ਲਿਪਿਡ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਟੈਸਟ (Lipid Profile): ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ, HDL, LDL ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡ ਦੇ ਨਾਰਮਲ ਲੈਵਲ

ਲਿਪਿਡ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ (ਜਿਸਨੂੰ ਲਿਪਿਡ ਪੈਨਲ ਜਾਂ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਟੈਸਟ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ੂਨ ਵਿਚਲੀ ਉਹ ਚਰਬੀ ਮਾਪਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਿਲ ਅਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਲਈ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ:

• ਕੁੱਲ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ: ਸਾਰਾ ਇਕੱਠਾ
• LDL ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ: “ਮਾੜੀ” ਕਿਸਮ, ਜੋ ਨਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅੰਦਰ ਪਲਾਕ ਬਣ ਕੇ ਜੰਮਦੀ ਹੈ
• HDL ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ: “ਚੰਗੀ” ਕਿਸਮ, ਜੋ ਵਾਧੂ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਿਗਰ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
• ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡ: ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਬਣੀ ਚਰਬੀ, ਜੋ ਊਰਜਾ ਲਈ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
• ਅਕਸਰ VLDL, ਨਾਨ-HDL ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਅਤੇ ਕੁੱਲ-ਤੋਂ-HDL ਰੇਸ਼ੋ, ਜੋ ਬਾਕੀਆਂ ਤੋਂ ਹਿਸਾਬ ਲਾ ਕੇ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ

ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ: ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੈੱਲਾਂ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਲਈ ਇਸਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ LDL, ਜੋ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ (ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ) ਅਤੇ ਅਧਰੰਗ (ਸਟ੍ਰੋਕ) ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖ਼ਤਰਾ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੁੱਪਚਾਪ ਵੱਧਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਤੰਦਰੁਸਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਇਹ ਟੈਸਟ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

LDL (“ਮਾੜਾ”) ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਉਹ ਨੰਬਰ ਹੈ ਜਿਸ ’ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨਾ ਘੱਟ LDL, ਓਨਾ ਘੱਟ ਖ਼ਤਰਾ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਪੱਧਰ “ਬਹੁਤ ਘੱਟ” ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਸ਼ੂਗਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਖ਼ਤਰੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ 70 mg/dL ਤੋਂ ਘੱਟ (1.8 mmol/L) ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੁਝ ਗਾਈਡਲਾਈਨਾਂ 55 ਤੋਂ ਘੱਟ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

HDL (“ਚੰਗਾ”) ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਘੱਟ HDL (ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਤੋਂ ਘੱਟ, ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ 50 ਤੋਂ ਘੱਟ) ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਵੱਧ ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡ, ਵੱਧ ਭਾਰ, ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਜਾਂ ਘੱਟ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ HDL ਵਧਾਉਣ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਰਾਖੀ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ; ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਉਹ ਬਦਲਾਅ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

VLDL ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੈਬਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡ ਨੂੰ 5 ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ (mg/dL ਵਿੱਚ), ਇਸ ਲਈ ਵੱਧ VLDL ਦਾ ਮਤਲਬ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੱਧ ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਨਾਨ-HDL ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ (ਕੁੱਲ ਵਿੱਚੋਂ HDL ਘਟਾ ਕੇ) ਹਰ ਉਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾੜੀਆਂ ਬੰਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਦੋਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ ਜਦੋਂ ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡ ਵੱਧ ਹੋਣ ਜਾਂ ਟੈਸਟ ਖ਼ਾਲੀ ਪੇਟ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

ਲਗਭਗ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਵੱਧ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਨਾਲ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਕਿਸੇ ਨਾੜੀ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਤੰਗ ਨਾ ਕਰ ਦੇਵੇ ਕਿ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਜਾਂ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਟੈਸਟ ਹੀ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕੋ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।

ਘੱਟ ਹੀ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹਨ: ਪਲਕਾਂ ’ਤੇ ਪੀਲੇ ਜਿਹੇ ਧੱਬੇ (ਜ਼ੈਂਥੇਲਾਜ਼ਮਾ) ਜਾਂ ਨਸਾਂ ਉੱਤੇ ਗੰਢਾਂ, ਅਤੇ 45 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਖ ਦੇ ਰੰਗਦਾਰ ਹਿੱਸੇ ਦੁਆਲੇ ਫਿੱਕਾ ਘੇਰਾ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਦੇਖੋ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਲਿਪਿਡ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਹੋ।

ਵੱਧ LDL ਜਾਂ ਕੁੱਲ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਅਸਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਸੈਚੁਰੇਟਿਡ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸ ਫੈਟ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ, ਵੱਧ ਭਾਰ, ਘੱਟ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ। ਇਹ ਥਾਇਰਾਇਡ ਦੇ ਘੱਟ ਕੰਮ ਕਰਨ, ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਵੀ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। 190 mg/dL ਜਾਂ ਵੱਧ ਦਾ LDL, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਫੈਮਿਲੀਅਲ ਹਾਈਪਰਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲੀਮੀਆ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਬਿਮਾਰੀ ਜਿਸਦਾ ਇਲਾਜ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵੀ।

ਵੱਧ ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੱਧ ਭਾਰ, ਟਾਈਪ 2 ਸ਼ੂਗਰ ਜਾਂ ਵੱਧ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ, ਨਿਯਮਤ ਸ਼ਰਾਬ, ਮਿੱਠੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਮੈਦੇ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਥਾਇਰਾਇਡ ਦੇ ਘੱਟ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡ, 500 mg/dL ਜਾਂ ਵੱਧ, ਪੈਨਕ੍ਰਿਆਟਾਈਟਿਸ (ਪੈਨਕ੍ਰਿਆਸ ਦੀ ਦਰਦਨਾਕ ਸੋਜ) ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਇਲਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਡਾਕਟਰ ਸਿਰਫ਼ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੇਖ ਕੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਉਮਰ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ, ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਤੋਂ ਇਲਾਜ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ।

• ਨਾੜੀ ਤੋਂ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸੈਂਪਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਂਗਲ ਤੋਂ।
• ਖ਼ਾਲੀ ਪੇਟ: ਹੁਣ ਕਈ ਗਾਈਡਲਾਈਨਾਂ ਰੁਟੀਨ ਜਾਂਚ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਖ਼ਾਲੀ ਪੇਟ ਵਾਲਾ ਟੈਸਟ ਵੀ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਲੈਬ 9 ਤੋਂ 12 ਘੰਟੇ ਖ਼ਾਲੀ ਪੇਟ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਪਾਣੀ ਪੀ ਸਕਦੇ ਹੋ), ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡ ਵੱਧ ਸਨ ਜਾਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਖ਼ਾਲੀ ਪੇਟ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਟੈਸਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
• 24 ਘੰਟੇ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾ ਪੀਓ, ਅਤੇ ਪਿਛਲੀ ਰਾਤ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ, ਤਲਿਆ-ਚਿਕਨਾ ਖਾਣਾ ਨਾ ਖਾਓ।
• ਜਦ ਤੱਕ ਹੋਰ ਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਆਮ ਦਵਾਈਆਂ ਲੈਂਦੇ ਰਹੋ, ਅਤੇ ਲੈਬ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।
• ਹਾਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਨਤੀਜੇ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

• ਤੰਦਰੁਸਤ ਵੱਡੇ: ਲਗਭਗ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹਰ 4 ਤੋਂ 6 ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਖ਼ਤਰੇ ਹੋਣ ’ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਰ।
• ਸ਼ੂਗਰ, ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਜਾਂ ਵੱਧ ਭਾਰ: ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਡਾਕਟਰ ਕਹੇ।
• ਬੱਚੇ: ਇੱਕ ਵਾਰ 9 ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ 17 ਤੋਂ 21 ਵਿਚਕਾਰ, ਜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ।
• ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੀ ਦਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਜਾਂ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਲਗਭਗ 4 ਤੋਂ 12 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਫਿਰ ਹਰ 3 ਤੋਂ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ।

• ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਫਾਈਬਰ ਵੱਧ ਖਾਓ: ਜਵੀ (ਓਟਸ), ਜੌਂ, ਰਾਜਮਾਂਹ-ਛੋਲੇ, ਦਾਲਾਂ, ਸੇਬ ਅਤੇ ਈਸਬਗੋਲ LDL ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• ਸੈਚੁਰੇਟਿਡ ਫੈਟ ਦੀ ਥਾਂ ਅਨਸੈਚੁਰੇਟਿਡ ਫੈਟ ਲਓ: ਘੱਟ ਮੱਖਣ, ਘਿਓ, ਚਰਬੀ ਵਾਲਾ ਲਾਲ ਮੀਟ ਅਤੇ ਫੁੱਲ-ਕਰੀਮ ਦੁੱਧ-ਦਹੀਂ; ਵੱਧ ਜ਼ੈਤੂਨ, ਸਰ੍ਹੋਂ ਜਾਂ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦਾ ਤੇਲ, ਗਿਰੀਆਂ, ਬੀਜ ਅਤੇ ਮੱਛੀ।
• ਟ੍ਰਾਂਸ ਫੈਟ ਅਤੇ ਮੈਦਾ ਘਟਾਓ: ਤਲੇ ਹੋਏ ਸਨੈਕ, ਬੇਕਰੀ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਮਠਿਆਈਆਂ, ਚਿੱਟੀ ਬਰੈੱਡ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ LDL ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
• ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਿਨ ਤੁਰੋ-ਫਿਰੋ: ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 150 ਮਿੰਟ ਤੇਜ਼ ਕਸਰਤ ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ HDL ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
• ਜੇ ਭਾਰ ਵੱਧ ਹੈ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘਟਾਓ, ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਛੱਡੋ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਘੱਟ ਕਰੋ, ਜੋ ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
• ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਤੁਹਾਡਾ ਡਾਕਟਰ ਕਰੇ। ਸਟੈਟਿਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਵਾਈਆਂ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਅਧਰੰਗ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸ਼ੁਰੂ, ਬੰਦ ਜਾਂ ਤਬਦੀਲ ਨਾ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਾੜੇ ਅਸਰ ਬਾਰੇ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦੱਸੋ।