કિડની રોગનાં લક્ષણો: કિડની ખરાબ થવાના સંકેતો, અને તેને પકડતા ટેસ્ટ

કિડનીની બીમારી મોટે ભાગે આગળ વધી જાય ત્યાં સુધી કોઈ લક્ષણ આપતી નથી. લક્ષણો દેખાય ત્યારે કેવાં હોય છે, લક્ષણ ન હોય તો પણ કોણે તપાસ કરાવવી જોઈએ, અને કયા બે સરળ ટેસ્ટ સાચી વાત કહે છે, તે અહીં જાણો.

અપડેટ · સ્રોત

ટૂંકો જવાબ

કિડની રોગનાં લક્ષણો શું છે?

શરૂઆતના કિડની રોગમાં મોટે ભાગે કોઈ લક્ષણ હોતું નથી, એટલે જ બ્લડ અને પેશાબના ટેસ્ટ મહત્ત્વના છે. લક્ષણો દેખાય ત્યારે, ઘણી વાર મોડા તબક્કે, તેમાં પગની ઘૂંટી, પગ કે હાથ પર સોજો, થાક, શ્વાસ ચડવો, ત્વચામાં ખંજવાળ, સ્નાયુમાં ખેંચાણ (ક્રેમ્પ), ભૂખ ન લાગવી, ઊબકા આવવા, રાત્રે વધુ પેશાબ જવું, અને પેશાબમાં લોહી કે ફીણ આવવું સામેલ છે.

આ આરોગ્ય માહિતી છે, તબીબી સલાહ નથી. તમારા ડૉક્ટર તમારી પૂરી સ્થિતિ જાણે છે; તમારા રિઝલ્ટ વિશે તેમને પૂછો.

સરખામણી

ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ અને એક્યુટ કિડની ઇન્જરી: સંકેતોમાં શું ફરક છે

કિડનીને નુકસાન બે રીતે થાય છે. ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ (CKD) મહિનાઓ કે વર્ષોમાં ધીમે ધીમે વધે છે; એક્યુટ કિડની ઇન્જરી (AKI), એટલે કે કિડનીને અચાનક થતું નુકસાન, કલાકો કે દિવસોમાં થાય છે અને તેમાં જલદી ડૉક્ટરની જરૂર પડે છે.

તમને શું દેખાયક્રોનિક કિડની ડિસીઝએક્યુટ કિડની ઇન્જરી
કેટલું ઝડપથીધીમે ધીમે, મહિનાઓ કે વર્ષોમાંઅચાનક, કલાકો કે દિવસોમાં
શરૂઆતમાંમોટે ભાગે કોઈ લક્ષણ નહીંહળવું હોય તો ઘણી વાર કોઈ લક્ષણ નહીં
પેશાબવારંવાર પેશાબ, ખાસ કરીને રાત્રેહંમેશ કરતાં ઘણો ઓછો પેશાબ
પેશાબ કેવો દેખાયફીણવાળો પેશાબ; ક્યારેક તેમાં લોહીઘેરો હોઈ શકે; કારણ પર આધાર રાખે
સોજોપગની ઘૂંટી, પગ, હાથ; આંખો ફૂલેલીપગ અને પગની પિંડીઓ
તમને કેવું લાગેથાક, ખંજવાળ, ભૂખ ન લાગવી, ખેંચાણ, ઊંઘ બરાબર ન આવવીખૂબ તરસ, ઊબકા કે ઊલટી, ચક્કર, ગૂંચવણ કે ઘેન
શ્વાસમોડા તબક્કામાં શ્વાસ ચડેશ્વાસ ચડે, ખાસ કરીને સૂતી વખતે
સામાન્ય કારણોડાયાબિટીસ અને હાઇ બ્લડ પ્રેશરચેપ, શરીરમાં પાણીની ઉણપ, અવરોધ, કેટલીક દવાઓ
આગળ શુંઆજીવન રહે છે, પણ સારવારથી તેને ધીમો પાડી શકાયસારવારથી ઘણા લોકો થોડાં અઠવાડિયામાં સાજા થઈ જાય છે

પગની ઘૂંટી પર સોજો, શ્વાસ ચડવો અને થાક બીજાં ઘણાં કારણોથી પણ થાય છે, જેમ કે હૃદય, લિવર અને નસોની તકલીફ. કિડનીનું નુકસાન છે કે નહીં તે બ્લડ અને પેશાબના ટેસ્ટથી જ અલગ પડે છે.

કિડની લક્ષણ ચેકલિસ્ટ

જે લક્ષણો તમને એક અઠવાડિયું કે વધુ સમયથી દેખાય છે તેના પર ટિક કરો. કાર્ડ બતાવશે કે તમારાં લક્ષણો પ્રવાહી અને પેશાબના સંકેતો તરફ ઢળે છે કે શરીરમાં કચરો જમા થવાના સંકેતો તરફ. કંઈ સેવ થતું નથી કે ક્યાંય મોકલાતું નથી.

કિડની લક્ષણ ચેકલિસ્ટ

16 માંથી 0 લક્ષણો ટિક કર્યાં

પ્રવાહી અને પેશાબના સંકેતો0/8
કચરો જમા થવાના સંકેતો0/8

જે લક્ષણો તમને એક અઠવાડિયું કે વધુ સમયથી દેખાય છે તેના પર ટિક કરો.

આ ચેકલિસ્ટ તમારા ડૉક્ટર માટે લક્ષણોને એક પેટર્નમાં ગોઠવે છે. તે કિડની રોગનું નિદાન કરી શકતી નથી, અને શરૂઆતના કિડની રોગવાળા મોટા ભાગના લોકોને કોઈ લક્ષણ હોતું જ નથી.

કિડની શું કામ કરે છે?

તમારી પાસે બે કિડની છે, દરેક લગભગ મુઠ્ઠી જેટલી મોટી, પાંસળીઓની નીચે કરોડરજ્જુની બંને બાજુ. તે દર મિનિટે તમારું લોહી ગાળે છે અને કચરો અને વધારાનું પાણી પેશાબ રૂપે બહાર કાઢે છે. તે શરીરમાં ક્ષાર અને ખનિજોનું સંતુલન જાળવે છે, બ્લડ પ્રેશર કાબૂમાં રાખવામાં મદદ કરે છે, લાલ રક્તકણો બનાવવામાં મદદ કરે છે અને હાડકાં મજબૂત રાખે છે.

ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ (CKD) એટલે કિડનીને નુકસાન થયું હોય અને તે ત્રણ મહિના કે તેથી વધુ સમયથી જોઈએ તેના કરતાં ઓછું ગાળતી હોય. તે સામાન્ય છે, ખાસ કરીને ઉંમર વધવા સાથે, અને દક્ષિણ એશિયન કે અશ્વેત (બ્લેક) મૂળના લોકોમાં વધુ જોવા મળે છે.

કિડની પાસે ઘણી વધારાની ક્ષમતા હોય છે, એટલે તમને કંઈ અનુભવાય તે પહેલાં તેનું ઘણું કામ ઘટી શકે છે. નેશનલ કિડની ફાઉન્ડેશનના અંદાજ મુજબ CKD ધરાવતા 10 માંથી ફક્ત લગભગ 1 વ્યક્તિને જ ખબર હોય છે કે તેમને આ બીમારી છે. એટલે જ કિડની રોગ મોટે ભાગે લક્ષણોથી નહીં, ટેસ્ટથી પકડાય છે.

કિડની ખરાબ થવાના શરૂઆતી અને પછીના સંકેતો કયા છે?

શરૂઆતમાં: મોટે ભાગે કંઈ જ નહીં. પહેલો સંકેત ઘણી વાર બીજા કારણસર કરાવેલો રોજિંદો બ્લડ કે પેશાબનો ટેસ્ટ હોય છે. કેટલાક લોકોને ફીણવાળો પેશાબ, ફૂલેલી આંખો કે રાત્રે વધુ પેશાબ દેખાય છે, જે પ્રોટીન લીક થવાના કે કિડની પેશાબને ઓછી સારી રીતે ઘટ્ટ કરતી હોવાના શરૂઆતી સંકેતો હોઈ શકે.

પછી, કિડનીનું કામ ઘટે તેમ:

  • પ્રવાહીના સંકેતો: પગની ઘૂંટી, પગ કે હાથ પર સોજો, ફૂલેલી આંખો, શ્વાસ ચડવો
  • પેશાબના સંકેતો: વધુ પેશાબ, ખાસ કરીને રાત્રે, પેશાબમાં લોહી, ફીણવાળો પેશાબ
  • કચરો જમા થવાના સંકેતો: થાક, ખંજવાળ કે સૂકી ત્વચા, ભૂખ ન લાગવી અને વજન ઘટવું, ઊબકા, સ્નાયુમાં ખેંચાણ, ઊંઘમાં તકલીફ, ધ્યાન ન લાગવું, માથાનો દુખાવો
  • પુરુષોમાં: ઉત્થાનની તકલીફ (ઇરેક્શનની સમસ્યા). સ્ત્રીઓમાં: આગળ વધેલી બીમારીમાં માસિક અનિયમિત થઈ શકે કે બંધ થઈ શકે.

કિડની ફેલ થાય ત્યારે (સ્ટેજ 5): આ લક્ષણો વધુ તીવ્ર બને છે, અને ડાયાલિસિસ કે કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટની જરૂર પડી શકે. NHS ના આંકડા મુજબ આવું CKD ધરાવતા 100 માંથી ફક્ત લગભગ 2 લોકોમાં થાય છે; મોટા ભાગના લોકો દવાઓ અને નિયમિત તપાસથી તેને કાબૂમાં રાખે છે.

એક્યુટ કિડની ઇન્જરી (AKI) અલગ છે: તે કલાકો કે દિવસોમાં આવે છે, ઘણી વાર બીજી કોઈ બીમારી દરમિયાન. તેના સંકેતોમાં હંમેશ કરતાં ઘણો ઓછો પેશાબ, ખૂબ તરસ, ઊબકા કે ઊલટી, પગ પર સોજો, ગૂંચવણ કે ઘેન, અને સૂતી વખતે શ્વાસ ચડવો સામેલ છે. AKI માં એ જ દિવસે ડૉક્ટરને બતાવવું જરૂરી છે.

શું કિડની રોગમાં દુખાવો થાય છે?

મોટે ભાગે નહીં. ક્રોનિક કિડની ડિસીઝમાં લગભગ હંમેશાં દુખાવો થતો નથી, અને તે ધ્યાનમાં ન આવવાનું આ એક કારણ છે.

કિડનીમાંથી આવતો દુખાવો પડખામાં કે પીઠમાં, પાંસળીઓની બરાબર નીચે અનુભવાય છે, અને તેનું કારણ મોટે ભાગે અલગ હોય છે:

  • કિડનીનો ચેપ: પડખામાં કે પીઠમાં દુખાવો સાથે તાવ, ધ્રુજારી, ઊબકા, અને ઘણી વાર પેશાબમાં બળતરા. તેમાં એ જ દિવસે ડૉક્ટરને બતાવવું જરૂરી છે.
  • કિડનીની પથરી: મોજાંની જેમ આવતો સખત, મરોડ જેવો દુખાવો, પીઠ કે પડખાથી જાંઘના મૂળ (પેડુ) તરફ જતો, ક્યારેક પેશાબમાં લોહી સાથે.

કમરના નીચેના ભાગનો મોટા ભાગનો દુખાવો કિડનીથી નહીં, સ્નાયુઓ અને સાંધાઓથી આવે છે. તાવ ન હોય અને પેશાબમાં કોઈ ફેરફાર ન હોય, ત્યારે એકલો કમરનો દુખાવો ભાગ્યે જ કિડનીની તકલીફ હોય છે.

કિડનીને નુકસાન શાનાથી થાય છે?

  • ડાયાબિટીસ: લોહીમાં વધારે શુગર કિડનીનાં નાનાં ગળણાંને નુકસાન કરે છે. આ બે સૌથી સામાન્ય કારણોમાંનું એક છે.
  • હાઇ બ્લડ પ્રેશર: કિડનીની નાની રક્તવાહિનીઓ પર દબાણ લાવે છે. આ બીજું સૌથી સામાન્ય કારણ છે, અને કિડની રોગ બ્લડ પ્રેશરને હજી વધારી શકે છે.
  • હૃદય રોગ અને હાઇ કોલેસ્ટ્રોલ, જે કિડનીને લોહી પહોંચાડતી રક્તવાહિનીઓને અસર કરે છે.
  • કિડનીમાં સોજો (ગ્લોમેર્યુલોનેફ્રાઇટિસ), વારંવાર થતા કિડનીના ચેપ અને પોલિસિસ્ટિક કિડની ડિસીઝ જેવી વારસાગત બીમારીઓ.
  • પેશાબના વહેણમાં અવરોધ, જેમ કે વારંવાર થતી કિડનીની પથરી કે મોટી થયેલી પ્રોસ્ટેટ.
  • કેટલીક દવાઓનો લાંબા સમય સુધી ઉપયોગ, જેમ કે નિયમિત લેવાતી સોજો ઘટાડતી દુખાવાની દવાઓ (આઇબુપ્રોફેન કે ડાઇક્લોફેનેક જેવી NSAIDs) અને લિથિયમ. આ કારણે ડૉક્ટરે લખેલી દવા જાતે બંધ ન કરો: તમારે કિડનીના ટેસ્ટની જરૂર છે કે નહીં તે તમારા ડૉક્ટરને પૂછો.
  • અગાઉ થયેલી એક્યુટ કિડની ઇન્જરી, જે કાયમી નુકસાન છોડી શકે છે.

કોણે કિડનીની તપાસ કરાવવી જોઈએ?

શરૂઆતનો કિડની રોગ કોઈ લક્ષણ આપતો નથી, એટલે વધુ જોખમ ધરાવતા લોકોને તબિયત સારી લાગતી હોય ત્યારે પણ નિયમિત ટેસ્ટ કરાવવાની સલાહ આપવામાં આવે છે:

  • ડાયાબિટીસ: દર વર્ષે કિડની તપાસ
  • હાઇ બ્લડ પ્રેશર કે હૃદય રોગ
  • પરિવારમાં કોઈને કિડની ફેલ્યોર કે વારસાગત કિડની રોગ
  • અગાઉ થયેલી એક્યુટ કિડની ઇન્જરી, વારંવાર થતી કિડનીની પથરી, મોટી થયેલી પ્રોસ્ટેટ કે લ્યુપસ
  • કિડનીને અસર કરી શકે તેવી લાંબા સમયની દવાઓ, જેમ કે લિથિયમ કે નિયમિત લેવાતી NSAID દુખાવાની દવાઓ
  • 60 વર્ષથી વધુ ઉંમર, અને દક્ષિણ એશિયન કે અશ્વેત (બ્લેક) મૂળના લોકો, જેમને વધુ જોખમ હોય છે
  • અગાઉ પેશાબમાં પ્રોટીન કે લોહી મળ્યું હોય અને તેનું કારણ ખબર ન હોય

તમારે કેટલી વાર ટેસ્ટ કરાવવો જોઈએ તે તમારા ડૉક્ટરને પૂછો.

કિડની તપાસવા માટે કયા ટેસ્ટ થાય છે?

બે સરળ ટેસ્ટ મોટા ભાગનો કિડની રોગ પકડી લે છે, મોટે ભાગે લક્ષણો દેખાય તેના ઘણા પહેલાં:

  • ક્રિએટિનિનનો બ્લડ ટેસ્ટ: ક્રિએટિનિન એક કચરો (વેસ્ટ) છે જે કિડની સાફ કરે છે. લેબ તેને eGFR (અંદાજિત ગ્લોમેર્યુલર ફિલ્ટ્રેશન રેટ) માં ફેરવે છે, જે બતાવે છે કે તમારી કિડની દર મિનિટે કેટલું લોહી ગાળે છે. ત્રણ મહિના કે વધુ સમય eGFR 60 થી ઓછું રહે તો CKD છે, અને 15 થી ઓછું એટલે કિડની ફેલ્યોર. અમારી ક્રિએટિનિન ગાઇડ કેલ્ક્યુલેટર સાથે આંકડા અને સ્ટેજ સમજાવે છે.
  • આલ્બ્યુમિન માટે પેશાબનો ટેસ્ટ: આલ્બ્યુમિન એક પ્રોટીન છે જેને સ્વસ્થ કિડની લોહીમાં જ રાખે છે. આલ્બ્યુમિન-ક્રિએટિનિન રેશિયો (ACR) બતાવે છે કે તે કેટલું લીક થાય છે.
ACR કેટેગરીmg/mmolmg/gતેનો અર્થ
A13 થી ઓછું30 થી ઓછુંનોર્મલથી થોડું વધારે
A23 થી 3030 થી 300મધ્યમ વધારે
A330 થી વધારે300 થી વધારેઘણું વધારે

રિપોર્ટમાં બેમાંથી કોઈ પણ એકમ હોઈ શકે, એટલે તમારા રિપોર્ટમાં કયો છપાયો છે તે જુઓ. વધારે આવેલું પરિણામ પાકું કરવા સામાન્ય રીતે ટેસ્ટ ફરી કરાવવામાં આવે છે, કારણ કે કસરત, ચેપ કે માસિક થોડા સમય માટે તેને વધારી શકે છે.

ડૉક્ટર લોહી અને પ્રોટીન માટે પેશાબનો ડિપસ્ટિક ટેસ્ટ (યુરિન રૂટિન), કિડની જોવા સોનોગ્રાફી (અલ્ટ્રાસાઉન્ડ), અને પોટેશિયમ તથા CBC (કમ્પ્લીટ બ્લડ કાઉન્ટ) જેવા બીજા બ્લડ ટેસ્ટ પણ કરાવી શકે, કારણ કે કિડની રોગથી એનિમિયા (લોહીની ઉણપ) થઈ શકે છે.

તેની સારવાર કેવી રીતે થાય છે, અને તમે તમારી કિડનીનું રક્ષણ કેવી રીતે કરી શકો?

ક્રોનિક કિડની ડિસીઝનો કોઈ કાયમી ઇલાજ નથી, પણ સારવાર તેને ધીમો પાડી શકે છે અને હૃદયનું રક્ષણ કરી શકે છે, અને સારવાર જેટલી વહેલી શરૂ થાય તેટલું સારું.

  • બ્લડ પ્રેશર કાબૂમાં રાખવું સૌથી મહત્ત્વનું પગલું છે. ડૉક્ટર ઘણી વાર એવી દવાઓ વાપરે છે જે કિડનીનું પણ રક્ષણ કરે; કઈ દવા અને કેટલી, તે તમારા ડૉક્ટર નક્કી કરે છે.
  • ડાયાબિટીસ હોય તો બ્લડ શુગર કાબૂમાં રાખવી. ડાયાબિટીસની કેટલીક દવાઓ કિડનીને લાંબા સમય સુધી કામ કરતી રાખવામાં પણ મદદ કરે છે.
  • કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડવાની દવાઓ અને હૃદયનું રક્ષણ, કારણ કે CKD થી હાર્ટ એટેક અને સ્ટ્રોકનું જોખમ વધે છે.
  • કોઈ પણ નવી દવા, દુખાવાની દવા, સપ્લિમેન્ટ કે જડીબુટ્ટી લેતાં પહેલાં ડૉક્ટર કે ફાર્માસિસ્ટને પૂછો, દેશી કે પરંપરાગત દવાઓ પણ: કેટલીક કિડનીને નુકસાન કરી શકે છે, અને કિડની ઓછું ગાળતી હોય ત્યારે ઘણી દવાઓનો ડોઝ બદલવો પડે છે. દરેક ડૉક્ટર અને ફાર્માસિસ્ટને તમારું eGFR જણાવો.
  • ધૂમ્રપાન ન કરો, સક્રિય રહો, તંદુરસ્ત વજન રાખવાનો પ્રયત્ન કરો અને મીઠું ઓછું ખાઓ. કિડનીનું કામ ઓછું હોય તો ડાયેટિશિયન પ્રોટીન, પોટેશિયમ અને ફોસ્ફેટ વિશે સલાહ આપી શકે.
  • એટલું પાણી પીઓ કે પેશાબ આછા રંગનો રહે, સિવાય કે તમારા ડૉક્ટરે પ્રવાહી ઓછું લેવાનું કહ્યું હોય.
  • નિયમિત તપાસ ચૂકશો નહીં. ફરી કરાવેલા બ્લડ અને પેશાબના ટેસ્ટ બતાવે છે કે સારવાર કામ કરે છે કે નહીં.

જો કિડની ફેલ થાય, તો ડાયાલિસિસ કે કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ તેનું કામ સંભાળે છે. તેની જરૂર પડે તેના ઘણા પહેલાં તમારી કિડની ટીમ તમારી સાથે આ વિશે વાત કરશે.

ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું

ડૉક્ટરની એપોઇન્ટમેન્ટ લો

  • પેશાબમાં લોહી, ભલે એક જ વાર અને દુખાવા વગર હોય: થોડા દિવસોમાં તમારા ફેમિલી ડૉક્ટરને મળો.
  • પગની ઘૂંટી, પગ કે હાથ પર નવો સોજો, ફીણવાળો પેશાબ, કે રાત્રે પેશાબ જવું જે એક અઠવાડિયાથી વધુ ચાલે: બ્લડ અને પેશાબના ટેસ્ટ માટે એક-બે અઠવાડિયામાં ફેમિલી ડૉક્ટર કે ફિઝિશિયનને મળો.
  • ડાયાબિટીસ, હાઇ બ્લડ પ્રેશર, હૃદય રોગ કે પરિવારમાં કિડની ફેલ્યોર હોય, અને છેલ્લા એક વર્ષમાં કિડનીનો ટેસ્ટ ન કરાવ્યો હોય: આવતાં થોડાં અઠવાડિયામાં તમારી આગલી મુલાકાત વખતે ટેસ્ટ માટે કહો.
  • પહેલેથી કિડની રોગ હોય અને નવો સોજો, વધુ શ્વાસ ચડવો કે બ્લડ પ્રેશરનાં રીડિંગ વધતાં હોય: થોડા દિવસોમાં તમારા ડૉક્ટર કે નેફ્રોલોજિસ્ટ (કિડનીના નિષ્ણાત)ને મળો.
  • સોજો ઘટાડતી દુખાવાની દવાઓ નિયમિત લેતા હો, લિથિયમ કે જડીબુટ્ટી/દેશી દવાઓ લેતા હો, અને આમાંનું કોઈ લક્ષણ દેખાય: આ અઠવાડિયે જ તમારા ડૉક્ટર કે ફાર્માસિસ્ટ સાથે વાત કરો.

જો કોઈને આમાંથી કંઈ હોય તો હમણાં જ ઇમરજન્સી મદદ લો (તમારા વિસ્તારનો ઇમરજન્સી નંબર ડાયલ કરો):

  • એક દિવસ સુધી ખૂબ ઓછો કે બિલકુલ પેશાબ ન થવો, ખાસ કરીને ઊલટી, ઝાડા કે ગંભીર ચેપ સાથે
  • આરામ કરતી વખતે પણ શ્વાસ ચડવો, કે શ્વાસ ચડવાને કારણે સીધા સૂઈ ન શકાય
  • છાતીમાં દુખાવો, ખૂબ ધીમા, ઝડપી કે અનિયમિત ધબકારા, કે સ્નાયુઓમાં અચાનક નબળાઈ
  • અચાનક ગૂંચવણ, ખૂબ વધારે ઘેન કે આંચકી (ખેંચ)
  • પડખામાં કે પીઠમાં સખત દુખાવા સાથે ઊંચો તાવ, ધ્રુજારી કે ઊલટી

મોટા ભાગનો કિડની રોગ ધીમે ધીમે વધે છે અને વર્ષો સુધી કાબૂમાં રાખી શકાય છે. આ સંકેતો અપવાદ છે, જેમાં રાહ જોઈ શકાય નહીં.

પગની ઘૂંટી પર સોજો, ફીણવાળો પેશાબ, ચિંતા કરાવતો રિપોર્ટ? તેના વિશે વાત કરો.

Saluvo તમારી પોતાની ભાષામાં અને તમારા શબ્દોમાં તમને કેવું લાગે છે તે સાંભળે છે, જરૂરી પ્રશ્નો પૂછે છે, અને કયા ડૉક્ટરને અને કેટલા જલદી મળવું તે જણાવે છે. કિડની ફંક્શન ટેસ્ટનો રિપોર્ટ પહેલેથી છે? તે તમારું ક્રિએટિનિન, eGFR અને દરેક બીજી વેલ્યુ સમજાવે છે.

મારાં લક્ષણો વિશે પૂછો

શરૂઆત મફત. તમને શું લાગે છે તે તમારા શબ્દોમાં અને તમારી ભાષામાં કહો.

લોકો પૂછે છે તે પ્રશ્નો

  • મોટે ભાગે કોઈ જ નહીં: શરૂઆતનો કિડની રોગ ભાગ્યે જ લક્ષણો આપે છે, અને તે મોટે ભાગે રોજિંદા બ્લડ કે પેશાબના ટેસ્ટમાં પકડાય છે. શરૂઆતી સંકેતો દેખાય ત્યારે તેમાં ફીણવાળો પેશાબ, સવારે ફૂલેલી આંખો, પગની ઘૂંટી પર સોજો કે રાત્રે વધુ પેશાબ જવું હોઈ શકે. આ સહેલાઈથી ધ્યાન બહાર રહી જાય છે, એટલે જોખમ ધરાવતા લોકોએ નિયમિત ટેસ્ટ કરાવવા જોઈએ.

  • કિડનીનું નુકસાન વધે તેમ સામાન્ય લક્ષણોમાં પગની ઘૂંટી, પગ કે હાથ પર સોજો, થાક, શ્વાસ ચડવો, ત્વચામાં ખંજવાળ, સ્નાયુમાં ખેંચાણ, ભૂખ ન લાગવી અને વજન ઘટવું, ઊબકા, ઊંઘમાં તકલીફ, રાત્રે વધુ પેશાબ, અને પેશાબમાં લોહી કે ફીણ સામેલ છે. આનાં બીજાં ઘણાં કારણો પણ હોય છે, એટલે સાચું જાણવા માટે બ્લડ ટેસ્ટ (eGFR) અને પેશાબનો ટેસ્ટ (ACR) જરૂરી છે.

  • હા, અને મોટા ભાગના લોકોમાં એવું જ હોય છે. કિડની પાસે ઘણી વધારાની ક્ષમતા હોય છે, એટલે તબિયત ખરાબ લાગે તે પહેલાં તેનું ઘણું કામ ઘટી શકે છે. નેશનલ કિડની ફાઉન્ડેશનના અંદાજ મુજબ ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ ધરાવતા 10 માંથી ફક્ત લગભગ 1 વ્યક્તિને જ તેની ખબર હોય છે. એટલે જ ડાયાબિટીસ કે હાઇ બ્લડ પ્રેશર હોય તો દર વર્ષે ટેસ્ટ કરાવવો મહત્ત્વનો છે.

  • કિડની ફેલ્યોર ક્રોનિક કિડની ડિસીઝનો છેલ્લો તબક્કો છે, જ્યારે eGFR 15 થી ઓછું હોય. તેના સંકેતોમાં ખૂબ થાક, સોજો, શ્વાસ ચડવો, ખંજવાળ, ભૂખ ન લાગવી, ઊબકા અને ઊલટી, સ્નાયુમાં ખેંચાણ, ઊંઘમાં તકલીફ અને ધ્યાન ન લાગવું સામેલ છે. અચાનક કિડની ફેલ થવાથી (એક્યુટ કિડની ઇન્જરી) હંમેશ કરતાં ઘણો ઓછો પેશાબ પણ થઈ શકે, અને તેમાં એ જ દિવસે ડૉક્ટરને બતાવવું જરૂરી છે.

  • કિડનીનો દુખાવો પડખામાં કે પીઠમાં, પાંસળીઓની બરાબર નીચે અનુભવાય છે. પણ ક્રોનિક કિડની ડિસીઝમાં મોટે ભાગે દુખાવો થતો નથી. ત્યાં દુખાવા સાથે તાવ અને ધ્રુજારી હોય તો કિડનીનો ચેપ હોઈ શકે, અને પેડુ તરફ ફેલાતો સખત મરોડ જેવો દુખાવો કિડનીની પથરી સૂચવે છે; બંનેમાં ડૉક્ટરને બતાવવું જરૂરી છે. કમરના નીચેના ભાગનો મોટા ભાગનો દુખાવો કિડનીથી નહીં, સ્નાયુઓ અને સાંધાઓથી આવે છે.

  • ફીણવાળો પેશાબ જેનું ફીણ બેસે નહીં, તેનો અર્થ પ્રોટીન લીક થતું હોઈ શકે. ગુલાબી, લાલ કે કોલા જેવા રંગનો પેશાબ લોહી સૂચવી શકે, જેમાં હંમેશાં ડૉક્ટરને બતાવવું જરૂરી છે. હંમેશ કરતાં ઘણો ઓછો પેશાબ એક્યુટ કિડની ઇન્જરીનો સંકેત હોઈ શકે. ઘેરો પીળો પેશાબ મોટે ભાગે ફક્ત એટલું બતાવે છે કે તમારે વધુ પાણી પીવાની જરૂર છે, અને કેટલાક ખોરાક અને દવાઓ પણ રંગ બદલે છે.

  • હા. કિડની પૂરતું મીઠું અને પાણી બહાર કાઢી ન શકે ત્યારે શરીરમાં પ્રવાહી જમા થાય છે, ઘણી વાર પગની ઘૂંટી, પગ અને હાથમાં, અને પ્રોટીન લીક થતું હોય ત્યારે આંખોની આસપાસ સોજા રૂપે. સોજાનાં બીજાં ઘણાં કારણો પણ હોય છે, જેમ કે હૃદય, લિવર અને નસોની તકલીફ અને કેટલીક દવાઓ, એટલે બ્લડ અને પેશાબના ટેસ્ટ માટે ડૉક્ટરને મળો.

  • બે મુખ્ય ટેસ્ટ છે: ક્રિએટિનિનનો બ્લડ ટેસ્ટ, જેને લેબ eGFR માં ફેરવે છે, અને આલ્બ્યુમિન માટે પેશાબનો ટેસ્ટ, એટલે કે આલ્બ્યુમિન-ક્રિએટિનિન રેશિયો (ACR). બંને સાથે મળીને મોટા ભાગનો કિડની રોગ વહેલો પકડી લે છે. ડૉક્ટર પેશાબનો ડિપસ્ટિક ટેસ્ટ, કિડનીની સોનોગ્રાફી, અને પોટેશિયમ તથા CBC (કમ્પ્લીટ બ્લડ કાઉન્ટ) જેવા બ્લડ ટેસ્ટ પણ ઉમેરી શકે.

  • ત્રણ મહિના કે વધુ સમય eGFR 60 થી ઓછું રહે તો ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ ગણાય. eGFR 60 કે વધુ હોય તો પણ કિડની રોગ હોઈ શકે, જો નુકસાનના બીજા સંકેતો હોય, જેમ કે પેશાબમાં પ્રોટીન. 15 થી ઓછું એટલે કિડની ફેલ્યોર. એક વાર ઓછું પરિણામ આવવું એ નિદાન નથી: ડૉક્ટર ટેસ્ટ ફરી કરાવે છે. અમારી ક્રિએટિનિન ગાઇડ સ્ટેજ સમજાવે છે.

  • ડાયાબિટીસ (દર વર્ષે), હાઇ બ્લડ પ્રેશર, હૃદય રોગ, પરિવારમાં કિડની ફેલ્યોર, અગાઉ થયેલી એક્યુટ કિડની ઇન્જરી, કે કિડનીને અસર કરી શકે તેવી દવાઓ લાંબા સમયથી લેતા લોકો. 60 વર્ષથી વધુ ઉંમર, કે દક્ષિણ એશિયન કે અશ્વેત (બ્લેક) મૂળ પણ જોખમ વધારે છે. તમારે કેટલી વાર બ્લડ અને પેશાબનો ટેસ્ટ કરાવવો જોઈએ તે તમારા ડૉક્ટરને પૂછો.

  • સોજો ઘટાડતી દુખાવાની દવાઓ (આઇબુપ્રોફેન કે ડાઇક્લોફેનેક જેવી NSAIDs) નિયમિત અને લાંબા સમય સુધી લેવાથી કિડનીને નુકસાન થઈ શકે છે, ખાસ કરીને જો તમે મોટી ઉંમરના હો, શરીરમાં પાણીની ઉણપ હોય, કે પહેલેથી કિડની, હૃદય કે લિવરની તકલીફ હોય. જો તમને વારંવાર દુખાવાની દવાની જરૂર પડતી હોય, તો તમારા માટે કયો વિકલ્પ સૌથી સુરક્ષિત છે તે ડૉક્ટર કે ફાર્માસિસ્ટને પૂછો. ડૉક્ટરે લખેલી દવા સલાહ વગર બંધ ન કરો.

  • કારણની ઝડપથી સારવાર થાય તો એક્યુટ કિડની ઇન્જરી ઘણી વાર થોડાં અઠવાડિયામાં પૂરેપૂરી મટી જાય છે. ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ સામાન્ય રીતે પાછો ઠીક થતો નથી, પણ બ્લડ પ્રેશર અને બ્લડ શુગર કાબૂમાં રાખીને, ડૉક્ટરે લખેલી કિડનીનું રક્ષણ કરતી દવાઓ લઈને, અને નુકસાનકારક દવાઓ ટાળીને તેને ઘણી વાર ધીમો પાડી શકાય કે વધતો અટકાવી શકાય. જેટલો વહેલો પકડાય, તેટલું વધુ બચાવી શકાય.

  • મોટે ભાગે તે એકસરખાં હોય છે. સ્ત્રીઓને પેશાબનો ચેપ વધુ વાર થાય છે, અને સારવાર વગરનો ચેપ કિડની સુધી ફેલાઈ શકે છે. આગળ વધેલા કિડની રોગમાં માસિક અનિયમિત થઈ શકે કે બંધ થઈ શકે. ગર્ભાવસ્થામાં હાઇ બ્લડ પ્રેશર સાથે પેશાબમાં પ્રોટીન પ્રી-એક્લેમ્પસિયાનો સંકેત હોઈ શકે, જેમાં તાત્કાલિક સારવાર જરૂરી છે: તમારાં મિડવાઇફ કે ડૉક્ટર બંને તપાસે છે.

મદદરૂપ ટેસ્ટ

બ્લોગ

સ્રોત

  1. NHS: Chronic kidney disease
  2. NHS: Chronic kidney disease, symptoms
  3. NHS: Chronic kidney disease, diagnosis and stages
  4. NHS: Acute kidney injury
  5. MedlinePlus: Chronic kidney disease
  6. NIDDK: Chronic kidney disease tests and diagnosis
  7. National Kidney Foundation: 10 signs you may have kidney disease

અપડેટ . આ આરોગ્ય માહિતી છે, તબીબી સલાહ નથી. તમારા ડૉક્ટર તમારી પૂરી સ્થિતિ જાણે છે; તમારા રિઝલ્ટ વિશે તેમને પૂછો.