Symptomen van leververvetting: wat graad 1, 2 en 3 betekenen, de nieuwe naam MASLD en wat helpt

Leververvetting (een vette lever, op een verslag vaak steatose genoemd) betekent dat zich vet heeft opgehoopt in de lever. Het is wereldwijd de meest voorkomende langdurige leveraandoening: meer dan 30% van de mensen wereldwijd heeft het, en ongeveer 24% van de volwassenen in de VS.

Er zijn twee hoofdvormen:

• Leververvetting door gewicht, bloedsuiker en bloedvetten (metabool). Dit is de meest voorkomende vorm.
• Leververvetting door alcohol, vooral veroorzaakt door te veel alcohol drinken.

Nieuwe namen. In juni 2023 hebben de internationale leververenigingen de namen veranderd:

• niet-alcoholische leververvetting (NAFLD) werd metabole dysfunctie-geassocieerde steatotische leverziekte (MASLD)
• niet-alcoholische steatohepatitis (NASH), de vorm met ontsteking, werd metabole dysfunctie-geassocieerde steatohepatitis (MASH)
• MetALD is voor mensen met de metabole vorm die ook meer alcohol drinken

De nieuwe namen beschrijven de oorzaak in plaats van wat mensen níét doen, en laten woorden weg die sommigen als stigmatiserend ervoeren. Op je verslag kan de ene of de andere naam staan: NAFLD en MASLD zijn dezelfde aandoening.

Op een echoverslag beschrijft de graad hoeveel vet er in de lever lijkt te zitten. Vet maakt de lever lichter op de echo.

Graad op de echo	Wat het meestal betekent
Graad 1 (licht)	Een kleine hoeveelheid vet. Heel gewoon, en het makkelijkst terug te draaien
Graad 2 (matig)	Meer vet; de lever ziet er duidelijk lichter uit
Graad 3 (ernstig)	Veel vet; diepere delen van de lever zijn moeilijk te zien op de echo

De graad is niet hetzelfde als schade. Een echo laat vet zien, geen ontsteking of littekens. Iemand met graad 1 kan littekens hebben, en iemand met graad 3 helemaal geen. Dus welke graad je ook hebt, de volgende stap is dezelfde: een score uit een bloedtest (FIB-4) en soms een speciale scan om te kijken of er littekens zijn, plus controles op diabetes, cholesterol en bloeddruk.

Is leververvetting graad 1 gevaarlijk? Op zichzelf meestal niet, en het kan weer verdwijnen. Maar het is een waarschuwing: dezelfde dingen die vet in de lever brengen, verhogen het risico op diabetes type 2 en hart- en vaatziekten.

Meestal geen. Leververvetting wordt vaak een stille ziekte genoemd. De meeste mensen komen er bij toeval achter, door een echo of bloedtest die om een andere reden is gedaan.

Als er wel klachten zijn, zijn ze vaag:

• erg moe zijn of je algemeen niet lekker voelen
• een doffe pijn of een vervelend gevoel rechtsboven in je buik, onder de ribben

De vier stadia (de meeste mensen komen nooit verder dan het eerste):

1. Leververvetting (steatose): vet in de lever, geen schade
2. MASH (voorheen NASH): de lever is ontstoken
3. Fibrose: littekenvorming, maar de lever werkt meestal nog goed
4. Cirrose: ernstige, blijvende littekens

Signalen van cirrose, het late stadium:

• een gele huid of geel oogwit (geelzucht)
• een opgezette buik, of gezwollen benen, enkels of voeten
• jeukende huid, snel blauwe plekken of bloedingen
• weinig eetlust, afvallen, misselijk zijn
• kleine rode spinvormige bloedvaatjes op de huid, vlekkerig rode handpalmen
• verwardheid, slecht kunnen concentreren of onduidelijke spraak
• bloed braken of heel donkere of zwarte poep: dat is een noodgeval

Leververvetting hangt nauw samen met hoe je lichaam suiker en vet verwerkt. Je hebt er meer kans op als je dit hebt:

• overgewicht, vooral veel vet rond je middel en buik
• diabetes type 2, prediabetes of insulineresistentie
• hoge bloeddruk, of een hoog cholesterol of hoge triglyceriden
• metabool syndroom (meerdere hiervan samen)
• PCOS
• een ongezond eetpatroon of weinig beweging
• een leeftijd boven de 50

In de VS komt het het meest voor bij mensen van Latijns-Amerikaanse afkomst. Ook kinderen kunnen het krijgen: bijna 10% van de Amerikaanse kinderen van 2 tot 19 jaar heeft het.

Je hoeft geen overgewicht te hebben. Ook mensen met een gezond gewicht kunnen leververvetting hebben, vooral bij diabetes of extra vet rond de buik.

Alcohol veroorzaakt een eigen vorm van leververvetting, en maakt de metabole vorm erger. Onze uitleg over PCOS bespreekt een van de hormoonaandoeningen die ermee samenhangen.

Leververvetting wordt meestal bij toeval gevonden. Daarna kijken artsen hoeveel het ertoe doet:

• Leverbloedtests (ALT en AST). Die zijn vaak verhoogd, maar kunnen normaal zijn, zelfs bij leververvetting of littekens. Een normale uitslag sluit het dus niet uit.
• Een echo laat vet in de lever zien en geeft de graad. Ook een CT- of MRI-scan kan het laten zien.
• Een score voor littekenvorming (FIB-4), berekend uit je leeftijd, ALT, AST en het aantal bloedplaatjes. Een score onder 1,3 betekent dat gevorderde littekenvorming onwaarschijnlijk is; meestal wordt die elke 1 tot 2 jaar opnieuw bepaald. Bij een hogere score volgt de volgende test.
• Een speciale scan (elastografie), zoals een FibroScan, meet hoe stug de lever is, of een ELF-bloedtest zoekt naar littekenvorming.
• Een leverbiopsie, een heel klein stukje weefsel dat met een naald wordt afgenomen, is de enige test die MASH bewijst. Die is maar soms nodig.

Artsen controleren ook de aandoeningen die vaak samengaan met leververvetting: bloedsuiker (HbA1c), cholesterol en triglyceriden, bloeddruk en gewicht, en ze vragen naar alcohol.

Voor de meeste mensen niet: zij hebben alleen vet in de lever, zonder ontsteking of littekens. Maar bij sommigen wordt het langzaam erger:

• MASH (ontsteking) komt voor bij een klein deel van de mensen met leververvetting, ongeveer 1,5 tot 6,5% van de volwassenen in de VS
• fibrose en daarna cirrose kunnen in de loop van jaren volgen
• cirrose kan leiden tot leverfalen, inwendige bloedingen en leverkanker

Hoe hoger je score voor littekenvorming, hoe nauwer je wordt gevolgd.

Voor de meeste mensen zit het grootste risico bij het hart. Dezelfde oorzaken die vet in de lever brengen, verhogen het risico op diabetes type 2, een hartaanval en een beroerte. Gewicht, bloedsuiker, bloeddruk en cholesterol aanpakken beschermt allebei.

Ja, vooral in de vroege stadia. De belangrijkste behandeling is je leefstijl, en die werkt:

• Val geleidelijk af als je overgewicht hebt. Als je 3 tot 5% van je lichaamsgewicht kwijtraakt, kan dat het vet in de lever verminderen; 7 tot 10% kan ontsteking en littekenvorming verminderen. Vermijd crashdiëten: heel snel afvallen kan een leverziekte erger maken.
• Beweeg meer: minstens 150 minuten per week, bijvoorbeeld stevig wandelen. Bewegen helpt ook als je gewicht weinig verandert.
• Eet gezond en gevarieerd: meer groente, fruit, volkoren producten, peulvruchten en vis, en minder suikerhoudende dranken, snoep en bewerkt voedsel.
• Alcohol: drink niet meer dan 14 eenheden per week, verspreid over meerdere dagen. Heb je littekens in je lever, of een leverziekte door alcohol, dan kan je arts adviseren helemaal te stoppen.
• Stop met roken, en laat diabetes, bloeddruk en cholesterol behandelen.

Medicijnen: voor gewone leververvetting is er geen medicijn. Bij MASH kan een specialist bij sommige mensen pioglitazon of vitamine E gebruiken. In de VS kunnen resmetirom (goedgekeurd in 2024) en semaglutide (goedgekeurd in 2025) worden voorgeschreven bij MASH met matige tot gevorderde littekenvorming, zonder cirrose, naast gezonde voeding en beweging.

Welk medicijn en hoeveel, dat bepaalt je arts. Neem niet op eigen houtje hoge doses vitamine E, kruidenmiddelen of "leverdetox"-producten: sommige supplementen kunnen de lever beschadigen. Vraag het eerst aan een arts of apotheker.