Xét nghiệm ferritin: chỉ số bình thường, ferritin thấp, ferritin cao và ý nghĩa kết quả

Câu hỏi thường gặp

• Ferritin là gì?

  Ferritin là một loại protein dự trữ sắt trong cơ thể, chủ yếu ở gan, lách và tủy xương. Xét nghiệm ferritin máu cho biết bạn đang có bao nhiêu sắt dự trữ. Ferritin giảm đầu tiên khi bạn bắt đầu thiếu sắt, từ rất lâu trước khi xuất hiện thiếu máu, vì vậy đây là xét nghiệm đơn lẻ hữu ích nhất để phát hiện thiếu sắt.

• Chỉ số ferritin bao nhiêu là bình thường?

  Khoảng thường gặp ở người trưởng thành là khoảng 24 đến 336 ng/mL ở nam và 11 đến 307 ng/mL ở nữ, tuy mỗi phòng xét nghiệm in khoảng tham chiếu riêng. Dưới 15 ng/mL nghĩa là sắt dự trữ đã cạn, và 15 đến 30 thường đủ thấp để gây triệu chứng. ng/mL và µg/L là cùng một con số.

• Ferritin có giống với sắt không?

  Không. Ferritin là protein dự trữ sắt; sắt huyết thanh là lượng sắt đang lưu thông trong máu ngay lúc này. Sắt huyết thanh lên xuống trong ngày và sau bữa ăn, còn ferritin cho biết lượng dự trữ lâu dài. Ferritin thấp là dấu hiệu thiếu sắt đáng tin cậy hơn so với sắt huyết thanh thấp.

• Ferritin thấp nghĩa là gì?

  Ferritin thấp nghĩa là sắt dự trữ đang cạn dần hoặc đã hết, tức là thiếu sắt. Nguyên nhân hay gặp là kinh nguyệt ra nhiều, mang thai, chế độ ăn ít sắt, hiến máu, hấp thu kém (như trong bệnh celiac) hoặc chảy máu từ từ ở đường tiêu hóa. Ferritin thấp có thể gây mệt mỏi, rụng tóc và khó thở ngay cả trước khi huyết sắc tố giảm.

• Ferritin cao nghĩa là gì?

  Ferritin cao thường phản ánh tình trạng viêm, nhiễm trùng, gan nhiễm mỡ, thừa cân hoặc uống rượu bia thường xuyên, chứ không phải thừa sắt. Ít gặp hơn, nó có nghĩa là quá tải sắt, như bệnh nhiễm sắc tố sắt di truyền (hemochromatosis), nhất là khi độ bão hòa transferrin trên 45%. Bác sĩ sẽ xem các kết quả khác và tiền sử của bạn để phân biệt, và có thể xét nghiệm lại sau khi hết nhiễm trùng.

• Ferritin bao nhiêu là quá thấp?

  Theo WHO, dưới 15 ng/mL nghĩa là sắt dự trữ đã cạn. Nhiều bác sĩ cũng coi 15 đến 30 ng/mL là thấp, nhất là khi bạn có triệu chứng. Nếu bạn có bệnh viêm, ferritin dưới 70 vẫn có thể có nghĩa là thiếu sắt, vì viêm làm chỉ số tăng lên.

• Huyết sắc tố bình thường mà ferritin vẫn thấp được không?

  Có. Đây là thiếu sắt chưa thiếu máu: sắt dự trữ đã thấp nhưng chưa cạn đến mức làm giảm huyết sắc tố. Tình trạng này hay gặp ở phụ nữ có kinh nguyệt ra nhiều và vẫn có thể gây mệt mỏi, kém tập trung, rụng tóc và hội chứng chân không yên. Nên tìm nguyên nhân và điều trị trước khi xuất hiện thiếu máu.

• Ferritin bao nhiêu là cao nguy hiểm?

  Không có một ngưỡng duy nhất, nhưng ferritin trên 1.000 ng/mL cần gặp bác sĩ trong vài ngày, vì có thể đi kèm tổn thương gan, quá tải sắt hoặc các bệnh viêm nặng. Mức trong khoảng 300 đến 1.000 thường gặp khi bị gan nhiễm mỡ, uống rượu bia hoặc viêm, và thường được kiểm tra trong vài tuần.

• Xét nghiệm ferritin có cần nhịn ăn không?

  Riêng xét nghiệm ferritin không cần nhịn ăn. Nếu bác sĩ chỉ định đầy đủ bộ xét nghiệm sắt, thường nên lấy máu buổi sáng, đôi khi sau khi nhịn ăn qua đêm, vì sắt huyết thanh thay đổi trong ngày. Nếu bạn đang uống viên sắt, hãy hỏi có nên ngừng vào ngày hôm trước không, vì viên sắt làm tăng sắt huyết thanh trong vài giờ.

• Mất bao lâu để tăng ferritin?

  Khi điều trị, huyết sắc tố thường bắt đầu cải thiện trong vòng hai đến bốn tuần, nhưng để lấp đầy lại kho ferritin thường mất khoảng ba tháng, và lâu hơn nếu nguyên nhân, như kinh nguyệt ra nhiều, vẫn tiếp diễn. Bác sĩ sẽ kiểm tra lại các chỉ số. Chỉ ăn uống thì ferritin tăng chậm, vì vậy kho dự trữ thấp thường được điều trị bằng sắt do bác sĩ kê.

• Viêm có ảnh hưởng đến ferritin không?

  Có. Ferritin tăng như một phần phản ứng của cơ thể với nhiễm trùng và viêm, nên ferritin đo khi đang cảm lạnh, khi viêm khớp bùng phát hoặc sau phẫu thuật có thể trông bình thường hoặc cao dù đang thiếu sắt. Bác sĩ kiểm tra CRP cùng lúc và có thể xét nghiệm lại khi tình trạng viêm đã ổn định.

• Thực phẩm nào giúp tăng ferritin?

  Thịt đỏ, thịt gà, cá và trứng chứa loại sắt dễ hấp thu. Đậu lăng, các loại đậu, đậu gà, đậu phụ, rau lá xanh, các loại hạt và ngũ cốc bổ sung sắt cung cấp sắt từ thực vật, được hấp thu tốt hơn khi ăn cùng thực phẩm giàu vitamin C như cam, quýt, cà chua hoặc ổi. Hãy uống trà và cà phê cách xa bữa ăn, vì chúng cản trở hấp thu sắt.

• Ferritin và huyết sắc tố khác nhau thế nào?

  Huyết sắc tố (hemoglobin) là protein vận chuyển oxy trong hồng cầu; huyết sắc tố thấp nghĩa là thiếu máu. Ferritin cho biết lượng sắt dự trữ để tạo ra huyết sắc tố đó. Ferritin giảm trước, nên bạn có thể có ferritin thấp trong khi huyết sắc tố vẫn bình thường. Khi cả hai đều thấp, thường đó là thiếu máu thiếu sắt.