Buiktyfus symptomen: het koortsverloop, de alarmsignalen, en welke test je kunt vertrouwen

Buiktyfus is een infectie met de bacterie Salmonella Typhi. Je krijgt het via eten of water dat besmet is met de bacterie, meestal via de ontlasting van iemand die het heeft of drager is. Eenmaal ingeslikt, vermenigvuldigen de bacteriën zich en komen ze in het bloed terecht.

Het komt veel voor waar schoon water en goede sanitaire voorzieningen beperkt zijn, in delen van Azië, Afrika en Midden- en Zuid-Amerika. Naar schatting worden elk jaar 9 miljoen mensen ziek van buiktyfus, en sterven er ongeveer 110.000.

Paratyfus is een vergelijkbare ziekte die wordt veroorzaakt door Salmonella Paratyphi, en wordt grotendeels op dezelfde manier getest en behandeld.

Dragers: sommige mensen houden de bacterie in hun lichaam nadat de klachten over zijn, soms maanden of jaren, en kunnen haar doorgeven zonder zich ziek te voelen.

De klachten beginnen meestal 6 tot 30 dagen na de besmetting, vaak langzaam:

• koorts die elke dag een beetje stijgt, tot 39 tot 40°C (103 tot 104°F) rond de derde of vierde dag, en die langer dan 3 dagen duurt
• hoofdpijn, zwakte en moeheid
• koude rillingen en een pijnlijk lijf
• een droge hoest
• weinig eetlust, misselijkheid
• buikpijn, en verstopping of diarree, die vaak na de andere klachten komen
• soms uitslag van platte, lichtroze vlekjes (rozenvlekjes), meestal op borst of buik

Zonder behandeling kan buiktyfus een maand of langer duren. Met de juiste antibiotica herstellen de meeste mensen volledig.

Ernstige complicaties komen voor bij ongeveer 10 tot 15% van de mensen die met buiktyfus in het ziekenhuis liggen, meestal na 2 tot 3 weken ziekte:

• bloedingen in de darm
• een gat in de darm (darmperforatie), wat een ernstige ontsteking van het buikvlies (peritonitis) kan geven
• verwardheid of sufheid

Haal nu spoedhulp bij:

• plotselinge buikpijn die steeds erger wordt
• zwarte of donkerrode poep
• bloed overgeven, of braaksel dat eruitziet als koffiedik

Terugval: tot 10% van de mensen krijgt de klachten opnieuw, meestal 1 tot 3 weken na het herstel. Ga naar je arts als de koorts terugkomt nadat je de behandeling hebt afgemaakt.

Dragers: ongeveer 1 tot 4% van de behandelde mensen draagt de bacterie een jaar later nog bij zich. Een arts kan je ontlasting laten onderzoeken voordat je weer gaat werken met voedsel, in de zorg of met jonge kinderen.

• Een bloedkweek is de voorkeurstest: het lab laat de bacterie groeien uit een bloedmonster. Eén kweek vindt de bacterie in ongeveer 50% van de gevallen, dus artsen nemen soms meer dan één kweek af, het liefst voordat met antibiotica wordt begonnen.
• Een beenmergkweek vindt ongeveer 80%, maar is een ingrijpend onderzoek dat maar soms wordt gedaan.
• Een ontlastingskweek is in de eerste week meestal negatief.

De Widal-test is onbetrouwbaar. Hij wordt veel gebruikt omdat hij goedkoop is, maar hij kan positief zijn bij mensen die geen buiktyfus hebben (bijvoorbeeld na een eerdere infectie of vaccinatie) en negatief bij mensen die het wel hebben. Een Widal-uitslag alleen mag niet bepalen of je buiktyfus hebt of welk antibioticum je nodig hebt. Sneltests zijn ook niet erg nauwkeurig.

Artsen doen ook een volledig bloedbeeld (CBC) en testen, waar die veel voorkomen, op malaria en dengue. Onze gids over dengue legt uit hoe die koorts verschilt.

Buiktyfus wordt behandeld met antibiotica, die de ziekte korter maken en het risico op complicaties en overlijden verlagen. Welk antibioticum wordt gebruikt, hangt af van waar je de infectie hebt opgelopen, omdat resistentie tegen antibiotica toeneemt, ook extreem resistente buiktyfus. Je arts kan tests laten doen om het juiste middel te kiezen.

• Neem de antibiotica precies zoals voorgeschreven, en maak de kuur af, ook als je je beter voelt. Te vroeg stoppen kan de ziekte laten terugkomen en helpt resistentie zich te verspreiden.
• Koop geen antibiotica zonder recept en gebruik geen overgebleven antibiotica: het verkeerde middel kan de juiste behandeling vertragen.
• De koorts kan nog ongeveer 5 dagen aanhouden nadat je met de behandeling bent begonnen. Zakt de koorts dan nog niet, of voel je je slechter, ga dan opnieuw naar je arts.
• Rust, drink veel, en eet kleine, eenvoudige maaltijden als dat lukt. Paracetamol kan helpen tegen de koorts; volg de bijsluiter of vraag het de apotheker, en voor een kind vraag je het aan een arts.
• Ernstige buiktyfus wordt in het ziekenhuis behandeld.

Bescherm anderen: was je handen goed met zeep na het toiletbezoek en voordat je eten aanraakt, en maak geen eten klaar voor anderen totdat je arts zegt dat het veilig is. Welk medicijn, en hoeveel, bepaalt je arts.

• Veilig water: drink water uit flessen, gekookt water, of water dat is ontsmet. Vermijd ijsblokjes, tenzij ze van veilig water zijn gemaakt.
• Veilig eten: eet eten dat goed is doorgekookt en nog heet is. Vermijd rauwe melk. Was groente en fruit in veilig water, of schil ze zelf.
• Was je handen met zeep en water, vooral na het toiletbezoek en voor het eten of koken.
• Vaccins: de WHO raadt een typhoid conjugate vaccine (geconjugeerd buiktyfusvaccin) aan, één prik, voor kinderen vanaf 6 maanden en volwassenen in landen waar buiktyfus veel voorkomt. Reizigers kunnen ook een vaccin tegen buiktyfus krijgen, het liefst een paar weken voor vertrek; vraag een arts of reizigerspolikliniek welk vaccin en wanneer. Geen enkel vaccin beschermt volledig, dus letten op eten en water blijft belangrijk.