Xét nghiệm creatinin: chỉ số bình thường, creatinin cao và ý nghĩa kết quả

Câu hỏi thường gặp

• Creatinin là gì?

  Creatinin là chất thải được tạo ra khi cơ bắp sử dụng năng lượng. Thận lọc chất này từ máu ra nước tiểu, nên nồng độ creatinin trong máu cho biết thận đang lọc tốt đến đâu. Khi thận lọc chậm lại, creatinin tích tụ và chỉ số trên phiếu xét nghiệm máu tăng lên.

• Chỉ số creatinin bình thường là bao nhiêu?

  Ở người trưởng thành, creatinin huyết thanh bình thường vào khoảng 0,7 đến 1,3 mg/dL (62 đến 115 µmol/L) ở nam và 0,6 đến 1,1 mg/dL (53 đến 97 µmol/L) ở nữ. Trẻ em và thanh thiếu niên có chỉ số thấp hơn. Mỗi phòng xét nghiệm in khoảng tham chiếu riêng, nên hãy so kết quả với khoảng trên phiếu của bạn và xem cả eGFR.

• Creatinin cao nghĩa là gì?

  Creatinin cao có thể có nghĩa là thận đang lọc kém đi, do tổn thương thận đột ngột, bệnh thận lâu dài hoặc tắc nghẽn đường tiểu. Nhưng thường chỉ là tạm thời: mất nước, tập luyện nặng, một bữa ăn nhiều thịt, sản phẩm bổ sung creatine và một số thuốc đều có thể làm nó tăng. Bác sĩ thường cho xét nghiệm lại và kiểm tra eGFR, nước tiểu trước khi kết luận.

• Creatinin 1,4 có cao không?

  1,4 mg/dL (124 µmol/L) chỉ cao hơn một chút so với khoảng thường gặp ở hầu hết người trưởng thành. Với một nam thanh niên nhiều cơ bắp, mức này vẫn có thể là chức năng thận bình thường; với một phụ nữ lớn tuổi, nhỏ người, nó có thể cho thấy thận lọc giảm đáng kể. Vì vậy eGFR, có tính thêm tuổi và giới tính, quan trọng hơn riêng creatinin. Hãy gặp bác sĩ nội tổng quát trong vòng 1 đến 2 tuần để xét nghiệm lại.

• Creatinin bao nhiêu là nguy hiểm?

  Không có một con số duy nhất. Creatinin tăng nhanh trong vài ngày khẩn cấp hơn so với creatinin cao nhưng ổn định nhiều năm. Mức cao gấp nhiều lần bình thường, hoặc eGFR dưới 15, nghĩa là thận đang suy. Hãy gọi cấp cứu nếu người có creatinin cao không đi tiểu được, bị khó thở, lú lẫn hoặc rất yếu.

• eGFR là gì và liên quan thế nào đến creatinin?

  eGFR (mức lọc cầu thận ước tính) ước tính lượng máu thận lọc được mỗi phút. Chỉ số này được tính từ creatinin, tuổi và giới tính, thường bằng công thức CKD-EPI 2021. Creatinin càng cao thì eGFR càng thấp. eGFR từ 90 trở lên là bình thường; dưới 60 kéo dài từ ba tháng trở lên là bệnh thận mạn.

• Mất nước có làm creatinin tăng không?

  Có. Khi mất nước, lượng máu đến thận ít đi, thận lọc ít hơn và creatinin tăng. Chỉ số thường giảm lại khi bạn uống đủ nước, vì vậy bác sĩ hay cho xét nghiệm lại khi kết quả cao. Mất nước nặng do nôn hoặc tiêu chảy cũng có thể làm tổn thương thận, nên hãy tìm trợ giúp y tế nhanh nếu bạn không giữ được nước uống vào.

• Làm sao để giảm creatinin?

  Hãy điều trị nguyên nhân, không phải con số. Uống đủ nước, tránh tập luyện nặng và bữa ăn nhiều thịt trước khi xét nghiệm, và ngừng sản phẩm bổ sung creatine nếu đang dùng. Nếu chức năng thận đã giảm, kiểm soát huyết áp và đường huyết là cách bảo vệ thận tốt nhất. Đừng dùng các sản phẩm quảng cáo giúp giảm creatinin, và đừng bao giờ tự ngừng thuốc đã được kê khi chưa hỏi bác sĩ.

• Xét nghiệm creatinin có cần nhịn ăn không?

  Thường là không. Một số phòng xét nghiệm dặn tránh ăn thịt nấu chín khoảng 12 giờ và tránh tập luyện nặng một ngày trước, vì cả hai đều có thể làm kết quả tăng. Nếu làm cùng lúc các xét nghiệm khác, như đường huyết lúc đói hay mỡ máu (bộ mỡ máu), hãy làm theo hướng dẫn nhịn ăn cho các xét nghiệm đó.

• Creatinin huyết thanh và creatinin niệu khác nhau thế nào?

  Creatinin huyết thanh được đo trong máu và cho biết thận đang lọc tốt đến đâu. Creatinin niệu được đo trong nước tiểu, thường để tính tỷ số albumin/creatinin (ACR), cho biết có protein rò ra nước tiểu hay không, một dấu hiệu sớm của tổn thương thận. Bác sĩ thường dùng cả hai, nhất là với người bị đái tháo đường hoặc tăng huyết áp.

• Creatinin có thay đổi theo tuổi không?

  Khả năng lọc của thận giảm dần theo tuổi, nhưng khối cơ cũng giảm, nên creatinin có thể giữ nguyên trong khi chức năng thận đi xuống. Vì vậy eGFR, có hiệu chỉnh theo tuổi, hữu ích hơn riêng creatinin ở người lớn tuổi. eGFR 60 đến 89 có thể bình thường ở người lớn tuổi nếu không có dấu hiệu bệnh thận khác.

• Sản phẩm bổ sung protein hay creatine có ảnh hưởng đến creatinin không?

  Sản phẩm bổ sung creatine làm tăng creatinin máu vì cơ thể chuyển creatine thành creatinin, kể cả khi thận khỏe mạnh. Chế độ ăn rất nhiều đạm và bữa ăn nhiều thịt cũng có thể làm creatinin tăng nhẹ. Hãy báo bác sĩ về mọi sản phẩm bổ sung trước khi xét nghiệm thận, và hỏi trước khi dùng nếu eGFR của bạn đã thấp.

• Xét nghiệm KFT hay RFT là gì?

  Xét nghiệm chức năng thận (KFT, còn gọi là RFT) là một nhóm xét nghiệm máu thường gồm creatinin, ure hoặc BUN, acid uric, natri, kali và thường có cả eGFR. Kết hợp lại, chúng cho biết thận lọc máu và cân bằng muối khoáng trong cơ thể tốt đến đâu. Thường có thêm xét nghiệm nước tiểu để kiểm tra protein.