علائم اسید اوریک بالا و نقرس: نشانه‌ها، سطح‌ها و اینکه کی باید پیش پزشک رفت

اسید اوریک یک ماده زائد است. بدن وقتی پورین‌ها را تجزیه می‌کند آن را می‌سازد؛ پورین‌ها مواد طبیعی‌ای هستند که در سلول‌های خود بدن و در بعضی غذاها و نوشیدنی‌ها وجود دارند. در حالت عادی اسید اوریک در خون حل می‌شود و کلیه‌ها آن را از راه ادرار بیرون می‌فرستند.

وقتی بدن بیش از حد آن را بسازد یا کلیه‌ها به اندازه کافی دفعش نکنند، در بدن جمع می‌شود. سطح بالای آن هایپراوریسمی (hyperuricaemia) نام دارد. این وضعیت شایع است و بسیاری از کسانی که سطح بالایی دارند هرگز از آن مشکلی پیدا نمی‌کنند.

اما وقتی سطح آن بالا بماند، اسید اوریک می‌تواند کریستال‌های ریز و سوزنی‌شکلی در داخل و اطراف مفاصل و در کلیه‌ها بسازد. همین کریستال‌ها علائم را ایجاد می‌کنند: نقرس در مفاصل، و سنگ کلیه.

چه عددی بالا حساب می‌شود؟ هر آزمایشگاه محدوده نرمال خودش را روی برگه آزمایش چاپ می‌کند، و سطح اسید اوریک زنان پیش از یائسگی معمولاً کمی پایین‌تر از مردان است. عددی که پزشکان طبق دستورالعمل بریتانیا بر اساس آن تصمیم می‌گیرند 360 micromol/L (6 mg/dL) است: در این سطح یا بالاتر، در کسی که علامت دارد احتمال نقرس بیشتر است، و هدف درمان نقرس این است که سطح اسید اوریک زیر این عدد بماند. برای مقایسه واحدها، 1 mg/dL تقریباً برابر 60 micromol/L است.

اغلب هیچ علامتی ندارد. اسید اوریک بالا به‌تنهایی معمولاً علامتی ایجاد نمی‌کند و بیشتر وقت‌ها به‌طور اتفاقی در یک آزمایش خون معمولی پیدا می‌شود. علائم مبهمی مثل خستگی یا درد در همه بدن نشانه معمول اسید اوریک بالا نیستند، پس بهتر است علت‌های دیگرشان بررسی شود.

حمله‌های نقرس شایع‌ترین علامت هستند:

• درد ناگهانی و شدید در یک مفصل، که اغلب شب شروع می‌شود و طی چند ساعت شدیدتر می‌شود
• بیشتر از همه در قاعده شست پا، اما در مفاصل دیگر پا، مچ پا، زانو، مچ دست، دست یا آرنج هم
• مفصل داغ، متورم و قرمز یا بنفش است، با پوستی براق، و آن‌قدر حساس که حتی تماس ملافه هم درد دارد
• حمله معمولاً ظرف 1 تا 2 هفته آرام می‌شود، حتی بدون درمان، اما حمله‌ها معمولاً برمی‌گردند و با گذشت زمان بیشتر تکرار می‌شوند

سنگ کلیه: درد در پهلوی شکم یا پایین کمر که می‌تواند به کشاله ران برسد و موج‌موج بیاید و برود، همراه با حالت تهوع، ادرار کردن مکرر یا ادرار کدر.

پس از سال‌ها اسید اوریک بالا:

• توده‌های سفت و گچی زیر پوست (توفوس)، روی انگشتان دست، انگشتان پا، آرنج یا گوش
• مفاصلی که بین حمله‌ها خشک و دردناک می‌مانند، و آسیب مفصل

در زنان: نقرس کمتر شایع است و پیش از یائسگی نادر است، چون هورمون استروژن به کلیه‌ها کمک می‌کند اسید اوریک را دفع کنند. بعد از یائسگی خطر بالا می‌رود و علائم همانند مردان است.

اسید اوریک وقتی بالا می‌رود که بدن بیشتر از آن بسازد یا کلیه‌ها کمتر دفعش کنند. عواملی که آن را بالا می‌برند یا احتمال نقرس را بیشتر می‌کنند:

• الکل و نوشیدنی‌های شیرین‌شده با شکر، از جمله نوشیدنی‌هایی که شربت ذرت با فروکتوز بالا دارند
• غذاهای پرپورین: گوشت قرمز، احشا مثل جگر و قلوه، و بعضی غذاهای دریایی
• اضافه وزن، فشار خون بالا، کلسترول بالا، دیابت و بیماری کلیه
• داروها: قرص‌های ادرارآور (دیورتیک‌ها)، آسپرین با دوز پایین، بعضی داروهای فشار خون (مهارکننده‌های ACE)، سیکلوسپورین و نیاسین با دوز بالا. داروی تجویزشده را خودسرانه قطع نکنید: از پزشکی که آن را تجویز کرده بپرسید.
• ژن‌ها و سن شما: نقرس در خانواده‌ها تکرار می‌شود، در مردان شایع‌تر است، معمولاً در میانسالی شروع می‌شود، و در زنان بعد از یائسگی محتمل‌تر می‌شود
• به‌ندرت، بعضی سرطان‌های خون و درمان آن‌ها (شیمی‌درمانی)

چه چیزی حمله را شروع می‌کند: نوشیدن مقدار زیاد الکل، یک وعده غذایی خیلی سنگین، ننوشیدن مایعات کافی، بیماری همراه با تب، آسیب دیدگی یا جراحی، و شروع یا تغییر بعضی داروها.

آزمایش خون اسید اوریک (که اورات سرم هم نامیده می‌شود) سطح آن را اندازه می‌گیرد. در کسی که علائم معمول نقرس را دارد، سطح 360 micromol/L (6 mg/dL) یا بیشتر از تشخیص پشتیبانی می‌کند. سطح اسید اوریک ممکن است در زمان حمله پایین بیاید، پس اگر پایین‌تر بود و هنوز احتمال نقرس زیاد است، آزمایش دست‌کم 2 هفته پس از آرام شدن حمله تکرار می‌شود. جواب بالا به‌تنهایی، بدون علامت، به این معنی نیست که نقرس دارید.

سطح اسید اوریک	معمولاً یعنی چه
360 micromol/L (6 mg/dL) یا بیشتر	در کسی با علائم معمول، از تشخیص نقرس پشتیبانی می‌کند؛ بسیاری از افراد در این سطح هرگز نقرس نمی‌گیرند
کمتر از 360 micromol/L (6 mg/dL)	هدف معمول درمان برای مبتلایان به نقرس
کمتر از 300 micromol/L (5 mg/dL)	هدفی پایین‌تر برای کسانی که توده (توفوس)، آسیب ماندگار مفصل یا حمله‌های مکرر دارند

آزمایش مایع مفصل: اگر تشخیص روشن نباشد، پزشک با یک سوزن نازک کمی مایع از مفصل می‌کشد و زیر میکروسکوپ دنبال کریستال می‌گردد. این آزمایش عفونت را هم بررسی می‌کند.

تصویربرداری: عکس رادیولوژی، سونوگرافی یا یک نوع سی‌تی‌اسکن ویژه (سی‌تی‌اسکن دوانرژی یا dual-energy CT)، اگر نشود مایع مفصل را گرفت.

بررسی‌های دیگر، چون نقرس اغلب با بیماری‌های دیگر همراه است: عملکرد کلیه (کراتینین و eGFR)، قند خون (HbA1c)، کلسترول و فشار خون. آزمایش ادرار برای اسید اوریک وقتی مشکل اصلی سنگ کلیه است می‌تواند کمک کند. راهنمای بیماری کلیه ما توضیح می‌دهد کلیه‌ها چه نقشی در این ماجرا دارند.

اسید اوریک بالا بدون علامت: بسیاری از افراد هرگز مشکلی پیدا نمی‌کنند. اگر تا حالا نقرس یا سنگ کلیه نداشته‌اید، از پزشکتان بپرسید آیا لازم است کاری انجام شود؛ اغلب توصیه این است که به‌جای مصرف دارو، روی علت‌ها کار کنید، مثل وزن، الکل، نوشیدنی‌های شیرین و فشار خون.

نقرس فرق دارد. بدون درمانی که اسید اوریک را پایین بیاورد، کریستال‌های تازه مدام تشکیل می‌شوند و با گذشت زمان:

• حمله‌ها بیشتر تکرار می‌شوند، طولانی‌تر می‌شوند و به مفاصل بیشتری می‌رسند
• توفوس زیر پوست تشکیل می‌شود
• مفاصل ممکن است برای همیشه آسیب ببینند (آرتریت نقرسی مزمن)
• احتمال سنگ کلیه بیشتر می‌شود

نقرس اغلب با فشار خون بالا، بیماری کلیه، دیابت و بیماری قلبی همراه است، پس پزشکان این‌ها را هم بررسی می‌کنند. با درمان درست، حمله‌های بیشتر مبتلایان به نقرس متوقف می‌شود و توده‌ها کوچک می‌شوند.

در زمان حمله:

• به مفصل استراحت بدهید و آن را بالا نگه دارید، ملافه را از رویش دور نگه دارید، و با کیسه یخی که در حوله پیچیده شده خنکش کنید
• مایعات کافی بنوشید
• پزشک ممکن است یک مسکن ضدالتهاب (NSAID)، کلشی‌سین یا یک دوره کوتاه قرص کورتون (استروئید) پیشنهاد کند؛ هرچه زودتر شروع شود، بهتر اثر می‌کند

پایین آوردن اسید اوریک در درازمدت: پزشکان داروی پایین‌آورنده اسید اوریک، معمولاً آلوپورینول یا فبوکسوستات، را به کسانی پیشنهاد می‌کنند که حمله‌های مکرر یا آزاردهنده، بیماری کلیه، توفوس یا آسیب مفصل دارند، یا قرص ادرارآور مصرف می‌کنند، و درباره آن با هر کسی که یک حمله داشته صحبت می‌کنند. این دارو معمولاً 2 تا 4 هفته پس از آرام شدن حمله شروع می‌شود، قدم‌به‌قدم و با آزمایش خون افزایش داده می‌شود تا سطح اسید اوریک به هدف برسد، و طولانی‌مدت، اغلب تا آخر عمر، مصرف می‌شود. در ماه‌های اول ممکن است حمله پیش بیاید، پس پزشک ممکن است دارویی برای پیشگیری از حمله اضافه کند: مصرف داروی پایین‌آورنده اسید اوریک را ادامه دهید.

عادت‌هایی که کمک می‌کنند:

• وزنتان را در حد سالم نگه دارید، و اگر لازم است وزن کم کنید، آهسته کم کنید
• الکل و نوشیدنی‌های شیرین را کم کنید، و روزهایی بدون الکل داشته باشید
• در طول روز به اندازه کافی آب بنوشید
• به شکلی فعال بمانید که به مفاصل دردناک فشار نیاورد، و سیگار را ترک کنید

هیچ «رژیم اسید اوریک» خاصی ثابت نشده که از حمله پیشگیری کند یا اسید اوریک را پایین بیاورد؛ چیزی که توصیه می‌شود یک رژیم غذایی سالم و متعادل است.

اینکه کدام دارو و چه مقدار، تصمیم پزشک شماست. مسکن‌های ضدالتهاب برای همه بی‌خطر نیستند، مثلاً برای کسانی که بیماری کلیه، زخم معده یا بعضی بیماری‌های قلبی دارند؛ پس اول از داروساز یا پزشک بپرسید. مراقب پودرها، دمنوش‌ها و مکمل‌های «درمان اسید اوریک» باشید که اینترنتی فروخته می‌شوند: پیش از امتحان کردنشان از پزشک یا داروساز بپرسید.