ਫੈਰੀਟਿਨ ਟੈਸਟ (Ferritin test): ਨਾਰਮਲ ਲੈਵਲ, ਘੱਟ ਅਤੇ ਵੱਧ ਫੈਰੀਟਿਨ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਤੀਜੇ ਦਾ ਮਤਲਬ

ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ

• ਫੈਰੀਟਿਨ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

  ਫੈਰੀਟਿਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਇਰਨ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਿਗਰ, ਤਿੱਲੀ ਅਤੇ ਬੋਨ ਮੈਰੋ ਵਿੱਚ। ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਫੈਰੀਟਿਨ ਟੈਸਟ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕਿੰਨਾ ਆਇਰਨ ਜਮ੍ਹਾ ਹੈ। ਆਇਰਨ ਘਟਣ ’ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਅਨੀਮੀਆ ਦਿਸਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਆਇਰਨ ਦੀ ਕਮੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਇੱਕਲਾ ਟੈਸਟ ਹੈ।

• ਫੈਰੀਟਿਨ ਦਾ ਨਾਰਮਲ ਲੈਵਲ ਕਿੰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

  ਬਾਲਗਾਂ ਦੀ ਆਮ ਰੇਂਜ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਲਗਭਗ 24 ਤੋਂ 336 ng/mL ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ 11 ਤੋਂ 307 ng/mL ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਰ ਲੈਬ ਆਪਣੀ ਰੇਂਜ ਛਾਪਦੀ ਹੈ। 15 ng/mL ਤੋਂ ਘੱਟ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਆਇਰਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਖ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ 15 ਤੋਂ 30 ਅਕਸਰ ਇੰਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੱਛਣ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ng/mL ਅਤੇ µg/L ਇੱਕੋ ਨੰਬਰ ਹਨ।

• ਕੀ ਫੈਰੀਟਿਨ ਅਤੇ ਆਇਰਨ ਇੱਕੋ ਚੀਜ਼ ਹਨ?

  ਨਹੀਂ। ਫੈਰੀਟਿਨ ਉਹ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੈ ਜੋ ਆਇਰਨ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੀਰਮ ਆਇਰਨ ਉਹ ਆਇਰਨ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੀਰਮ ਆਇਰਨ ਦਿਨ ਭਰ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਪਰ-ਹੇਠਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਫੈਰੀਟਿਨ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਘੱਟ ਫੈਰੀਟਿਨ ਘੱਟ ਸੀਰਮ ਆਇਰਨ ਨਾਲੋਂ ਆਇਰਨ ਦੀ ਕਮੀ ਦੀ ਵੱਧ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।

• ਘੱਟ ਫੈਰੀਟਿਨ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?

  ਘੱਟ ਫੈਰੀਟਿਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਆਇਰਨ ਭੰਡਾਰ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਆਇਰਨ ਦੀ ਕਮੀ। ਆਮ ਕਾਰਨ ਹਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਹਵਾਰੀ, ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ, ਘੱਟ ਆਇਰਨ ਵਾਲੀ ਖ਼ੁਰਾਕ, ਖ਼ੂਨਦਾਨ, ਮਾੜਾ ਜਜ਼ਬ ਹੋਣਾ (ਜਿਵੇਂ ਸੀਲੀਐਕ ਰੋਗ ਵਿੱਚ) ਜਾਂ ਪੇਟ-ਅੰਤੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖ਼ੂਨ ਜਾਣਾ। ਇਹ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਘਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਥਕਾਵਟ, ਵਾਲ ਝੜਨ ਅਤੇ ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

• ਵੱਧ ਫੈਰੀਟਿਨ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?

  ਵੱਧ ਫੈਰੀਟਿਨ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਇਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੋਜ, ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ, ਫ਼ੈਟੀ ਲਿਵਰ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰ ਜਾਂ ਨਿਯਮਤ ਸ਼ਰਾਬ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਇਰਨ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੀਮੋਕ੍ਰੋਮੈਟੋਸਿਸ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਟ੍ਰਾਂਸਫੈਰਿਨ ਸੈਚੁਰੇਸ਼ਨ 45% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇ। ਡਾਕਟਰ ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਕੀ ਨਤੀਜੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇਖ ਕੇ ਫ਼ਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਚੈੱਕ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

• ਫੈਰੀਟਿਨ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਲੈਵਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ?

  WHO ਮੁਤਾਬਕ 15 ng/mL ਤੋਂ ਘੱਟ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਤੁਹਾਡਾ ਆਇਰਨ ਭੰਡਾਰ ਖ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਕਈ ਡਾਕਟਰ 15 ਤੋਂ 30 ng/mL ਨੂੰ ਵੀ ਘੱਟ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਜ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ 70 ਤੋਂ ਘੱਟ ਫੈਰੀਟਿਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਵੀ ਘੱਟ ਆਇਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਜ ਨੰਬਰ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

• ਕੀ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਨਾਰਮਲ ਹੋਣ ’ਤੇ ਵੀ ਫੈਰੀਟਿਨ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

  ਹਾਂ। ਇਹ ਅਨੀਮੀਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਇਰਨ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ: ਤੁਹਾਡਾ ਭੰਡਾਰ ਘੱਟ ਹੈ ਪਰ ਅਜੇ ਇੰਨਾ ਨਹੀਂ ਘਟਿਆ ਕਿ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਘਟੇ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਹਵਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਥਕਾਵਟ, ਧਿਆਨ ਨਾ ਲੱਗਣਾ, ਵਾਲ ਝੜਨਾ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨ ਲੱਤਾਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਨੀਮੀਆ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਰਨ ਲੱਭ ਕੇ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ।

• ਫੈਰੀਟਿਨ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਲੈਵਲ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੱਧ ਹੈ?

  ਕੋਈ ਇੱਕ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ 1,000 ng/mL ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਰੀਟਿਨ ਲਈ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਿਗਰ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਇਰਨ ਦੇ ਵਾਧੇ ਜਾਂ ਸੋਜ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ 300 ਅਤੇ 1,000 ਵਿਚਕਾਰ ਲੈਵਲ ਫ਼ੈਟੀ ਲਿਵਰ, ਸ਼ਰਾਬ ਜਾਂ ਸੋਜ ਨਾਲ ਆਮ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

• ਕੀ ਫੈਰੀਟਿਨ ਟੈਸਟ ਲਈ ਖ਼ਾਲੀ ਪੇਟ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ?

  ਸਿਰਫ਼ ਫੈਰੀਟਿਨ ਲਈ ਖ਼ਾਲੀ ਪੇਟ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਪੂਰਾ ਆਇਰਨ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਸਵੇਰ ਦਾ ਸੈਂਪਲ ਬਿਹਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਰਾਤ ਭਰ ਖ਼ਾਲੀ ਪੇਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੀਰਮ ਆਇਰਨ ਦਿਨ ਭਰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਇਰਨ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਕੀ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਛੱਡਣੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਸੀਰਮ ਆਇਰਨ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

• ਫੈਰੀਟਿਨ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?

  ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੋ ਤੋਂ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫੈਰੀਟਿਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਮੁੜ ਭਰਨ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੇ ਕਾਰਨ (ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਹਵਾਰੀ) ਜਾਰੀ ਰਹੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ। ਤੁਹਾਡਾ ਡਾਕਟਰ ਲੈਵਲ ਦੁਬਾਰਾ ਚੈੱਕ ਕਰੇਗਾ। ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ੁਰਾਕ ਨਾਲ ਫੈਰੀਟਿਨ ਹੌਲੀ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਘੱਟ ਭੰਡਾਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਅਕਸਰ ਡਾਕਟਰ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਆਇਰਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

• ਕੀ ਸੋਜ ਫੈਰੀਟਿਨ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ?

  ਹਾਂ। ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੋਜ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਫੈਰੀਟਿਨ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜ਼ੁਕਾਮ ਦੌਰਾਨ, ਗਠੀਏ ਦੇ ਭੜਕਣ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਆ ਫੈਰੀਟਿਨ ਆਇਰਨ ਘੱਟ ਹੋਣ ’ਤੇ ਵੀ ਨਾਰਮਲ ਜਾਂ ਵੱਧ ਦਿਸ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ CRP ਚੈੱਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੋਜ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੈਸਟ ਦੁਬਾਰਾ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

• ਕਿਹੜੀਆਂ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਫੈਰੀਟਿਨ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ?

  ਲਾਲ ਮੀਟ, ਚਿਕਨ, ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਆਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਆਇਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੌਖਾ ਜਜ਼ਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਾਲਾਂ, ਰਾਜਮਾਂਹ-ਲੋਬੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਫਲੀਆਂ, ਛੋਲੇ, ਟੋਫੂ, ਹਰੀਆਂ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਗਿਰੀਆਂ, ਬੀਜ ਅਤੇ ਆਇਰਨ ਮਿਲਾਏ ਸੀਰੀਅਲ ਪੌਦਿਆਂ ਵਾਲਾ ਆਇਰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨਿੰਬੂ-ਸੰਤਰਾ, ਟਮਾਟਰ ਜਾਂ ਆਂਵਲੇ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਟਾਮਿਨ C ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਜਜ਼ਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹ ਅਤੇ ਕੌਫ਼ੀ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਜ਼ਬ ਹੋਣ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ।

• ਫੈਰੀਟਿਨ ਅਤੇ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?

  ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਲਾਲ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੈ; ਘੱਟ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਅਨੀਮੀਆ (ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਕਮੀ) ਹੈ। ਫੈਰੀਟਿਨ ਉਹ ਜਮ੍ਹਾ ਆਇਰਨ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਫੈਰੀਟਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨਾਰਮਲ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਨਾਲ ਵੀ ਫੈਰੀਟਿਨ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਘੱਟ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਆਇਰਨ ਦੀ ਕਮੀ ਵਾਲਾ ਅਨੀਮੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।