Geelzucht symptomen: gele ogen en huid bij volwassenen en baby's, de oorzaken, en wanneer het niet kan wachten

Geel oogwit, een gele huid, donkere plas? Geelzucht is een signaal, geen ziekte. Dit betekent het bij volwassenen en pasgeboren baby's, en zo snel heb je hulp nodig.

Bijgewerkt · Bronnen

Kort antwoord

Wat zijn de symptomen van geelzucht?

Bij geelzucht (icterus) worden het oogwit en de huid geel. Het kan ook jeuk geven, een donkerdere plas en lichtere poep dan normaal. Op een bruine of zwarte huid zie je het geel het makkelijkst in het oogwit. Bij volwassenen moet je altijd vandaag nog met spoed naar de huisarts; bij pasgeboren baby's komt het vaak voor en is het meestal onschuldig, maar sommige signalen zijn een noodgeval.

Gezondheidsinformatie, geen medisch advies. Je arts kent je hele situatie; bespreek je uitslag met hem of haar.

Naast elkaar

Geelzucht bij volwassenen vs pasgeboren baby's

Dezelfde gele kleur betekent op verschillende leeftijden iets heel anders. Bij volwassenen is het een waarschuwingssignaal dat altijd onderzocht moet worden; bij pasgeboren baby's komt het vaak voor en gaat het meestal vanzelf over. Dit zijn de gebruikelijke verschillen.

Wat je merktVolwassenenPasgeboren baby's
Hoe vaak het voorkomtNiet vaak; altijd naar een artsVaak, en meestal onschuldig
Gebruikelijke oorzaakLeverproblemen zoals hepatitis of alcohol, galstenen, de alvleesklier, of bloedaandoeningenDe lever van de baby werkt nog niet helemaal
Wanneer het zichtbaar wordtOp elk moment, soms na een paar dagen je niet lekker voelenHet duidelijkst rond 3 dagen oud; meestal weg na ongeveer 2 weken
Waar je kijktHet oogwit, daarna de huidEerst het gezicht en hoofd, daarna het lichaam; onder de tong en aan de binnenkant van de wangen
Andere signalenJeuk, donkere plas, lichte poepDonkergele of bruine plas, bleke, crèmekleurige poep, extra slaperig, slecht drinken
Wat je doetMaak vandaag nog een spoedafspraak bij de huisarts of vraag vandaag dringend medisch adviesVertel het de verloskundige of arts; bij sommige signalen is spoedhulp nodig
BehandelingDe oorzaak behandelenVaak niets; soms behandeling met licht (fototherapie)

Op een bruine of zwarte huid is geel worden moeilijker te zien. Kijk bij volwassenen bij daglicht naar het oogwit; druk bij baby's in goed licht zachtjes op de neus of het voorhoofd en kijk onder de tong.

Checklist geelzucht symptomen (volwassenen)

Vink aan wat past bij de volwassene om wie je je zorgen maakt. De kaart laat zien of je vinkjes meer wijzen op signalen van geelzucht zelf of op aanwijzingen voor de oorzaak. Gaat het om een pasgeboren baby, kijk dan bij het deel over baby's hieronder. Er wordt niets opgeslagen of verstuurd.

Checklist geelzucht symptomen (volwassenen)

0 van 12 aangevinkt

Signalen van geelzucht0/5
Aanwijzingen voor de oorzaak0/7

Vink aan wat past bij de volwassene om wie je je zorgen maakt.

Deze checklist zet klachten op een rij als patroon voor je arts. Hij kan de oorzaak van geelzucht niet vaststellen: daarvoor zijn bloedtests en soms een scan nodig. Geelzucht bij een volwassene hoort altijd bij een arts.

Wat is geelzucht, en waardoor ontstaat het?

Geelzucht (icterus) betekent dat de huid of het oogwit geel wordt. Dat gebeurt als een gele stof, bilirubine, zich ophoopt in het lichaam.

Bilirubine ontstaat als het lichaam oude rode bloedcellen afbreekt. De lever voert het normaal af in de gal, die via de galwegen naar de darm loopt. Geelzucht betekent dat er ergens op die route iets niet goed werkt:

  • Rode bloedcellen die te snel worden afgebroken, bijvoorbeeld bij hemolytische anemie of sikkelcelziekte
  • De lever: hepatitis (virusinfecties zoals hepatitis A, B, C of E), een leverziekte door alcohol, en sommige medicijnen
  • Verstopte galwegen: galstenen, en problemen met de alvleesklier zoals alvleesklierontsteking (pancreatitis)

Geelzucht is een signaal, geen ziekte op zich, en bij volwassenen kan het wijzen op iets ernstigs. Ga er dus altijd mee naar een arts. Bij pasgeboren baby's komt het vaak voor en is het meestal onschuldig (zie hieronder).

Wat zijn de symptomen van geelzucht?

  • geel oogwit
  • gele huid
  • jeuk
  • een donkerdere plas en lichtere poep dan normaal

Op een bruine of zwarte huid is een gele huid soms moeilijk te zien, maar het oogwit ziet er wel geel uit. Kijk ernaar bij daglicht.

Andere klachten hangen af van de oorzaak:

  • hepatitis: koorts, moeheid, weinig eetlust, misselijkheid en een vervelend gevoel in de buik, vaak in de dagen voordat het geel begint
  • galstenen: pijn rechtsboven in de buik, soms met hoge koorts
  • langdurige leverziekte: moeheid, een opgezette buik of gezwollen benen, snel blauwe plekken

Onze gids over leververvetting legt de signalen van langdurige leverschade uit.

Hepatitis A en E: veelvoorkomende oorzaken van geelzucht

Hepatitis A en hepatitis E zijn virusinfecties van de lever. Je krijgt ze vooral via eten of water dat besmet is met de ontlasting van iemand die het virus heeft. Ze komen veel voor waar schoon water en goede riolering ontbreken.

  • Hepatitis A: de klachten beginnen meestal 14 tot 28 dagen na de besmetting, met koorts, moeheid, weinig eetlust, diarree, misselijkheid, een vervelend gevoel in de buik, een donkere plas en geelzucht. Jonge kinderen hebben vaak geen klachten. Bijna iedereen herstelt volledig, al kan dat weken of maanden duren.
  • Hepatitis E: de klachten beginnen 2 tot 10 weken na de besmetting en gaan meestal binnen 2 tot 6 weken over.
  • Zwangerschap: hepatitis E is veel gevaarlijker tijdens de zwangerschap, vooral in het tweede en derde trimester, omdat het dan leverfalen kan veroorzaken. Een zwangere vrouw met geelzucht heeft dezelfde dag nog spoedzorg nodig.

Er is voor geen van beide een specifiek medicijn; rust, genoeg drinken en geen alcohol helpen de lever herstellen. Vraag het een arts voordat je een medicijn neemt, ook paracetamol, of kruidenmiddelen, zolang je hepatitis hebt.

Voorkomen: veilig drinkwater (vermijd water en ijsblokjes waarvan je niet weet of ze schoon zijn), je handen wassen met zeep voor het eten en na de wc, en hygiënisch omgaan met eten. Een vaccin tegen hepatitis A is veilig en werkt goed, vanaf 1 jaar. Een vaccin tegen hepatitis E is maar op een paar plekken toegelaten.

Geelzucht bij pasgeboren baby's: wat is normaal en wanneer haal je hulp?

Geelzucht komt vaak voor bij pasgeboren baby's en is meestal onschuldig. De lever van een pasgeboren baby werkt nog niet helemaal, dus het bilirubine hoopt zich een tijdje op. Het geel is meestal het duidelijkst rond 3 dagen oud, en het duurt meestal ongeveer 2 weken voordat het weg is.

Waar je kijkt: het geel begint meestal in het gezicht en op het hoofd en kan zich uitbreiden naar het lichaam. Kijk naar het oogwit, onder de tong en aan de binnenkant van de wangen. Op een bruine of zwarte huid druk je in goed licht zachtjes op de neus of het voorhoofd van je baby en kijk je naar de kleur als je je vinger weghaalt.

Wat je merktWat je doet
Een gele huid of gele ogen bij een baby die minder dan 24 uur oud isHaal nu spoedhulp
Heel slaperig of moeilijk wakker te krijgen, drinkt niet, slap of stijf, schokjes, geen natte luiers, of moeite met ademhalenHaal nu spoedhulp
Een temperatuur van 38°C of hoger, of 36°C of lagerHaal nu spoedhulp
Je denkt dat je baby geelzucht heeft, of vastgestelde geelzucht wordt niet minderNeem vandaag nog contact op met je verloskundige of arts
Een donkergele of bruine plas, of bleke, crèmekleurige poepNeem vandaag nog contact op met je verloskundige of arts, en bewaar wat poep

Voeden: geef je baby vaak te drinken, ongeveer 8 tot 12 keer per dag, en maak een slaperige baby wakker voor de voeding. Behandeling is, als die nodig is, meestal behandeling met licht (fototherapie), vaak ongeveer 48 uur; heel soms is een bloedtransfusie of een medicijn via een ader nodig. Baby's worden gecontroleerd omdat een heel hoog bilirubine in zeldzame gevallen de hersenen kan beschadigen.

Met welke tests wordt geelzucht onderzocht?

  • Bilirubine in het bloed: meet het totale bilirubine, en vaak het "directe" (geconjugeerde) en "indirecte" (ongeconjugeerde) deel, die helpen laten zien waar het probleem zit. Normaalwaarden verschillen per laboratorium, dus vergelijk met de waarden op je uitslag. Bij pasgeboren baby's wordt het bilirubine soms eerst gemeten met een lampje op de huid.
  • Andere leverwaarden in het bloed, zoals ALT, AST en alkalische fosfatase.
  • Een volledig bloedbeeld (CBC), om te zien of rode bloedcellen te snel worden afgebroken.
  • Tests op hepatitis A, B, C en E.
  • Een echo van de lever, de galblaas en de galwegen, om te zoeken naar galstenen of een verstopping.

Het syndroom van Gilbert is een veelvoorkomende, onschuldige erfelijke aandoening waarbij het bilirubine een beetje stijgt, vaak tijdens ziekte of vasten, waardoor het oogwit licht geel wordt. Een arts kan het met bloedtests bevestigen.

Hoe wordt geelzucht behandeld?

Geelzucht wordt behandeld door de oorzaak te behandelen:

  • virale hepatitis A of E gaat meestal vanzelf over met rust en genoeg drinken, met bloedtests om te controleren of de lever herstelt
  • galstenen of een andere verstopping kunnen een ingreep of operatie nodig hebben om de galwegen vrij te maken
  • bij een leverziekte door alcohol is stoppen met alcohol nodig, met medische begeleiding
  • een medicijn dat het veroorzaakt moet misschien worden gestopt, maar alleen op advies van een arts
  • geelzucht bij pasgeboren baby's heeft vaak geen behandeling nodig, of behandeling met licht

Zolang je geelzucht hebt:

  • drink helemaal geen alcohol
  • vraag het een arts of apotheker voordat je een medicijn neemt, ook paracetamol, en voordat je een kruidenmiddel of traditioneel middel gebruikt, want sommige kunnen de lever beschadigen
  • drink genoeg en eet lichte maaltijden als dat lukt

Er is geen huismiddel dat geelzucht zelf behandelt. Welk medicijn, en hoeveel, beslist je arts.

Wanneer naar de dokter

Maak een afspraak

  • Een gele huid of geel oogwit bij een volwassene: maak vandaag nog een spoedafspraak bij de huisarts of vraag vandaag dringend medisch advies.
  • Zwanger en je huid of ogen worden geel: haal vandaag nog spoedzorg.
  • Een pasgeboren baby die ouder is dan 24 uur en er geel uitziet, of vastgestelde geelzucht die niet minder wordt: neem vandaag nog contact op met je verloskundige of arts.
  • Een baby met een donkergele of bruine plas, of bleke, crèmekleurige poep: neem vandaag nog contact op met je verloskundige of arts, en bewaar wat poep.
  • Herstellend van hepatitis: laat je bloed zo vaak controleren als je arts adviseert, en drink geen alcohol.

Haal nu spoedhulp (bel het lokale alarmnummer) als iemand dit heeft:

  • geelzucht met verwardheid, sufheid, of moeilijk wakker te krijgen
  • geelzucht met bloed braken, of zwarte of teerachtige poep
  • geelzucht met hevige buikpijn en hoge koorts of rillingen
  • een baby die minder dan 24 uur oud is en er geel uitziet, of een baby met geelzucht die heel slaperig is, niet drinkt, slap of stijf is, geen natte luiers heeft, of een temperatuur heeft van 38°C of hoger of 36°C of lager

Geelzucht bij een pasgeboren baby is meestal onschuldig, maar bij een volwassene hoort het altijd dezelfde dag nog bij een arts. Deze signalen kunnen niet wachten. Rijd niet zelf.

Gele ogen, of een bilirubine-uitslag die je niet begrijpt? Praat het door.

Saluvo luistert naar je klachten, in je eigen woorden en taal, kijkt eerst naar alarmsignalen en vertelt je naar welke arts je moet en hoe snel. Heb je al uitslagen van leverbloedtests? Saluvo legt elke waarde uit, ook het bilirubine.

Vraag over mijn klachten

Gratis om te beginnen. Beschrijf wat je voelt in je eigen woorden en taal.

Veelgestelde vragen

  • Meestal wordt eerst het oogwit geel, daarna de huid. Jeuk, een donkerdere plas en lichtere poep kunnen erbij komen. Bij hepatitis komen koorts, moeheid, weinig eetlust en misselijkheid vaak een paar dagen vóór het geel. Op een bruine of zwarte huid kijk je bij daglicht naar het oogwit.

  • Bij volwassenen kan het dat zijn: geelzucht is een signaal dat er iets mis is met de lever, de galwegen of het bloed, en sommige oorzaken zijn ernstig. Maak altijd dezelfde dag nog een spoedafspraak bij de huisarts. Bij pasgeboren baby's komt geelzucht vaak voor en is het meestal onschuldig, maar bij sommige signalen is spoedhulp nodig.

  • Veelvoorkomende oorzaken zijn virale hepatitis (A, B, C of E), een leverziekte door alcohol, galstenen die de galwegen verstoppen, alvleesklierontsteking (pancreatitis), sommige medicijnen, en aandoeningen waarbij rode bloedcellen te snel worden afgebroken, zoals sikkelcelziekte. Het syndroom van Gilbert geeft een onschuldige, lichte gele kleur. Bloedtests en een scan brengen de oorzaak aan het licht.

  • Geelzucht zelf is niet besmettelijk, maar sommige oorzaken wel. Hepatitis A en E verspreiden zich via eten of water dat besmet is met de ontlasting van iemand die het virus heeft. Was dus goed je handen met zeep na de wc en voor het eten of koken, en drink veilig water.

  • Ja, het komt vaak voor en is meestal onschuldig, omdat de lever van een pasgeboren baby nog niet helemaal werkt. Het is meestal het duidelijkst rond 3 dagen oud en verdwijnt binnen ongeveer 2 weken. Vertel het je verloskundige of arts als je denkt dat je baby het heeft, en haal spoedhulp bij de alarmsignalen.

  • Meestal duurt het ongeveer 2 weken voordat het weg is. Neem contact op met je verloskundige of arts als het niet minder wordt of erger wordt, of als de plas van je baby donkergeel of bruin is of de poep bleek en crèmekleurig. Vaak voeden, ongeveer 8 tot 12 keer per dag, helpt.

  • Haal nu spoedhulp als een baby die minder dan 24 uur oud is er geel uitziet, of als een baby met geelzucht heel slaperig of moeilijk wakker te krijgen is, niet drinkt, slap of stijf is, schokjes maakt, geen natte luiers heeft, moeite heeft met ademhalen, of een temperatuur heeft van 38°C of hoger, of 36°C of lager.

  • Normaalwaarden verschillen per laboratorium, dus vergelijk je uitslag met de normaalwaarden die erbij staan. Artsen kijken naar het totale bilirubine en vaak naar het directe en indirecte deel, samen met andere leverwaarden en een bloedbeeld, om de oorzaak te vinden. Bij een verhoogde uitslag moet een arts uitleggen wat die betekent.

  • Er bestaat geen speciaal dieet voor geelzucht. Drink genoeg, eet lichte, vers gekookte maaltijden als dat lukt, zorg dat je water veilig is, en drink helemaal geen alcohol. Vraag het een arts voordat je een medicijn of kruidenmiddel neemt, want sommige kunnen de lever beschadigen.

  • Het oogwit wordt vaak als eerste geel, en op een bruine of zwarte huid is het misschien de enige plek waar je het goed ziet. Licht gele ogen kunnen ook passen bij het syndroom van Gilbert, een veelvoorkomende, onschuldige aandoening. Hoe dan ook: gele ogen bij een volwassene vragen om een spoedafspraak bij de huisarts om de oorzaak te vinden.

  • Dat kan. Hepatitis E is veel gevaarlijker tijdens de zwangerschap, vooral in het tweede en derde trimester, en ook andere leverproblemen die bij de zwangerschap horen kunnen geelzucht geven. Ben je zwanger en worden je huid of ogen geel, haal dan dezelfde dag nog spoedzorg.

  • Dat hangt af van de oorzaak. Na hepatitis A ben je na herstel je hele leven beschermd. Galstenen kunnen steeds opnieuw klachten geven tot ze behandeld zijn. Het syndroom van Gilbert kan bij ziekte, stress of vasten opnieuw een lichte gele kleur geven. Een langdurige leverziekte kan opnieuw geelzucht geven als die erger wordt.

  • Er is geen vaccin tegen geelzucht zelf, maar je kunt je wel laten vaccineren tegen sommige oorzaken. Er is een veilig en goed werkend vaccin tegen hepatitis A, vanaf 1 jaar. Een vaccin tegen hepatitis E is maar op een paar plekken toegelaten. Veilig water, handen wassen en hygiënisch omgaan met eten beschermen tegen allebei.

Tests die helpen

Blog

Bronnen

  1. NHS: Jaundice
  2. NHS: Jaundice in babies
  3. MedlinePlus: Bilirubin blood test
  4. WHO fact sheet: Hepatitis A
  5. WHO fact sheet: Hepatitis E

Bijgewerkt . Gezondheidsinformatie, geen medisch advies. Je arts kent je hele situatie; bespreek je uitslag met hem of haar.