HbA1c ਟੈਸਟ (ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਟੈਸਟ): ਨਾਰਮਲ ਰੇਂਜ, ਚਾਰਟ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਤੀਜੇ ਦਾ ਮਤਲਬ

HbA1c ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਹੈ ਗਲਾਈਕੇਟਿਡ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ (glycated haemoglobin)। ਇਸਨੂੰ ਗਲਾਈਕੋਸਿਲੇਟਿਡ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ, A1C, HbA1c ਜਾਂ ਆਮ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਟੈਸਟ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਲਾਲ ਖ਼ੂਨ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿਚਲਾ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੈ ਜੋ ਆਕਸੀਜਨ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੂਨ ਵਿਚਲੀ ਸ਼ੂਗਰ ਇਸ ਨਾਲ ਚਿਪਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ੂਗਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਓਨਾ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ’ਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਲਾਲ ਖ਼ੂਨ ਸੈੱਲ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ HbA1c ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਤੁਹਾਡੀ ਔਸਤ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਅਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤਣਾਅ ਭਰੀ ਸਵੇਰ ਇਸਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਟੈਸਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ਾਲੀ ਪੇਟ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਡਾਕਟਰ ਇਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ: ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀ-ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ, ਇਹ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਿ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਿੰਨਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ।

ਤੁਹਾਡੇ HbA1c ਨੂੰ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਔਸਤ ਗਲੂਕੋਜ਼ (eAG) ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਉਹ ਨੰਬਰ ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਸ਼ੂਗਰ ਮੀਟਰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਚੈੱਕ ਕਰਨ ’ਤੇ ਔਸਤ ਦਿਖਾਉਂਦਾ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ADAG ਸਟੱਡੀ (Nathan ਅਤੇ ਸਾਥੀ, Diabetes Care, 2008) ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਇੱਕ ਔਸਤ ਹੈ। ਇੱਕੋ HbA1c ਵਾਲੇ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਦੀ ਸ਼ੂਗਰ ਸਥਿਰ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਉੱਪਰ ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੂਗਰ ਮੀਟਰ ਜਾਂ ਸੈਂਸਰ ਵਰਤਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਉਸਦੀਆਂ ਰੀਡਿੰਗਾਂ ਬਾਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।

5.7% ਤੋਂ 6.4% (ਪ੍ਰੀ-ਡਾਇਬਟੀਜ਼)। ਤੁਹਾਡੀ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਆਮ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਸਦੇ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਅਤੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਇਹੀ ਹੈ: ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ Diabetes Prevention Program ਵਿੱਚ ਜਿਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਲਗਭਗ 7% ਭਾਰ ਘਟਾਇਆ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ 2 ਸ਼ੂਗਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਅੱਧੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਘੱਟ ਗਈ।

6.5% ਜਾਂ ਵੱਧ (ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਰੇਂਜ)। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਨਤੀਜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਤਸ਼ਖ਼ੀਸ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੱਧ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਸਾਫ਼ ਲੱਛਣ ਨਾ ਹੋਣ, ਡਾਕਟਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ HbA1c ਦੁਬਾਰਾ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਖ਼ਾਲੀ ਪੇਟ ਸ਼ੂਗਰ (fasting glucose) ਜਾਂ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਟਾਲਰੈਂਸ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਗਰ ਹੈ? ਟੀਚੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਜਾਣ ਦਾ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਲਾਜ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦੁਬਾਰਾ ਦੇਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: ਦਵਾਈਆਂ, ਖਾਣਾ, ਕਸਰਤ, ਨੀਂਦ, ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਸਭ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੁਝ ਬਦਲਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਹ ਨੰਬਰ ਉਸ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਓ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

HbA1c ਤੁਹਾਡੀ ਅਸਲ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਵੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇ ਆਇਰਨ ਦੀ ਕਮੀ ਵਾਲਾ ਅਨੀਮੀਆ, ਵਿਟਾਮਿਨ B12 ਜਾਂ ਫੋਲੇਟ ਦੀ ਕਮੀ, ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਤਿੱਲੀ ਕੱਢੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ।

ਸ਼ੂਗਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਨਾਰਮਲ ਰੇਂਜ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜਾ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ।

ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਅਸਲ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲਾਲ ਖ਼ੂਨ ਸੈੱਲ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹੋਣ: ਬਹੁਤ ਖ਼ੂਨ ਵਗਣ ਜਾਂ ਖ਼ੂਨ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਨੀਮੀਆ ਵਿੱਚ, ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਏਰੀਥ੍ਰੋਪੋਇਟਿਨ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਜਿਗਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ। ਕੁਝ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਵੇਰੀਐਂਟ (ਜਿਵੇਂ ਸਿਕਲ ਸੈੱਲ ਟ੍ਰੇਟ, ਜਾਂ HbE, ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ) ਕੁਝ ਟੈਸਟ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜਾ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਨਸੁਲਿਨ ਜਾਂ ਸ਼ੂਗਰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਲੈਂਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ HbA1c ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸ਼ੂਗਰ ਘੱਟ ਹੋਣਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕਰੋ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੰਬਣੀ, ਪਸੀਨਾ ਜਾਂ ਉਲਝਣ ਦੇ ਦੌਰੇ ਪਏ ਹੋਣ।

ਕਿਉਂਕਿ HbA1c ਲਾਲ ਖ਼ੂਨ ਸੈੱਲਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਦੇ ਟੈਸਟ (ਖ਼ਾਲੀ ਪੇਟ ਸ਼ੂਗਰ, ਗਲੂਕੋਜ਼ ਟਾਲਰੈਂਸ ਟੈਸਟ ਜਾਂ ਫਰੁਕਟੋਸਾਮਾਈਨ ਟੈਸਟ) ਵਰਤਦੇ ਹਨ:

• ਤੁਸੀਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰਭ ਦੌਰਾਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੂਗਰ (gestational diabetes) ਲਈ, ਜੋ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਟਾਲਰੈਂਸ ਟੈਸਟ ਨਾਲ ਚੈੱਕ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
• ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਖ਼ੂਨ ਵਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਖ਼ੂਨ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ
• ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਨੀਮੀਆ, ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਵੇਰੀਐਂਟ, ਜਾਂ ਗੁਰਦਿਆਂ ਜਾਂ ਜਿਗਰ ਦੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ
• ਟਾਈਪ 1 ਸ਼ੂਗਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿੱਚ ਜਿਸਨੂੰ ਪਿਆਸ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ HbA1c ਦੇ ਬਦਲਣ ਲਈ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਉਡੀਕ ਕਰਨਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ

• ਖ਼ਾਲੀ ਪੇਟ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਆਮ ਵਾਂਗ ਖਾ-ਪੀ ਸਕਦੇ ਹੋ।
• ਬਾਂਹ ਦੀ ਨਾੜੀ ਤੋਂ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸੈਂਪਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲ ਤੋਂ।
• ਨਤੀਜੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਜਾਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
• ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ, ਅਨੀਮੀਆ ਜਾਂ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਖ਼ੂਨ ਵਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੈਬ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦੱਸੋ।

ADA Standards of Care ਮੁਤਾਬਕ ਆਮ ਸਮਾਂ ਇਹ ਹੈ:

• ਨਾਰਮਲ ਨਤੀਜਾ, ਸ਼ੂਗਰ ਨਹੀਂ: ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ 35 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਭਾਰ ਵੱਧ ਹੋਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖ਼ਤਰੇ ਹੋਣ ’ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ ਨਾਰਮਲ ਰਹੇ ਤਾਂ ਹਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ।
• ਪ੍ਰੀ-ਡਾਇਬਟੀਜ਼: ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ।
• ਸ਼ੂਗਰ, ਟੀਚੇ ’ਤੇ: ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਵਾਰ।
• ਸ਼ੂਗਰ, ਇਲਾਜ ਹੁਣੇ ਬਦਲਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਟੀਚੇ ’ਤੇ ਨਹੀਂ: ਲਗਭਗ ਹਰ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ।

HbA1c ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਅਸਰ ਦਿਖਣ ਲਈ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦਿਓ।

• ਵੱਧ ਤੁਰੋ-ਫਿਰੋ। ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 150 ਮਿੰਟ ਤੇਜ਼ ਸੈਰ ਜਾਂ ਇਸ ਵਰਗੀ ਕਸਰਤ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਕਸਰਤ।
• ਮਿੱਠੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਮੈਦੇ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ (ਮਿੱਠੀ ਚਾਹ, ਜੂਸ, ਚਿੱਟੀ ਬਰੈੱਡ, ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ) ਦੀ ਥਾਂ ਪਾਣੀ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਲਓ।
• ਜੇ ਭਾਰ ਵੱਧ ਹੈ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘਟਾਓ। ਸਰੀਰ ਦਾ 5% ਤੋਂ 7% ਭਾਰ ਘਟਾਉਣਾ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਫ਼ਰਕ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
• ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਵੀ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਘੱਟ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਲੰਮਾ ਤਣਾਅ ਦੋਵੇਂ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
• ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਤੁਹਾਡਾ ਡਾਕਟਰ ਕਰੇ। ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਵਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕੋਈ ਹਾਰ ਨਹੀਂ। ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਦਵਾਈ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਸ਼ੁਰੂ, ਬੰਦ ਜਾਂ ਤਬਦੀਲ ਨਾ ਕਰੋ।