Triệu chứng sỏi mật: cơn đau túi mật, các dấu hiệu cảnh báo và cách điều trị

Đột nhiên đau dữ dội dưới sườn phải sau một bữa ăn no? Dưới đây là cảm giác thường gặp khi lên cơn đau sỏi mật, nó khác với ợ chua ra sao, và khi nào cần được giúp đỡ ngay.

Cập nhật · Nguồn tham khảo

Trả lời nhanh

Triệu chứng sỏi mật (sỏi túi mật) là gì?

Phần lớn sỏi mật không gây triệu chứng gì. Khi một viên sỏi làm tắc túi mật, nó gây đau đột ngột, dữ dội và liên tục ở giữa bụng trên hoặc dưới sườn phải, thường sau bữa ăn no hoặc vào ban đêm, kéo dài từ 30 phút đến nhiều giờ, đôi khi kèm buồn nôn hoặc nôn. Sốt hoặc vàng da, vàng mắt cần được giúp đỡ khẩn cấp.

Thông tin sức khỏe, không phải lời khuyên y khoa. Bác sĩ hiểu rõ toàn bộ tình trạng của bạn; hãy hỏi bác sĩ về kết quả của mình.

So sánh

Đau sỏi mật và ợ chua: khác nhau thế nào

Cả hai đều có thể gây đau bụng trên sau khi ăn và rất dễ nhầm lẫn. Đây là những khác biệt thường gặp, nhưng bác sĩ và siêu âm mới có thể xác định chắc chắn.

Điều bạn nhận thấyCơn đau sỏi mậtỢ chua hoặc ợ nóng
Đau ở đâuGiữa bụng trên hoặc dưới sườn phải; có thể lan ra sau lưng hoặc vai phảiCảm giác nóng rát sau xương ức, có thể lan lên cổ họng
Cảm giác thế nàoĐau dữ dội, liên tục, như bị bóp chặtNóng rát, thường kèm vị chua hoặc ợ dịch axit lên
Kéo dài bao lâuThường từ 30 phút đến nhiều giờ, rồi dịu điLúc có lúc không, thường từng đợt ngắn hơn
Khi nàoThường sau bữa ăn no hoặc nhiều dầu mỡ, vào buổi tối hoặc ban đêmSau bữa ăn, hoặc khi nằm xuống hay cúi người
Thuốc kháng axit (antacid)Không đỡThường đỡ
Buồn nôn, nônThường buồn nôn hoặc nônÍt gặp hơn
Cần làm gìĐi khám bác sĩ ngay trong ngày nếu đau kéo dài quá 30 phútThay đổi lối sống và dùng thuốc mua ở nhà thuốc; đi khám bác sĩ nếu cứ tái đi tái lại

Đau bụng trên cũng có thể do loét dạ dày, viêm tụy, sỏi thận, hoặc do tim, nhất là khi kèm đau ngực hay khó thở. Đau dữ dội hoặc đau bất thường luôn cần đi khám bác sĩ.

Bảng kiểm tra triệu chứng sỏi mật

Hãy đánh dấu những điều đúng với bạn. Thẻ kết quả sẽ cho biết triệu chứng của bạn giống cơn đau sỏi mật, dấu hiệu biến chứng, hay cả hai, và chỉ ra những dấu hiệu không thể chờ được. Không có thông tin nào được lưu lại hay gửi đi đâu cả.

Bảng kiểm tra triệu chứng sỏi mật

Đã đánh dấu 0/11 triệu chứng

Dấu hiệu cơn đau sỏi mật0/6
Dấu hiệu biến chứng0/5

Hãy đánh dấu bất kỳ điều gì đúng với bạn.

Bảng kiểm tra này sắp xếp triệu chứng thành một dạng để bác sĩ tham khảo. Bảng không thể chẩn đoán sỏi mật: siêu âm thường là cách xác định, và các bệnh khác cũng có thể gây cơn đau giống vậy.

Sỏi mật là gì?

Túi mật là một túi nhỏ nằm dưới gan, ở phía trên bên phải của bụng. Túi mật chứa dịch mật (bile), một chất lỏng giúp tiêu hóa chất béo, và co bóp đẩy dịch mật xuống ruột sau khi bạn ăn.

Sỏi mật, hay sỏi túi mật, là những cục cứng như viên sỏi hình thành trong túi mật, thường từ cholesterol hoặc một sắc tố màu vàng tên là bilirubin. Sỏi có thể nhỏ như hạt cát hoặc to bằng quả bóng golf.

Sỏi mật rất phổ biến: khoảng 10 đến 15% người lớn có sỏi mật. Phần lớn mọi người không bao giờ có triệu chứng; những viên sỏi “im lặng” này thường được phát hiện tình cờ khi siêu âm hay chụp chiếu và thường không cần điều trị. Triệu chứng bắt đầu khi một viên sỏi làm tắc lối ra của túi mật hoặc một trong các ống mật.

Triệu chứng của cơn đau sỏi mật là gì?

Cơn đau sỏi mật (cơn đau quặn mật, biliary colic) thường gây:

  • đau đột ngột, dữ dội ở giữa bụng trên hoặc ngay dưới sườn bên phải
  • đau liên tục, không lúc có lúc không, kéo dài từ 30 phút đến nhiều giờ
  • đau có thể lan ra sau lưng hoặc xương bả vai phải
  • buồn nôn hoặc nôn

Cơn đau thường xuất hiện sau bữa ăn no hoặc nhiều dầu mỡ, và hay vào buổi tối hoặc ban đêm. Cơn đau thường dịu đi khi viên sỏi di chuyển. Có người chỉ bị một cơn; có người bị đi bị lại nhiều lần.

Giữa các cơn đau, phần lớn mọi người thấy bình thường. Bản thân sỏi mật thường không gây đầy bụng hay khó tiêu.

Dấu hiệu cảnh báo biến chứng của sỏi mật là gì?

Nếu viên sỏi bị kẹt lại, nó có thể gây:

  • viêm túi mật (viêm túi mật cấp, acute cholecystitis): đau dưới sườn phải không hết trong vòng vài giờ, sốt cao, vã mồ hôi và chán ăn
  • tắc ống mật: vàng da hoặc vàng mắt (hoàng đản), nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu và ngứa da; nhiễm trùng ống mật có thể gây sốt và run lạnh
  • viêm tụy (viêm tụy do sỏi mật, gallstone pancreatitis): đau dữ dội ở bụng trên, có thể lan ra sau lưng, kèm nôn

Hãy gọi số cấp cứu tại nơi bạn sống hoặc đến khoa cấp cứu ngay nếu bạn có:

  • đau bụng đột ngột, dữ dội
  • đau lan từ bụng ra sau lưng, và bạn bị nôn
  • sốt rất cao, hoặc thấy người lúc nóng lúc lạnh hay run
  • vàng da hoặc vàng lòng trắng mắt

Đừng tự lái xe đi viện: hãy nhờ người khác đưa đi hoặc gọi xe cấp cứu.

Hãy đi khám bác sĩ ngay trong ngày nếu bạn bị đau bụng kéo dài quá 30 phút.

Ai dễ bị sỏi mật?

Ai cũng có thể bị sỏi mật, nhưng nguy cơ cao hơn nếu bạn:

  • là phụ nữ, nhất là khi mang thai hoặc khi dùng thuốc nội tiết như thuốc tránh thai hay liệu pháp hormone thay thế (HRT)
  • trên 40 tuổi
  • thừa cân
  • giảm cân nhanh, ví dụ khi ăn kiêng rất ít calo hoặc sau phẫu thuật giảm cân
  • ăn nhiều chất béo và tinh bột tinh chế, ít chất xơ
  • bị đái tháo đường (tiểu đường), triglyceride cao, bệnh Crohn, xơ gan hoặc một bệnh về máu như bệnh hồng cầu hình liềm
  • có người trong gia đình từng bị sỏi mật

Sỏi mật được chẩn đoán thế nào?

Xét nghiệmCho biết điều gì
Siêu âmCách tốt nhất để tìm sỏi trong túi mật
Xét nghiệm máuDấu hiệu nhiễm trùng hoặc viêm, và gan hay tụy có bị ảnh hưởng không
Chụp MRISỏi bị kẹt trong ống mật
Chụp CTCác biến chứng, dù có thể bỏ sót một số viên sỏi
Xạ hình HIDATúi mật tống dịch mật ra tốt đến đâu, và ống mật có bị tắc không
ERCPMột thủ thuật đưa camera qua đường miệng, chủ yếu dùng để lấy viên sỏi bị kẹt trong ống mật

Xét nghiệm máu thường gồm xét nghiệm công thức máu (CBC), có thể cho thấy dấu hiệu nhiễm trùng, và các xét nghiệm chức năng gan. Bác sĩ cũng có thể ấn vào dưới sườn phải trong lúc bạn hít vào để kiểm tra túi mật có bị đau không.

Sỏi mật được điều trị thế nào?

Sỏi mật “im lặng” không gây triệu chứng thường không cần điều trị.

Nếu sỏi mật gây ra các cơn đau hoặc biến chứng, cách điều trị thường dùng là mổ cắt bỏ túi mật (cholecystectomy). Đây là một trong những ca mổ phổ biến nhất ở người lớn và thường được thực hiện bằng mổ nội soi (laparoscopic) qua vài vết rạch nhỏ. Nhiều người được về nhà ngay trong ngày hoặc ngày hôm sau, và sinh hoạt lại bình thường sau khoảng một tuần. Mổ mở, với vết rạch lớn hơn, đồng nghĩa với nằm viện lâu hơn và mất khoảng một tháng để hồi phục.

  • Viêm túi mật: thường được điều trị trong bệnh viện bằng truyền dịch và kháng sinh, và thường được khuyên mổ trong vòng 1 tuần.
  • Sỏi trong ống mật: thường được lấy ra bằng ERCP, một camera đưa qua đường miệng.
  • Thuốc làm tan dần sỏi cholesterol nhỏ hiếm khi được dùng: phải mất nhiều tháng hoặc nhiều năm và sỏi thường tái phát.

Trong thời gian chờ điều trị, thuốc giảm đau như paracetamol hoặc ibuprofen có thể giúp ích: hãy đọc hướng dẫn trên hộp thuốc hoặc hỏi dược sĩ, và hỏi bác sĩ nếu bạn đang mang thai, có bệnh khác hoặc đang dùng thuốc khác. Bác sĩ cũng có thể khuyên bạn tránh những món ăn làm khởi phát cơn đau.

Sống không có túi mật. Bạn không cần đến túi mật: dịch mật sẽ chảy thẳng xuống ruột. Một số người bị phân mềm hơn, đi ngoài nhiều lần hơn hoặc đầy bụng sau khi ăn một số món trong một thời gian, và thường sẽ tự ổn định.

Có thể phòng ngừa sỏi mật không?

Không phải lúc nào cũng phòng ngừa được sỏi mật, nhưng bạn có thể giảm nguy cơ:

  • Giữ cân nặng hợp lý, và nếu cần giảm cân, hãy giảm từ từ: ăn kiêng cấp tốc và chế độ ăn rất ít calo làm tăng nguy cơ.
  • Ăn nhiều chất xơ: trái cây, rau, các loại đậu, đậu lăng và ngũ cốc nguyên hạt.
  • Chọn chất béo lành mạnh hơn, như dầu ô liu và cá, và ăn ít đồ chiên rán, đồ ngọt và tinh bột tinh chế hơn.
  • Năng vận động.

Hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thay đổi lớn chế độ ăn, nhất là nếu bạn đã từng lên cơn đau sỏi mật.

Khi nào cần đi khám

Đi khám bác sĩ ngay hôm nay

  • Đau ở bụng trên hoặc dưới sườn phải kéo dài quá 30 phút.
  • Những cơn đau bụng cứ tái đi tái lại, nhất là sau bữa ăn.
  • Đau dưới sườn phải không hết trong vòng vài giờ.
  • Siêu âm hay chụp chiếu phát hiện có sỏi mật và bạn lo lắng về các triệu chứng: hãy đặt lịch khám thông thường để trao đổi với bác sĩ.

Cần cấp cứu ngay (gọi số cấp cứu tại nơi bạn sống) nếu bạn có:

  • đau bụng đột ngột, dữ dội
  • đau lan từ bụng ra sau lưng, và bạn bị nôn
  • sốt rất cao, hoặc thấy người lúc nóng lúc lạnh hay run
  • vàng da hoặc vàng lòng trắng mắt

Phần lớn sỏi mật không gây rắc rối gì, và các cơn đau thường dịu đi trong vài giờ. Một viên sỏi bị kẹt lại có thể gây nhiễm trùng hoặc viêm cần được điều trị ở bệnh viện nhanh chóng: đừng chờ những dấu hiệu này tự qua, và đừng tự lái xe đi viện.

Đau dưới sườn sau khi ăn? Hãy cùng trao đổi.

Saluvo lắng nghe triệu chứng của bạn bằng lời lẽ và ngôn ngữ của chính bạn, kiểm tra dấu hiệu cảnh báo trước tiên, rồi cho bạn biết nên gặp bác sĩ nào và cần đi khám sớm đến mức nào. Đã có kết quả siêu âm hoặc xét nghiệm gan? Saluvo giải thích kết quả bằng lời dễ hiểu.

Hỏi về triệu chứng của tôi

Bắt đầu miễn phí. Mô tả cảm giác của bạn bằng lời lẽ và ngôn ngữ của chính bạn.

Câu hỏi thường gặp

  • Đau đột ngột, dữ dội và liên tục ở giữa bụng trên hoặc dưới sườn phải, đôi khi lan ra sau lưng hoặc xương bả vai phải. Cơn đau thường kéo dài từ 30 phút đến nhiều giờ và hay xuất hiện sau bữa ăn no hoặc vào ban đêm, đôi khi kèm buồn nôn hoặc nôn.

  • Thường ở phía trên bên phải của bụng, ngay dưới sườn, hoặc ở giữa bụng trên. Cơn đau có thể lan ra sau lưng, vùng giữa hai xương bả vai hoặc vai phải.

  • Ợ chua thường gây cảm giác nóng rát sau xương ức, hay kèm vị chua, và dùng thuốc kháng axit thì đỡ. Cơn đau sỏi mật gây đau dữ dội, liên tục ở bụng trên hoặc dưới sườn phải, kéo dài từ 30 phút trở lên và không đỡ khi dùng thuốc kháng axit. Siêu âm có thể cho thấy sỏi mật.

  • Bản thân viên sỏi hiếm khi tự biến mất, nhưng phần lớn sỏi mật không bao giờ gây triệu chứng và không cần điều trị. Một cơn đau thường tự dịu đi khi viên sỏi di chuyển. Nếu các cơn đau cứ tái diễn, cách điều trị thường dùng là cắt bỏ túi mật.

  • Hãy đi cấp cứu khi đau bụng đột ngột, dữ dội, đau lan ra sau lưng kèm nôn, sốt rất cao hoặc run lạnh, hoặc vàng da, vàng mắt. Đây có thể là dấu hiệu viêm túi mật, viêm tụy, hoặc tắc ống mật. Hãy đi khám bác sĩ ngay trong ngày nếu đau kéo dài quá 30 phút.

  • Phụ nữ, nhất là khi mang thai hoặc dùng thuốc nội tiết, người trên 40 tuổi, người thừa cân hoặc giảm cân nhanh, và người bị đái tháo đường hoặc có người trong gia đình từng bị sỏi mật. Sỏi mật rất phổ biến: khoảng 10 đến 15% người lớn có sỏi mật.

  • Bữa ăn no hoặc nhiều dầu mỡ, đồ chiên rán và món tráng miệng béo ngọt có thể làm khởi phát cơn đau ở một số người, nên bác sĩ có thể khuyên bạn tránh. Nhìn chung, chế độ ăn nhiều chất xơ, chất béo lành mạnh hơn và ít tinh bột tinh chế sẽ có lợi. Tránh ăn kiêng cấp tốc, vì có thể làm dễ bị sỏi mật hơn.

  • Không cần nếu sỏi không gây triệu chứng. Nếu sỏi gây ra các cơn đau hoặc biến chứng, cắt bỏ túi mật là cách điều trị thường dùng, phần lớn bằng mổ nội soi. Sỏi bị kẹt trong ống mật thường được lấy ra bằng một thủ thuật dùng camera gọi là ERCP.

  • Sau mổ nội soi, nhiều người được về nhà ngay trong ngày hoặc ngày hôm sau và sinh hoạt lại bình thường sau khoảng một tuần. Sau mổ mở, cần khoảng một tháng để hồi phục. Bác sĩ phẫu thuật sẽ cho bạn biết khi nào có thể lái xe và mang vác đồ.

  • Có. Dịch mật sẽ chảy thẳng từ gan xuống ruột. Một số người bị phân mềm hơn, đi ngoài nhiều lần hơn hoặc đầy bụng sau khi ăn một số món trong một thời gian sau mổ, và thường sẽ tự ổn định. Hãy trao đổi với bác sĩ nếu tình trạng này không đỡ.

  • Có, nếu một viên sỏi làm tắc ống mật, dịch mật sẽ ứ lại và tràn vào máu, gây vàng da và vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu và ngứa. Trường hợp này cần cấp cứu, nhất là khi kèm sốt hoặc run lạnh, vì đó có thể là dấu hiệu nhiễm trùng.

  • Siêu âm bụng là cách tốt nhất để phát hiện sỏi trong túi mật. Xét nghiệm máu cho thấy dấu hiệu nhiễm trùng và gan hay tụy có bị ảnh hưởng không. Chụp MRI có thể phát hiện sỏi bị kẹt trong ống mật.

Xét nghiệm hữu ích

Blog

Nguồn tham khảo

  1. NHS: Gallstones
  2. NHS: Acute cholecystitis
  3. NIDDK: Definition and facts for gallstones
  4. NIDDK: Symptoms and causes of gallstones
  5. NIDDK: Diagnosis of gallstones
  6. NIDDK: Treatment for gallstones
  7. NIDDK: Eating, diet and nutrition for gallstones
  8. MedlinePlus: Gallstones

Cập nhật . Thông tin sức khỏe, không phải lời khuyên y khoa. Bác sĩ hiểu rõ toàn bộ tình trạng của bạn; hãy hỏi bác sĩ về kết quả của mình.