिक लगाइयो

फोक्सोका लक्षण0/4
पूरै शरीरका संकेत र जोखिम0/8

पछिल्ला केही हप्तामा तपाईंलाई जे भएको छ, त्यसमा टिक लगाउनुहोस्।

यो चेकलिस्टले तपाईंका लक्षणलाई डाक्टरका लागि एउटा ढाँचामा मिलाउँछ। यसले टीबी निदान गर्न सक्दैन: त्यसका लागि खकार जाँच, एक्स-रे वा अरू जाँच चाहिन्छ, र धेरै रोगले लामो खोकी, ज्वरो वा तौल घट्ने समस्या ल्याउँछन्।

क्षयरोग (टीबी) के हो, र यो कसरी सर्छ?

क्षयरोग (टीबी, TB) ब्याक्टेरियाका कारण हुने संक्रमण हो, जसले प्रायः फोक्सोमा असर गर्छ, तर शरीरको लगभग जुनसुकै भागमा पनि असर गर्न सक्छ।

कसरी सर्छ: हावाबाट, जब फोक्सो वा घाँटीमा टीबी भएको व्यक्तिले खोक्छ, हाच्छिउँ गर्छ, बोल्छ वा गाउँछ। कीटाणु घण्टौंसम्म हावामा रहन सक्छन्, त्यसैले घरभित्र र हावा राम्ररी नचल्ने ठाउँमा, र लामो समयसम्म नजिकको सम्पर्कमा जोखिम बढी हुन्छ। छोएर, खाना बाँडेर खाएर वा चुम्बनले टीबी सर्दैन।

संक्रमण र रोग: संसारका करिब एक चौथाइ मानिसले बिरामी नभईकनै टीबीका कीटाणु बोकेका हुन्छन् (सुप्त वा लेटेन्ट टीबी)। उनीहरू बिरामी महसुस गर्दैनन् र अरूलाई सार्न सक्दैनन्। तीमध्ये करिब 5 देखि 10% लाई कुनै न कुनै बेला टीबी रोग लाग्छ।

सन् 2025 मा 10.6 मिलियन मानिस टीबीले बिरामी परे र 1.13 मिलियनको मृत्यु भयो, जसले गर्दा यो एउटै संक्रामक कीटाणुबाट हुने मृत्युको विश्वकै प्रमुख कारण हो। धेरैजसो बिरामी भारत (करिब एक चौथाइ), इन्डोनेसिया, फिलिपिन्स, चीन, पाकिस्तान, नाइजेरिया, प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो र बंगलादेशमा छन्।

सही एन्टिबायोटिक पूरा कोर्स खाएमा टीबी निको हुन्छ।

टीबीका लक्षण के-के हुन्?

फोक्सोको टीबी:

  • 3 हप्ता वा सोभन्दा बढी लामो खोकी
  • खोक्दा खकार निस्कने, कहिलेकाहीँ रगतसहित
  • छाती दुख्ने

पूरै शरीरका लक्षण:

  • सधैं थकाइ वा कमजोरी महसुस हुने
  • ज्वरो, जाडो लाग्ने वा रातमा पसिना आउने
  • भोक नलाग्ने र कोसिस नगरी तौल घट्ने
  • बच्चामा, उमेरअनुसार तौल नबढ्ने वा राम्ररी नहुर्कने

लक्षण धेरै महिनासम्म हल्का हुन सक्छन्, त्यसैले टीबी प्रायः छुट्छ।

फोक्सोबाहिरको टीबीले जहाँ छ, त्यहीँका लक्षण ल्याउँछ:

  • लसिका ग्रन्थि (गाँठा): छालामुनि कडा सुन्निएका गाँठा, प्रायः घाँटीमा
  • ढाड (मेरुदण्ड): ढाड दुख्ने
  • मिर्गौला: पिसाबमा रगत, वा गाढा वा धमिलो पिसाब
  • मस्तिष्क (टीबी मेनिन्जाइटिस): टाउको दुखाइ, गर्धन कडा हुने, अलमल हुने
  • स्वरयन्त्र: स्वर बस्ने (घोक्रो आवाज)
  • साथै पेट दुख्ने, जोर्नी वा गोलीगाँठो सुन्निने

कसलाई टीबी लाग्ने सम्भावना बढी हुन्छ?

यी अवस्थामा टीबी रोग लाग्ने सम्भावना बढी हुन्छ:

  • सक्रिय टीबी भएको व्यक्तिसँग, खासगरी घरमै, नजिकको सम्पर्क भएको
  • टीबी धेरै हुने ठाउँमा जन्मेको वा बसेको
  • HIV, मधुमेह, मिर्गौला फेल भएको, वा केमोथेरापी, अंग प्रत्यारोपण वा केही बायोलोजिक औषधिका कारण रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर भएको
  • कुपोषण भएको
  • धूमपान गर्ने, धेरै रक्सी पिउने वा लागुपदार्थ प्रयोग गर्ने
  • 5 वर्षमुनिका बालबालिका
  • भीडभाड भएको ठाउँमा बस्ने, घरबारविहीन वा जेलमा रहेका
  • पहिले टीबी भएको तर उपचार पूरा नभएको
  • स्वास्थ्य सेवा वा आश्रयस्थलमा काम गर्ने

मधुमेह र टीबी प्रायः सँगै देखिन्छन्: एउटा छ भने अर्कोको जाँचबारे सोध्नुहोस् (HbA1c ले रगतमा चिनी जाँच्छ)।

कुन जाँचले टीबी पत्ता लगाउँछ?

जाँचयसले के देखाउँछ
खकारको र्‍यापिड मोलिकुलर टेस्टखोक्दा निस्केको खकारमा टीबीका कीटाणु पत्ता लगाउँछ, प्रायः 48 घण्टाभित्र; लक्षण भएका जो कोहीका लागि विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) ले पहिलो जाँचका रूपमा यही सिफारिस गर्छ
खकारको स्मियर र कल्चरखकारमा टीबीका कीटाणु खोज्छ र हुर्काउँछ; कल्चरले कुन औषधिले काम गर्छ भनेर देखाउँछ
छातीको एक्स-रेटीबीले फोक्सोमा ल्याएका परिवर्तन देखाउँछ
टीबीको रगत जाँच (IGRA) वा छालाको जाँच (स्किन टेस्ट)टीबी संक्रमण, सुप्त वा सक्रिय, देखाउँछ; एक्लैले कुन हो भनेर छुट्याउन सक्दैन
अरू स्क्यान वा बायोप्सीटीबी फोक्सोबाहिर हुन सक्ने अवस्थामा गरिन्छ

छालाको जाँच र रगत जाँच: छालाको जाँच 2 देखि 3 दिनपछि पढिन्छ। BCG खोपले छालाको जाँचलाई गलत रूपमा पोजेटिभ देखाउन सक्छ, त्यसैले BCG लगाएका मानिसका लागि प्रायः रगत जाँच रोजिन्छ।

टीबी भएका मानिसलाई HIV जाँच, र मधुमेहका लागि रगतमा चिनीको जाँच पनि गर्न सुझाइन्छ।

टीबीको उपचार कसरी हुन्छ?

टीबी रोगको उपचार एन्टिबायोटिकको संयोजनले गरिन्छ, प्रायः रिफाम्पिसिन (rifampicin), आइसोनियाजिड (isoniazid), पाइराजिनामाइड (pyrazinamide) र इथाम्बुटोल (ethambutol), जुन 4 देखि 6 महिना, कहिलेकाहीँ बढी, हरेक दिन खानुपर्छ। सुप्त टीबीको उपचार छोटो रोकथामको कोर्सले गरिन्छ, प्रायः 3 देखि 6 महिना।

  • डाक्टरले भनेजस्तै, कोर्स नसकिउन्जेल हरेक खुराक खानुहोस्, ठीक महसुस भए पनि। चाँडै छोड्दा वा खुराक छुटाउँदा टीबी फेरि आउन सक्छ र औषधि प्रतिरोधी टीबी हुन सक्छ, जसको उपचार झन् गाह्रो हुन्छ।
  • धेरै टीबी कार्यक्रमले सहयोग दिन्छन्, जस्तै स्वास्थ्यकर्मीले हरेक दिन वा हप्तामा धेरै पटक, आमनेसामने वा भिडियोमार्फत तपाईंको खबर लिएर उपचार जारी राख्न मद्दत गर्ने।
  • औषधि प्रतिरोधी टीबी (जस्तै MDR-TB) को पनि उपचार हुन्छ र निको हुन्छ, तर टीबी विशेषज्ञ र लामो वा फरक औषधि चाहिन्छ।

औषधिका असर (साइड इफेक्ट):

  • केही टीबीका औषधिले पिसाब, आँसु, पसिना र र्‍याल सुन्तला रङको बनाउँछन्। यो हानिरहित हो।
  • छाला वा आँखा पहेँलो भएमा, वाकवाकी वा बान्तासहित पेट दुखेमा, हात वा खुट्टा लाटो भएमा वा झमझमाएमा, रिंगटा लागेमा, वा छालामा बिमिरा आएमा सोही दिन आफ्नो डाक्टर वा टीबी टोलीलाई फोन गर्नुहोस्।
  • रक्सी नपिउनुहोस्, यसले कलेजोमा थप भार पार्छ।
  • केही टीबीका औषधिले गर्भनिरोधक चक्कीलाई कम प्रभावकारी बनाउँछन्; अरू गर्भनिरोधक उपायबारे सोध्नुहोस्।

कुन औषधि र कति मात्रामा खाने, यो तपाईंको डाक्टरको निर्णय हो। टीबीको औषधि आफैं कहिल्यै नरोक्नुहोस्, र अरूलाई पनि नदिनुहोस्।

टीबीबाट कसरी बच्न सकिन्छ?

  • टीबी लागेको कसैको नजिक हुनुहुन्थ्यो भने जाँच गराउनुहोस्, ठीक महसुस भए पनि। रोकथामको उपचारले सुप्त टीबीलाई रोग बन्नबाट रोक्छ।
  • खोक्दा वा हाच्छिउँ गर्दा मुख छोप्नुहोस्, र कोठामा राम्ररी हावा चल्न दिनुहोस्।
  • टीबी छ भने उपचार पूरा गर्नुहोस्: यसले तपाईंलाई निको पार्छ र वरपरका मानिसलाई पनि जोगाउँछ।
  • BCG खोप: टीबी धेरै हुने धेरै देशमा शिशु र साना बालबालिकालाई दिइन्छ। यसले बालबालिकालाई टीबीका गम्भीर रूपबाट जोगाउँछ र मृत्यु रोक्छ, तर वयस्कलाई पूर्ण सुरक्षा दिँदैन।
  • आफ्नो स्वास्थ्यको ख्याल गर्नुहोस्: पोषिलो खाना, धूमपान नगर्ने, रक्सी कम गर्ने, र मधुमेह र HIV नियन्त्रणमा राख्दा टीबी रोगको जोखिम घट्छ।

डाक्टरलाई कहिले देखाउने

डाक्टरसँग समय लिनुहोस्

  • 3 हप्ताभन्दा बढी लामो खोकी, खासगरी ज्वरो, रातमा पसिना, तौल घट्ने वा थकाइसहित: केही दिनभित्र डाक्टरलाई देखाउनुहोस् र टीबी जाँचबारे सोध्नुहोस्।
  • खोक्दा रगत वा रगत मिसिएको खकार आएमा: आजै तुरुन्त स्वास्थ्य सल्लाह लिनुहोस्।
  • टीबी लागेको व्यक्तिसँग नजिकको सम्पर्क: ठीक महसुस भए पनि जाँचका लागि डाक्टरलाई देखाउनुहोस्।
  • 5 वर्षमुनिको बच्चा, वा HIV, मधुमेह वा कमजोर रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता भएको व्यक्ति टीबी लागेको कसैको नजिक भएको छ भने: छिट्टै डाक्टरलाई देखाउनुहोस्।
  • टीबीको उपचार चलिरहेको बेला छाला वा आँखा पहेँलो हुने, बान्तासहित पेट दुख्ने, लाटो हुने, रिंगटा लाग्ने वा छालामा बिमिरा आउने: सोही दिन आफ्नो डाक्टर वा टीबी टोलीलाई फोन गर्नुहोस्।

कसैलाई यीमध्ये कुनै भएमा तुरुन्त आपतकालीन सहायता लिनुहोस् (आफ्नो स्थानीय आपतकालीन नम्बरमा फोन गर्नुहोस्):

  • तीव्र टाउको दुखाइसँगै गर्धन कडा हुने, वा तेज उज्यालो हेर्दा दुख्ने
  • फिट (छारे रोगजस्तो काम्ने) आउने, अचानक अलमल हुने वा व्यवहार बदलिने
  • शरीरको कुनै भाग अचानक कमजोर हुने वा चलाउन नसकिने
  • खोक्दा धेरै रगत आउने, वा सास फेर्न गाह्रो हुने

टीबी निको हुन्छ, र धेरैजसो मानिसको उपचार घरमै हुन्छ। यी संकेतको अर्थ टीबी मस्तिष्कसम्म फैलिएको वा फोक्सोमा गम्भीर रक्तस्राव भइरहेको हुन सक्छ, र पर्खन मिल्दैन। आफैं गाडी चलाएर नजानुहोस्।

निको नहुने खोकी? कुरा गरेर बुझ्नुहोस्।

Saluvo ले तपाईंका लक्षण तपाईंकै शब्द र भाषामा सुन्छ, सबैभन्दा पहिले खतराका संकेत जाँच्छ, र कुन डाक्टरलाई कति चाँडो देखाउने भनेर बताउँछ। टीबीको उपचार चलिरहेको छ? WhatsApp रिमाइन्डरले हरेक खुराक खान मद्दत गर्न सक्छ।

मेरा लक्षणबारे सोध्नुहोस्

सुरु गर्न निःशुल्क। आफूलाई कस्तो भइरहेको छ, आफ्नै शब्द र भाषामा बताउनुहोस्।

मानिसहरूले सोध्ने प्रश्न

  • प्रायः निको नहुने, 3 हप्ता वा सोभन्दा बढी लामो खोकी, साथै थकाइ, ज्वरो, रातमा पसिना, भोक नलाग्ने वा तौल घट्ने। लक्षण बिस्तारै सुरु भएर महिनौंसम्म हल्का रहन सक्छन्, त्यसैले टीबीलाई लामो रुघाखोकी वा ब्रोन्काइटिस ठानेर झुक्किन सजिलो हुन्छ। लामो खोकी छ भने टीबी जाँच गराउनु उचित हुन्छ।

  • टीबीको खोकी आफैं निको हुँदैन: यो हप्तौं वा महिनौंसम्म रहन्छ र प्रायः झन् बढ्छ, कहिलेकाहीँ खकार वा रगत निस्कन्छ। 3 हप्ता वा सोभन्दा बढी रहेको जुनसुकै खोकी डाक्टरलाई जाँच गराउनुपर्छ, खासगरी ज्वरो, रातमा पसिना वा तौल घट्ने समस्या भए।

  • फोक्सो वा घाँटीमा भएको सक्रिय टीबी बिरामीले खोक्दा, हाच्छिउँ गर्दा, बोल्दा वा गाउँदा हावाबाट सर्न सक्छ, प्रायः घरभित्र लामो समयसम्म नजिकको सम्पर्कपछि। सुप्त टीबी सर्दैन। छोएर, खाना बाँडेर खाएर वा चुम्बनले टीबी सर्दैन। उपचारले अरूलाई सार्ने जोखिम छिट्टै घटाउँछ।

  • सुप्त टीबी भनेको टीबीका कीटाणु शरीरमा छन् तर निष्क्रिय छन्: तपाईं ठीक महसुस गर्नुहुन्छ, कुनै लक्षण हुँदैन र अरूलाई सार्न सक्नुहुन्न। सुप्त टीबी भएकामध्ये करिब 5 देखि 10% लाई पछि टीबी रोग लाग्छ, HIV, मधुमेह वा कमजोर रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता भएमा झन् बढी। औषधिको छोटो रोकथाम कोर्सले यसलाई रोक्न सक्छ।

  • हुन्छ। एन्टिबायोटिकको संयोजन हरेक दिन पूरा कोर्स, प्रायः 4 देखि 6 महिना, खाएमा टीबी रोग निको हुन्छ। औषधि प्रतिरोधी टीबीको पनि टीबी विशेषज्ञले दिने फरक औषधिले उपचार हुन्छ र निको हुन्छ। उपचार नगरे टीबीले ज्यान लिन सक्छ।

  • टीबी रोगका लागि प्रायः 4 देखि 6 महिना, कहिलेकाहीँ बढी, जस्तै टीबीले मस्तिष्कमा असर गरेको वा औषधि प्रतिरोधी भएको अवस्थामा। सुप्त टीबीको उपचार छोटो रोकथाम कोर्सले गरिन्छ, प्रायः 3 देखि 6 महिना। उपचारको योजना तपाईंको डाक्टरले तय गर्नुहुन्छ।

  • टीबी फेरि आउन सक्छ, र कीटाणुमा औषधिको प्रतिरोध विकास हुन सक्छ, जसले टीबीको उपचार धेरै गाह्रो बनाउँछ। ठीक महसुस भए पनि, डाक्टरले कोर्स सकियो नभनुन्जेल हरेक खुराक खानुहोस्। खुराक छुटेमा वा औषधिको असर देखिएमा, औषधि छोड्नुको सट्टा आफ्नो डाक्टर वा टीबी टोलीलाई बताउनुहोस्।

  • लक्षण भएका व्यक्तिका लागि खकार जाँच, सकेसम्म 48 घण्टाभित्र नतिजा दिने र्‍यापिड मोलिकुलर टेस्ट, साथै छातीको एक्स-रे। टीबीको रगत जाँच वा छालाको जाँचले टीबी संक्रमण देखाउँछ, तर एक्लैले सुप्त र सक्रिय टीबी छुट्याउन सक्दैन। फोक्सोबाहिरको टीबीका लागि स्क्यान वा बायोप्सी चाहिन सक्छ।

  • सक्छ। फोक्सोबाहिरको टीबी, जस्तै लसिका ग्रन्थि, ढाड वा मिर्गौलामा भएको टीबीले खोकीको सट्टा गाँठा सुन्निने, ढाड दुख्ने वा पिसाबमा रगत आउने समस्या ल्याउन सक्छ। सुरुको फोक्सोको टीबी पनि हल्का हुन सक्छ। स्पष्ट कारणबिना ज्वरो, रातमा पसिना र तौल घट्ने भए जाँच गराउनु उचित हुन्छ।

  • BCG ले शिशु र साना बालबालिकालाई टीबी मेनिन्जाइटिसजस्ता टीबीका गम्भीर रूपबाट जोगाउँछ र मृत्यु रोक्छ। यसले वयस्कलाई फोक्सोको टीबीबाट पूर्ण रूपमा जोगाउँदैन, त्यसैले BCG लगाएको भए पनि टीबीका लक्षण भएका जो कोहीले जाँच गराउनुपर्छ।

  • रिफाम्पिसिन (rifampicin) जस्ता केही टीबीका औषधिले पिसाब, आँसु, पसिना र र्‍याल सुन्तला रङको बनाउँछन्। यो सामान्य र हानिरहित हो, र नरम कन्ट्याक्ट लेन्समा दाग लगाउन सक्छ। तर छाला वा आँखा पहेँलो हुने, बान्तासहित पेट दुख्ने, वा लाटो हुने औषधिका असर हुन्, जुन सोही दिन डाक्टरलाई बताउनुपर्छ।

  • छ। मधुमेहले टीबी रोग लाग्ने सम्भावना बढाउँछ, र टीबीले रगतमा चिनी नियन्त्रण गर्न झन् गाह्रो बनाउन सक्छ। टीबी भएका मानिसको प्रायः मधुमेह जाँच गरिन्छ, र मधुमेह भएका र लामो खोकी लागेका मानिसले टीबी जाँच गराउनुपर्छ। HIV पनि ठूलो जोखिम हो, त्यसैले HIV जाँच पनि गर्न सुझाइन्छ।

  • लाग्छ। बालबालिका, खासगरी 5 वर्षमुनिकालाई, टीबीका गम्भीर रूप लाग्ने सम्भावना बढी हुन्छ, र लामो खोकीको सट्टा उनीहरूको तौल नबढ्ने वा राम्ररी नहुर्कने हुन सक्छ। टीबी लागेको कसैको नजिक भएको बच्चा ठीक देखिए पनि डाक्टरलाई देखाउनुपर्छ। BCG ले साना बालबालिकालाई गम्भीर टीबीबाट जोगाउँछ।

मद्दत गर्ने जाँचहरू

ब्लग

स्रोतहरू

  1. WHO fact sheet: Tuberculosis
  2. CDC: Signs and symptoms of TB
  3. CDC: About tuberculosis
  4. CDC: Treating tuberculosis
  5. NHS: Tuberculosis (TB)

अद्यावधिक . यो स्वास्थ्य जानकारी हो, चिकित्सकीय सल्लाह होइन। तपाईंको पूरा अवस्था डाक्टरलाई थाहा हुन्छ; आफ्नो नतिजाबारे उहाँलाई सोध्नुहोस्।