Kan şekeri yüksekliği ve düşmesi belirtileri: şeker hastalığının işaretleri, hipo ve ne yapmalı

Şeker yüksekliği sessizce ve yavaş yavaş gelir; şeker hastalığının (diyabet) olağan işaretidir. Şeker düşmesi ise dakikalar içinde başlar ve hemen müdahale gerektirir. İkisini nasıl ayırt edeceğinizi burada anlatıyoruz.

Güncellendi · Kaynaklar

Kısa cevap

Kan şekeri yüksekliği ve düşmesinin belirtileri nelerdir?

Şeker hastalığının olağan işareti olan kan şekeri yüksekliği; susama, her zamankinden sık idrara çıkma (özellikle geceleri), yorgunluk, kilo kaybı, bulanık görme ve geç iyileşen kesiklere yol açar ve çoğu zaman haftalar içinde gelişir. 70 mg/dL'nin (yaklaşık 4 mmol/L) altındaki kan şekeri düşmesi ise hızla başlar: titreme, terleme, açlık, kalp çarpıntısı, sinirlilik, baş dönmesi ve kafa karışıklığı.

Sağlık bilgisidir, tıbbi tavsiye değildir. Sizi bütünüyle doktorunuz bilir; sonucunuzu ona sorun.

Yan yana

Şeker yüksekliği ve şeker düşmesi: belirtiler nasıl farklılaşır?

Şeker yüksekliği genelde günler ya da haftalar içinde gelişir. Şeker düşmesi dakikalar içinde başlar, çoğunlukla insülin ya da bazı şeker hapları kullananlarda görülür ve hemen tedavi edilmelidir.

Ne fark edersiniz?Şeker yüksekliğiŞeker düşmesi
Ne kadar hızlıGünler ya da haftalar içindeDakikalar içinde
Kimde olurTanı konmamış ya da iyi kontrol edilmeyen diyabet, hastalık, kortizon (steroid) ilaçlarıÇoğunlukla insülin ya da bazı şeker hapları kullananlar; bunun dışında nadir
Susama ve idrarÇok susama, özellikle geceleri sık idrara çıkmaTipik değil
EnerjiYorgunluk ve halsizlikAni güçsüzlük, titreme
CiltKaşıntı, mantar enfeksiyonu (pamukçuk), geç iyileşen kesiklerTerleme, solgun ve nemli cilt
Zihin ve ruh haliÇok yüksekken uyku haliKaygı, sinirlilik, kafa karışıklığı
GözlerBulanık görmeBulanık görme
İştah ve kiloÇabalamadan kilo vermeAni açlık
Tehlike işaretleriKusma, hızlı soluk alıp verme, nefeste meyvemsi koku, uyku haliNöbet (kasılma) ya da bilinç kaybı

Tip 2 diyabeti olan birçok kişide yıllarca hiçbir belirti olmaz. Kan şekerinizi bir his değil, kan testi gösterir.

Kan şekeri belirti listesi

Fark ettiklerinizi işaretleyin. Kart, belirtilerinizin şeker yüksekliğine mi yoksa şeker düşmesine mi yattığını gösterir. Hiçbir şey kaydedilmez, hiçbir yere gönderilmez.

Kan şekeri belirti listesi

15 belirtiden 0 tanesi işaretlendi

Şeker yüksekliği işaretleri0/7
Şeker düşmesi işaretleri0/8

Fark ettiğiniz belirtileri işaretleyin. Şekeri yüksek olan birçok kişide hiç belirti olmaz; bu yüzden kan testi herhangi bir listeden daha önemlidir.

Bu liste, belirtilerinizi doktorunuz için bir tabloya göre sıralar. Şeker hastalığına ya da şeker düşmesine tanı koyamaz: bunu yalnızca kan şekeri testi yapabilir ve şekeri yüksek olan birçok kişide hiç belirti olmaz.

Kan şekeri ne zaman yüksek, ne zaman düşük sayılır?

Kan şekeri (glukoz) vücudunuzun ana yakıtıdır. İnsülin hormonu onu kandan hücrelerinize taşır. Şeker hastalığında (diyabet) vücut ya çok az insülin üretir (tip 1) ya da insülini iyi kullanamaz (tip 2); bu yüzden şeker kanda birikir.

Doktorlar diyabet tanısını kan testiyle koyar; test genelde başka bir gün tekrarlanır. Aşağıdakiler American Diabetes Association'ın (Amerikan Diyabet Derneği) sınırlarıdır; Birleşik Krallık laboratuvarları aynı sınırları farklı birimlerle kullanır:

TestNormalGizli şeker (prediyabet)Diyabet
HbA1c (2 ile 3 aylık ortalama)%5,7'nin altı%5,7 ile %6,4 arası%6,5 (48 mmol/mol) ya da üzeri
Açlık kan şekeri100 mg/dL'nin altı100 ile 125 mg/dL arası126 mg/dL (7 mmol/L) ya da üzeri
Şekerli içecekten 2 saat sonra140 mg/dL'nin altı140 ile 199 mg/dL arası200 mg/dL (11,1 mmol/L) ya da üzeri

Şeker düşmesi (hipoglisemi), 70 mg/dL'nin altında, Birleşik Krallık birimleriyle 4 mmol/L'nin altında bir ölçüm demektir. Diyabetiniz varsa doktorunuz size kendi hedef aralığınızı söyleyecektir.

Şeker yüksekliğinin ve şeker hastalığının belirtileri nelerdir?

Kan şekeri yüksekliği (hiperglisemi) genelde yavaş yavaş gelişir ve ancak epey yükseldiğinde belirti verebilir:

  • çok susama
  • özellikle geceleri her zamankinden sık idrara çıkma
  • çok yorgun ya da halsiz hissetme
  • çabalamadan kilo verme
  • bulanık görme
  • geç iyileşen kesikler ya da yaralar
  • genital bölgede kaşıntı ya da tekrar tekrar gelen mantar enfeksiyonu (pamukçuk)

Tip 2 diyabet çoğu zaman yıllarca belirti vermez ve rutin bir testte bulunur. Tip 1 diyabet genelde daha hızlı, günler ya da haftalar içinde başlar ve çocuklarda ve genç erişkinlerde daha sık görülür.

Ne zaman acil durumdur: mide bulantısı ya da kusma, karın ağrısı, hızlı soluk alıp verme, kalbin hızlı çarpması, uyku hali, kafa karışıklığı ya da nefeste meyvemsi koku ile birlikte şeker yüksekliği diyabetik ketoasidoz (DKA) olabilir. Kan ya da idrar testinde yüksek keton çıkması da bir uyarı işaretidir. Bulunduğunuz yerin acil numarasını arayın.

Şeker düşmesinin belirtileri nelerdir?

Kan şekeri düşmesi (hipo) çoğunlukla insülin ya da bazı şeker hapları kullanan diyabetlilerde olur. Diyabeti olmayanlarda nadirdir. Hızla, çoğu zaman dakikalar içinde başlar:

  • açlık hissi
  • titreme
  • terleme
  • kaygı ya da sinirlilik
  • kalbin güçlü ya da hızlı çarpması
  • dudaklarda karıncalanma
  • baş dönmesi, yorgunluk ya da halsizlik
  • bulanık görme
  • kafa karışıklığı ya da odaklanmakta zorlanma

Tedavi edilmezse ağır bir şeker düşmesi nöbete (kasılma) ya da bilinç kaybına yol açabilir.

Şeker düştüğünde ne yapmalı?

Diyabetiniz varsa ve şeker düşmesi belirtileriniz olursa ya da ölçümünüz 70 mg/dL'nin (4 mmol/L) altındaysa:

  • Hızlı etki eden şekerli bir şey alın: küçük bir bardak meyve suyu ya da diyet olmayan bir gazlı içecek, glukoz (dekstroz) tabletleri, şekerleme ya da glukoz jeli.
  • 10 ile 15 dakika sonra kan şekerinizi yeniden ölçün. Hâlâ düşükse bir şekerli içecek ya da atıştırmalık daha alın ve yeniden ölçün.
  • Kendinizi daha iyi hissettiğinizde ve değeriniz yükseldiğinde, etkisi daha uzun süren bir şey yiyin; örneğin sandviç, bisküvi ya da vakti geldiyse bir sonraki öğününüz.

Biri bilincini kaybettiyse ya da güvenle yutamıyorsa:

  • Ona yiyecek ya da içecek vermeyin.
  • Onu yan yatış (koma) pozisyonuna getirin.
  • Glukagon iğnesi varsa ve nasıl kullanılacağını biliyorsanız hemen yapın.
  • Glukagon yoksa, 10 dakika içinde işe yaramadıysa ya da kişi alkol aldıysa bulunduğunuz yerin acil numarasını arayın.

Şeker yüksekliğine ve şeker düşmesine ne yol açar?

Diyabetlilerde şeker yüksekliğinin sık nedenleri şunlardır:

  • hasta ya da stresli olmak
  • her zamankinden fazla şekerli ya da nişastalı yiyecek yemek
  • her zamankinden az hareket etmek
  • diyabet ilacının dozlarını atlamak ya da ilacın artık yeterince işe yaramaması
  • kortizon (steroid) gibi bazı başka ilaçlar ve ameliyat sonrası iyileşme dönemi

Tip 2 diyabet olasılığı şu durumlarda artar: fazla kilolu ve pek hareketsizseniz, anne, baba ya da kardeşinizde diyabet varsa, 40 yaşın üstündeyseniz ya da 25 yaşın üstündeyseniz ve Güney Asya, Çin, siyahi Afrika veya siyahi Karayip kökenliyseniz.

Diyabetlilerde şeker düşmesinin sık nedenleri şunlardır:

  • insülin ya da bazı şeker hapları, özellikle doz ile yediğiniz ya da hareket miktarınız uyuşmadığında
  • öğün atlamak ya da geciktirmek
  • her zamankinden fazla egzersiz
  • özellikle aç karnına alkol almak

Diyabet ilacınızın dozunu kendi başınıza atlamayın ya da değiştirmeyin. Şekeriniz sürekli yüksek ya da düşük seyrediyorsa doktorunuz ya da diyabet ekibiniz planınızı ayarlayabilir.

Kan şekeri nasıl ölçülür ve tedavi edilir?

Ölçüm: HbA1c testi son 2 ile 3 aydaki ortalama kan şekerinizi gösterir ve aç olmanızı gerektirmez. Açlık kan şekeri testi sabah bir şey yemeden önce yapılır. Diyabetliler evde bir şeker ölçüm cihazıyla ya da sensörle de ölçebilir. HbA1c rehberimiz değerleri açıklar.

Diyabet tedavisi tipine göre değişir:

  • Sağlıklı değişiklikler herkese yardımcı olur: daha az şekerli ve nişastalı yiyecek, düzenli hareket ve fazla kilonuz varsa kilo vermek.
  • İlaçlar: tip 1 diyabet her zaman insülin gerektirir; tip 2 diyabette hap, iğne ya da insülin gerekebilir. Hangisini ve ne kadar kullanacağınıza doktorunuz karar verir. Doktorunuz ya da diyabet ekibiniz söylemedikçe doz atlamayın ya da dozu değiştirmeyin.
  • Hasta gün kuralları: hastalık şekeri yükseltebilir ya da düşürebilir. Hastayken ilaçlarınızla ne yapmanız gerektiğini diyabet ekibinize sorun.
  • İnsülin ya da şeker düşmesine yol açabilen bir ilaç kullanıyorsanız yanınızda şekerli bir şey bulundurun.

Düzenli kontroller, yüksek şekerin yıllar içinde zarar verebileceği yerleri korur: göz muayenesi, ayak muayenesi, böbrek testi, tansiyon ve kolesterol.

Ne zaman doktora gitmeli?

Randevu alın

  • Diyabet tanınız yokken bir iki haftadan uzun süren susama, sık idrara çıkma, yorgunluk ya da kilo kaybı: HbA1c ya da açlık kan şekeri testi için bir hafta içinde aile hekiminize gidin.
  • Bir çocukta ya da genç erişkinde birkaç gün içinde başlayan bu belirtiler: aynı gün bir doktora görünün, çünkü tip 1 diyabet hızla tehlikeli hale gelebilir.
  • Diyabetiniz var ve planınıza uymanıza rağmen değerleriniz hedefinizin üstünde kalıyor: birkaç gün içinde diyabet ekibinizle ya da aile hekiminizle iletişime geçin.
  • Haftada bir ya da iki kezden sık şeker düşmesi, ya da başka birinin yardımını gerektiren bir şeker düşmesi: birkaç gün içinde doktorunuza ya da diyabet ekibinize söyleyin, çünkü ilaçlarınızın gözden geçirilmesi gerekebilir.
  • Diyabetiniz yok ama şeker düşmesi belirtileriniz var: bir ile iki hafta içinde aile hekiminize gidin.
  • Diyabetiniz var ve ayağınızda iyileşmeyen bir kesik ya da yara var: birkaç gün içinde aile hekiminize ya da bir ayak sağlığı uzmanına (podolog) gidin.

Birinde şunlar varsa hemen acil yardım alın (bulunduğunuz yerin acil numarasını arayın):

  • kusma, karın ağrısı, hızlı soluk alıp verme, nefeste meyvemsi koku ya da uyku haliyle birlikte şeker yüksekliği
  • kanda ya da idrarda yüksek ketonla birlikte yüksek kan şekeri ölçümü
  • şeker düşmesiyle birlikte normal tepki vermeme, bilinç kaybı ya da nöbet, ve glukagonun olmaması veya 10 dakika içinde işe yaramaması
  • alkol aldıktan sonra şeker düşmesi ve normal tepki vermeme
  • şekerli bir şey aldıktan sonra düzelmeyen ani kafa karışıklığı ya da alışılmadık davranış

Yüksek ve düşük ölçümlerin çoğu, doktorunuz ya da diyabet ekibinizle sakin bir şekilde çözülebilir. Bu belirtiler, bekleyemeyecek istisnalardır.

Susuzluk, yorgunluk ya da öğün aralarında titreme mi? Konuşarak anlatın.

Saluvo nasıl hissettiğinizi kendi sözlerinizle ve kendi dilinizde dinler, doğru takip sorularını sorar ve hangi doktora, ne kadar sürede gitmeniz gerektiğini söyler. Elinizde HbA1c ya da şeker tahlili sonucu mu var? Her değeri açıklar ve ilaçlarınızı WhatsApp üzerinden hatırlatabilir.

Belirtilerimi sor

Başlamak ücretsiz. Ne hissettiğinizi kendi sözlerinizle ve kendi dilinizde anlatın.

Sık sorulan sorular

  • Çoğu zaman çok susama, özellikle geceleri her zamankinden sık idrara çıkma, çok yorgun hissetme ve çabalamadan kilo verme. Bulanık görme, geç iyileşen kesikler ve genital bölgede kaşıntı ya da tekrarlayan mantar enfeksiyonu da işaretler arasındadır. Tip 2 diyabeti olan birçok kişide başta hiç belirti olmaz; bu yüzden bilmenin tek yolu kan testidir.

  • Susama, sık idrara çıkma, yorgunluk, halsizlik, bulanık görme ve kilo kaybı; bunlar genelde yavaş yavaş gelişir. Kusma, karın ağrısı, hızlı soluk alıp verme, uyku hali ya da nefeste meyvemsi kokuyla birlikte çok yüksek şeker diyabetik ketoasidoz olabilir; bu acil bir durumdur: bulunduğunuz yerin acil numarasını arayın.

  • Açlık, titreme, terleme, kaygı ya da sinirlilik, kalbin güçlü çarpması, dudaklarda karıncalanma, baş dönmesi, yorgunluk, bulanık görme ve kafa karışıklığı; bunlar dakikalar içinde başlar. Tedavi edilmezse ağır bir şeker düşmesi nöbete ya da bilinç kaybına yol açabilir. Şeker düşmesi, 70 mg/dL'nin ya da 4 mmol/L'nin altında bir ölçüm demektir.

  • American Diabetes Association, diyabeti olmayan yetişkinlerde 100 mg/dL'nin altındaki açlık kan şekerini, şekerli içecekten 2 saat sonra 140 mg/dL'nin altındaki ölçümü ve %5,7'nin altındaki HbA1c'yi normal kabul eder. 126 mg/dL ya da üzeri açlık şekeri veya %6,5 ya da üzeri HbA1c diyabete işaret eder. Diyabetiniz varsa kendi hedefinizi doktorunuz belirler.

  • Küçük bir bardak meyve suyu ya da diyet olmayan bir gazlı içecek, glukoz tabletleri ya da şekerleme gibi hızlı etki eden şekerli bir şey alın ve 10 ile 15 dakika sonra yeniden ölçün. Hâlâ düşükse tekrarlayın, sonra etkisi daha uzun süren bir şey yiyin. Biri bilincini kaybettiyse yiyecek ya da içecek vermeyin: yan yatış (koma) pozisyonuna getirin ve acil numarasını arayın.

  • Diyabet ilacınızı reçete edildiği gibi alın, su için ve diyabet ekibinizin hasta gün önerilerine uyun. Kendi başınıza fazladan doz almayın. Yüksek kalmaya devam ederse doktorunuzla iletişime geçin. Kusma, karın ağrısı, hızlı soluk alıp verme, uyku hali ya da nefeste meyvemsi koku da varsa bulunduğunuz yerin acil numarasını arayın.

  • Evet. Tip 2 diyabet çoğu zaman yıllarca belirti vermez ve birçok kişi bunu ancak rutin bir kan testiyle öğrenir; bazen yüksek şeker gözleri, sinirleri ya da böbrekleri etkilemeye çoktan başlamış olur. Bu yüzden riski yüksek olanlar kendilerini iyi hissetseler bile test yaptırmalıdır.

  • Çoğunlukla erkeklerdekiyle aynıdır: susama, sık idrara çıkma, yorgunluk, kilo kaybı ve bulanık görme. Kadınlar ayrıca tekrar tekrar gelen vajinal mantar enfeksiyonu (pamukçuk) ya da kaşıntı ve idrar yolu enfeksiyonları fark edebilir. Gebelikte başlayan diyabet (gebelik şekeri) genelde belirti vermez; bu yüzden gebelere kan şekeri testi önerilir.

  • Nadirdir. Çok alkol aldıktan sonra, bazı ilaçlarla ya da uzun süre aç kaldıktan sonra, ara sıra da başka hastalıklar nedeniyle olabilir. Diyabetiniz yoksa ve yemek yiyince geçen titreme, terleme ve kafa karışıklığı yaşıyorsanız, nedenini bulmak için doktorunuza gidin.

  • Diyabetik ketoasidoz (DKA), insülin eksikliği yüzünden vücudun yakıt olarak yağ yaktığı ve keton denen asitlerin oluştuğu tehlikeli bir durumdur. Çoğunlukla tip 1 diyabeti olanları etkiler. Belirtileri arasında kusma, karın ağrısı, hızlı soluk alıp verme, uyku hali, kafa karışıklığı ve nefeste meyvemsi koku vardır. Acil bir durumdur: bulunduğunuz yerin acil numarasını arayın.

  • Genelde 2 ile 3 aylık ortalama kan şekerinizi gösteren HbA1c testiyle ya da açlık kan şekeri testiyle. Bazen şekerli bir içecekten 2 saat sonra kan şekerinin ölçüldüğü şeker yükleme testi kullanılır. Diyabet aralığında çıkan bir sonuç, doğrulamak için genelde başka bir gün tekrarlanır.

  • Doğrudan değil. Tip 1 diyabetin beslenmeyle hiçbir ilgisi yoktur. Tip 2 diyabet esas olarak fazla kilo, hareketsizlik, yaş ve aile öyküsüyle ilişkilidir. Şekerli içecek ve yiyeceklerden zengin bir beslenme kilo almaya katkıda bulunabilir ve bu da riski artırır; bu yüzden onları azaltmak yardımcı olur.

  • Susama, sık idrara çıkma ya da kilo kaybı gibi belirtileri olan herkes; belirtisi olmasa bile riski yüksek olanlar da: fazla kilolular, anne, baba ya da kardeşinde diyabet olanlar, gebelikte diyabet geçirenler, 40 yaşın üstündekiler ya da 25 yaşın üstünde olup Güney Asya, Çin, siyahi Afrika veya siyahi Karayip kökenli olanlar. Ne sıklıkla yaptıracağınızı doktorunuza sorun.

Yardımcı testler

Blog