Bloedarmoede symptomen: de signalen van een laag hemoglobine en ijzertekort, en de oorzaken

Moe, buiten adem op de trap, bleker dan normaal? Bloedarmoede komt veel voor en is meestal goed te behandelen. Zo voelt het, dit voegt een ijzertekort toe, en met deze tests vind je de oorzaak.

Bijgewerkt · Bronnen

Kort antwoord

Wat zijn de symptomen van bloedarmoede?

Bloedarmoede (anemie), een te laag hemoglobine, geeft vaak moeheid en weinig energie, kortademigheid, een bonzend of snel kloppend hart, een bleke huid en hoofdpijn. Komt het door een ijzertekort, dan merk je soms ook brosse of lepelvormige nagels, haaruitval, een pijnlijke tong, kloofjes in de mondhoeken, onrustige benen of trek in ijs of dingen die geen voedsel zijn.

Gezondheidsinformatie, geen medisch advies. Je arts kent je hele situatie; bespreek je uitslag met hem of haar.

Naast elkaar

Bloedarmoede door ijzertekort of thalassemie-dragerschap: zo verschillen ze

Allebei maken ze de rode bloedcellen klein, dus allebei kunnen ze in het bloedbeeld als bloedarmoede te zien zijn. Ze vragen een heel andere aanpak: ijzer behandelt het ene en helpt niet bij het andere.

Wat je merktBloedarmoede door ijzertekortThalassemie-dragerschap (drager)
Wat het isTe weinig ijzer om genoeg hemoglobine te makenEen erfelijke verandering in een gen, waardoor de rode bloedcellen kleiner zijn dan normaal
Hoe vaakDe meest voorkomende vorm van bloedarmoedeKomt veel vaker voor bij mensen met roots in India, Pakistan, Bangladesh, het Midden-Oosten, China, Zuidoost-Azië of het Middellandse Zeegebied
Hoe je je voeltMoe, kortademig, bleek, bonzend hart, hoofdpijnMeestal niets, of lichte bloedarmoede
Andere aanwijzingenBrosse of lepelvormige nagels, haaruitval, trek in ijs, een pijnlijke tongNiet typisch
Waar het vandaan komtHevige menstruaties, zwangerschap, bloedverlies, voeding met weinig ijzerGeërfd van een ouder; al vanaf de geboorte aanwezig
Ferritine (ijzervoorraad)LaagMeestal normaal
IJzertablettenBehandelen het, zodra de oorzaak bekend isHelpen niet en zijn niet nodig
KinderwensGeen invloedZijn beide partners drager, dan kan een kind met thalassemie geboren worden: laat je testen

Een bloedbeeld (CBC) met ferritine maakt meestal duidelijk welke van de twee het is; een aanvullende bloedtest bevestigt thalassemie-dragerschap. Andere oorzaken van bloedarmoede zijn een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur, een langdurige ziekte, een nierziekte en bloedverlies.

Checklist klachten bij bloedarmoede

Vink aan wat je al een paar weken of langer hebt. Je ziet of je klachten meer neigen naar algemene signalen van bloedarmoede of naar aanwijzingen voor een ijzertekort. Er wordt niets opgeslagen of verstuurd.

Checklist klachten bij bloedarmoede

0 van 15 klachten aangevinkt

Signalen van bloedarmoede0/7
Aanwijzingen voor ijzertekort0/8

Vink de klachten aan die je al een paar weken of langer hebt.

Deze checklist zet je klachten in een patroon voor je arts. Hij kan geen bloedarmoede vaststellen: dat kan alleen een bloedtest, en lichte bloedarmoede geeft vaak helemaal geen klachten.

Wat is bloedarmoede?

Bloedarmoede (anemie) betekent dat je bloed minder hemoglobine bevat dan zou moeten. Hemoglobine is het eiwit in de rode bloedcellen dat zuurstof vervoert. Met minder hemoglobine krijgen je lichaam en hersenen minder zuurstof, en dat merk je als moeheid en kortademigheid.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hanteert deze grenzen voor hemoglobine:

GroepBloedarmoede als hemoglobine lager is dan
Mannen13 g/dL
Vrouwen12 g/dL
Zwangerschap, eerste en derde trimester11 g/dL
Zwangerschap, tweede trimester10,5 g/dL

Bloedarmoede is een signaal, geen diagnose: er is iets dat het veroorzaakt. De meest voorkomende oorzaak is een ijzertekort (bloedarmoede door ijzertekort). Andere oorzaken zijn een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur, thalassemie-dragerschap, een langdurige ziekte, een nierziekte en bloedverlies. In onze uitleg over het bloedbeeld lees je meer over het bloedbeeld, en in de uitleg over ferritine over je ijzervoorraad.

Wat zijn de symptomen van bloedarmoede en ijzertekort?

Bloedarmoede ontstaat meestal geleidelijk, dus veel mensen wennen eraan dat ze moe zijn. Lichte bloedarmoede kan helemaal geen klachten geven.

Veelvoorkomende klachten:

  • moeheid en weinig energie
  • kortademigheid, vooral bij inspanning
  • je hart voelen kloppen (hartkloppingen)
  • een blekere huid dan normaal
  • hoofdpijn

Minder vaak voorkomende klachten bij ijzertekort:

  • suizen, zoemen of sissen in de oren (tinnitus)
  • eten dat vreemd smaakt, of jeuk
  • een pijnlijke tong, of pijnlijke kloofjes in de mondhoeken
  • haaruitval: meer haar dat uitvalt bij het borstelen of wassen
  • trek in dingen die geen voedsel zijn, zoals ijs of papier (pica)
  • moeite met slikken
  • veranderingen aan de nagels, zoals lepelvormige nagels
  • onrustige benen

Een ijzertekort kan sommige van deze klachten, zoals moeheid en haaruitval, al geven voordat het hemoglobine daalt.

Waardoor ontstaat bloedarmoede door ijzertekort?

  • Hevige menstruaties, een van de meest voorkomende oorzaken. Hevige menstruaties zijn te behandelen, dus vertel het je arts.
  • Zwangerschap, als het lichaam meer ijzer nodig heeft, meestal samen met te weinig ijzer in de voeding.
  • Bloedverlies in de maag of darmen, dat je misschien niet merkt, door:
    • regelmatig gebruik van ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID's, zoals ibuprofen) en aspirine
    • maagzweren
    • een ontsteking van de darm of de slokdarm
    • aambeien
    • minder vaak: kanker van de maag of darm
  • Voeding met weinig ijzer, of een darmaandoening waardoor ijzer niet wordt opgenomen.
  • Ander bloedverlies, ook door vaak bloed te geven.

Bij mannen, en bij vrouwen na de overgang, is een ijzertekort zonder duidelijke oorzaak een reden voor de arts om te zoeken naar bloedverlies in de darmen, vaak eerst met een eenvoudige poeptest.

Met welke tests vind je bloedarmoede en de oorzaak?

  • Volledig bloedbeeld (CBC): meet het hemoglobine en de grootte van de rode bloedcellen (MCV). Kleine cellen wijzen op een ijzertekort of thalassemie-dragerschap, grote cellen op een tekort aan B12 of foliumzuur.
  • Ferritine: laat je ijzervoorraad zien. Onder 15 ng/mL betekent dat de voorraad op is, en een lage uitslag bevestigt een ijzertekort. Bij een infectie of ontsteking kan ferritine er normaal uitzien, daarom voegen artsen soms andere ijzertests toe.
  • Vitamine B12 en foliumzuur, als de rode bloedcellen groot zijn of de oorzaak niet duidelijk is.
  • Een poeptest op verborgen bloed, als er geen duidelijke reden is voor het ijzertekort.
  • Een test op thalassemie, als je rode bloedcellen klein zijn maar je ijzer normaal is, of als thalassemie in je familie voorkomt. Zwangeren krijgen vaak een screening aangeboden.

Vertel de arts als je al met ijzertabletten bent begonnen, want die veranderen de uitslagen.

Hoe wordt het behandeld, en wat kun je zelf doen?

  • Zoek eerst de oorzaak. Hevige menstruaties, een maagzweer of een andere bron van bloedverlies behandelen is net zo belangrijk als het ijzer aanvullen.
  • IJzertabletten zijn de gebruikelijke behandeling bij bloedarmoede door ijzertekort, vaak een aantal maanden lang om je voorraad weer aan te vullen. Je arts bepaalt welke tablet en hoe je die inneemt. Ze tijdens of kort na het eten innemen kan bijwerkingen verminderen, en een glas sinaasappelsap kan de opname helpen.
  • Bijwerkingen kunnen zijn: verstopping of diarree, buikpijn, misselijkheid en donkerdere poep, wat te verwachten is. Blijf ze innemen, tenzij je arts iets anders zegt.
  • Begin niet met ijzertabletten zonder bloedtest. Komt je bloedarmoede niet door een ijzertekort, bijvoorbeeld bij thalassemie-dragerschap, dan helpt ijzer niet, en te veel ijzer kan schadelijk zijn.
  • Bewaar ijzertabletten buiten bereik van kinderen. Te veel ijzer kan dodelijk zijn voor een jong kind.
  • Eet ijzerrijke voeding: donkergroene bladgroenten, bonen, linzen en erwten, gedroogd fruit zoals abrikozen en rozijnen, vlees, en ontbijtgranen of brood met toegevoegd ijzer.
  • Thee, koffie en melk maken het moeilijker om ijzer op te nemen, dus neem ze tussen de maaltijden en niet samen met ijzerrijk eten of tabletten.
  • Laat je opnieuw controleren zoals afgesproken: artsen herhalen het bloedbeeld meestal na een paar weken om te zien of de behandeling werkt.

Wanneer naar de dokter

Maak een afspraak

  • Moeheid, kortademigheid, een bleke huid of hartkloppingen die langer dan een paar weken duren: ga binnen één tot twee weken naar je huisarts voor een bloedbeeld en ferritine.
  • Een hemoglobine onder 10 g/dL op een uitslag, of lager dan bij je vorige test: ga binnen een week naar een arts om de oorzaak te laten zoeken.
  • Een ijzertekort bij een man, of bij een vrouw na de overgang, zonder duidelijke oorzaak: ga binnen twee weken naar je huisarts, zodat die kan nagaan of er bloedverlies in de darmen is.
  • Zwanger en moe, kortademig of bleek: vertel het binnen een week aan je verloskundige of arts.
  • Hevige menstruaties waar je uitgeput van raakt of die je moeilijk kunt opvangen: ga binnen een paar weken naar je huisarts, want ze zijn te behandelen.
  • Moeite met slikken, en dat is nieuw: ga binnen een week naar je huisarts.

Haal nu spoedhulp (bel het lokale alarmnummer) als iemand dit heeft:

  • pijn op de borst, kortademigheid in rust, of flauwvallen
  • zwarte, teerachtige poep, of veel bloed in de poep, vooral samen met duizeligheid of flauwvallen
  • bloed overgegeven, of iets dat eruitziet als koffiedik
  • een kind dat ijzertabletten heeft ingeslikt

De meeste bloedarmoede ontstaat langzaam en reageert goed op behandeling zodra de oorzaak bekend is. Deze signalen zijn de uitzonderingen die niet kunnen wachten.

Altijd moe, en weet je niet waarom? Praat het door.

Saluvo luistert naar hoe je je voelt, in je eigen woorden en taal, stelt de juiste vervolgvragen en vertelt je naar welke arts je moet en hoe snel. Heb je al een uitslag van een bloedbeeld of ferritine? Saluvo legt elke waarde uit.

Vraag over mijn klachten

Gratis om te beginnen. Beschrijf wat je voelt in je eigen woorden en taal.

Veelgestelde vragen

  • Meestal moeheid en weinig energie, daarna kortademigheid bij inspanning, je hart voelen kloppen, een bleke huid en hoofdpijn. Omdat bloedarmoede geleidelijk ontstaat, wennen veel mensen eraan dat ze moe zijn en ontdekken ze het pas bij een bloedtest. Lichte bloedarmoede kan helemaal geen klachten geven.

  • Een ijzertekort geeft de gewone klachten van bloedarmoede, zoals moeheid, kortademigheid en een bleke huid, en soms eigen aanwijzingen: brosse of lepelvormige nagels, haaruitval, een pijnlijke tong, kloofjes in de mondhoeken, onrustige benen, suizen in de oren en trek in ijs of andere dingen die geen voedsel zijn. Een ferritinetest bevestigt het.

  • De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) spreekt van bloedarmoede bij een hemoglobine onder 13 g/dL bij mannen en onder 12 g/dL bij vrouwen. In de zwangerschap is dat onder 11 g/dL in het eerste en derde trimester en onder 10,5 g/dL in het tweede. Labs vermelden hun eigen referentiewaarden, dus vergelijk met de waarden op je uitslag.

  • Meestal door een ijzertekort door hevige menstruaties of een zwangerschap, en soms door voeding met weinig ijzer. Een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur, thalassemie-dragerschap, een langdurige ziekte en bloedverlies in de darmen kunnen het ook veroorzaken. Hevige menstruaties zijn te behandelen, dus het is de moeite waard om ze aan je arts te noemen.

  • Lichte bloedarmoede meestal niet, en het is goed te behandelen. Ernstige of onbehandelde bloedarmoede kan het hart belasten, met een snelle hartslag of hartfalen als gevolg, de kans op infecties vergroten en problemen geven in de zwangerschap. Ook de oorzaak telt: bloedarmoede door verborgen bloedverlies in de darmen moet gevonden worden. Pijn op de borst, flauwvallen of kortademigheid in rust vragen om spoedhulp.

  • Veel mensen voelen zich binnen een paar weken na de start met ijzertabletten beter, en het hemoglobine stijgt meestal in de weken daarna. De tabletten worden meestal een aantal maanden doorgebruikt om je ijzervoorraad weer aan te vullen, dus stop niet zodra je je beter voelt. Je arts herhaalt het bloedbeeld ter controle.

  • Donkergroene bladgroenten, bonen, linzen en erwten, gedroogd fruit zoals abrikozen, pruimen en rozijnen, vlees, en ontbijtgranen of brood met toegevoegd ijzer. Vitamine C, zoals in sinaasappelsap, helpt je lichaam ijzer op te nemen, terwijl thee, koffie en melk het moeilijker maken, dus neem die tussen de maaltijden. Heb je al bloedarmoede, dan is voeding alleen misschien niet genoeg.

  • Nee. Moeheid heeft veel oorzaken, en als je bloedarmoede niet door een ijzertekort komt, zoals bij thalassemie-dragerschap of een B12-tekort, helpt ijzer niet en kan te veel ijzer schadelijk zijn. Een bloedbeeld en een ferritinetest laten zien of je het nodig hebt. Bewaar ijzertabletten altijd buiten bereik van kinderen: te veel ijzer kan dodelijk zijn voor een jong kind.

  • Een ijzertekort betekent dat je ijzervoorraad laag is, te zien aan een laag ferritine. Bloedarmoede betekent dat je hemoglobine laag is. Het ijzertekort komt eerst: je voorraad raakt op, en pas als die leeg is, daalt het hemoglobine. Je kunt dus een ijzertekort hebben, en je moe voelen, met een normaal hemoglobine.

  • Thalassemie-dragerschap, of drager zijn van thalassemie, is een erfelijke verandering waardoor de rode bloedcellen kleiner zijn dan normaal. Het geeft meestal geen gezondheidsproblemen, al kan het lichte bloedarmoede geven die geen behandeling nodig heeft. Zijn beide partners drager, dan kan een kind met thalassemie geboren worden. Daarom is het verstandig je vóór een zwangerschap te laten testen, vooral met roots in Zuid-Azië, het Midden-Oosten, China, Zuidoost-Azië of het Middellandse Zeegebied.

  • Ja, een ijzertekort kan dat: je merkt dan misschien dat er meer haar uitvalt bij het borstelen of wassen. Haaruitval heeft ook veel andere oorzaken, zoals schildklierproblemen, stress en hormonen. Een bloedbeeld en een ferritinetest zijn een verstandige eerste controle, en het haar herstelt meestal zodra je ijzer weer op peil is.

  • Donkerdere, zelfs zwarte poep is een veelvoorkomende en te verwachten bijwerking van ijzertabletten. Maar zwarte, plakkerige, teerachtige poep voordat je met ijzer bent begonnen, of samen met duizeligheid, flauwvallen of buikpijn, kan wijzen op een bloeding in de maag of darmen en vraagt om dringende medische hulp.

  • Dat komt veel voor, omdat het lichaam in de zwangerschap meer ijzer nodig heeft. Je hebt bloedarmoede bij een hemoglobine onder 11 g/dL in het eerste en derde trimester en onder 10,5 g/dL in het tweede. Je verloskundige of arts controleert je bloedbeeld tijdens de zwangerschap. Vertel het als je je erg moe of kortademig voelt, of het gevoel hebt dat je flauwvalt, en neem alleen de supplementen die zij aanraden.

Tests die helpen

Blog

Bronnen

  1. NHS: Iron deficiency anaemia
  2. NHS: Thalassaemia
  3. NHS: Thalassaemia carriers
  4. WHO: Guideline on haemoglobin cutoffs to define anaemia (2024)

Bijgewerkt . Gezondheidsinformatie, geen medisch advies. Je arts kent je hele situatie; bespreek je uitslag met hem of haar.