Ngā tohu o te korenga huaora B12: te āhua, ngā take me ngā whakamātautau

Kei te ngenge, kei te kakati ō ringa, kei te mamae tō arero? He āta piki haere te iti o te B12. Anei tōna āhua, te rerekē ki te iti o te rino, me te whakamātautau toto e whakatau ana.

I whakahoutia · Ngā mātāpuna

Whakautu poto

He aha ngā tohu o te korenga huaora B12?

Ko ngā tohu noa o te iti o te huaora B12: te ngenge me te poto o te hā nā te anaemia, te kiri koma, kōwhai paku rānei, te arero mamae, whero hoki, ngā tunga i te waha, me ngā tohu io (nerves) pērā i te kakati (pins and needles), te kore rongo me te ngoikore o te tauritenga, tae atu ki ngā raruraru mahara, te ngākau pōuri rānei. Ki tā NICE, ki te iti iho te B12 katoa i te 180 ng/L, he korenga kua whakaūngia, ā, mai i te 180 ki te 350, he korenga pea.

He mōhiohio hauora, ehara i te tohutohu hauora. E mōhio ana tō rata ki tō āhua katoa; pātai ki a ia mō tō hua.

Taha ki te taha

Te iti o te huaora B12, te iti o te rino: te rerekē o ngā tohu

Ka puta te anaemia i ngā mea e rua, nō reira ka ngenge pea koe, ka poto te hā, ka koma hoki. Ko ngā tohu io me ngā tohu waha e tohu nui ake ana ki te B12; ko ngā tohu matikuku me te hiahia kai rerekē, ki te rino. Mā te whakamātautau toto e wehe.

Ko tāu e kite aiIti te huaora B12Iti te rino
Te kaha o te tinanaNgenge, ngoikore, poto te hā ina whakapau kahaNgenge, ngoikore, poto te hā ina whakapau kaha
Te kiriKoma, he kōwhai paku i ētahi wāKoma
Te wahaArero mamae, whero, māeneene; ngā tunga i te wahaArero mamae; ngā pakaru i ngā koki o te waha
Ngā io (nerves)Kakati (pins and needles), kore rongo i ngā ringa me ngā waewae, tūrorirori te hīkoiWaewae kāore e tau i te pō, i ētahi tāngata
Te hinengaro me te ngākauNgoikore te mahara, rangirua, ngākau pōuri, pukuririNgoikore te aro
Ngā karuKitenga kōmārūrū, raruraru rānei, i ētahi tāngataEhara i te mea noa
Ngā matikuku me ngā makaweEhara i te mea noaMatikuku pakarukaru, he rite rānei te āhua ki te pune, makere ngā makawe
Te hiahia kai rerekēEhara i te mea noaHiahia ki te kai hukapapa, uku, māngaro rānei (pica)
I te tatauranga toto (CBC)Pūtau whero nunui (MCV teitei)Pūtau whero iti (MCV iti), ferritin iti

Ka puta pea ngā tohu io i mua i te anaemia, ā, he pai noa te tatauranga toto o ētahi tāngata he iti te B12. Ka puta i te iti o te folate tētahi anaemia e rite ana ki tō te iti o te B12, nō reira ka whakamātauria e ngā rata ngā mea e rua i te nuinga o te wā.

Rārangi tohu huaora B12

Tohua ngā mea kua pā ki a koe mō ētahi wiki. Ka whakaatu te kāri mēnā e tītaha ana ō tohu ki ngā tohu io me ngā tohu waha, e tohu ana ki te B12, ki ngā tohu anaemia whānui rānei. Kāore he mea e tiakina, e tukuna rānei ki hea.

Rārangi tohu huaora B12

0 o ngā tohu 16 kua tohua

Ngā tohu io me ngā tohu waha0/8
Ngā tohu anaemia0/8

Tohua ngā tohu kua pā ki a koe mō ētahi wiki, neke atu rānei.

Ka whakaraupapa tēnei rārangi i ō tohu hei tauira mā tō rata. Kāore e taea e ia te whakatau he korenga B12 tōu, ā, he tino ruarua ngā tohu o ētahi tāngata he iti te B12.

He aha te mahi a te huaora B12?

Ko te huaora B12 (cobalamin) e hiahiatia ana hei hanga pūtau toto whero ora, hei pupuri hoki i te mahi tika a ngā io (nerves), te roro me te io tuaiwi (spinal cord). Kāore e taea e te tinana te hanga: ka ahu mai i ngā kai kararehe pērā i te miraka, te miraka tepe (yoghurt), te tīhi, ngā hēki, te mīti me te ika, ā, i ngā kai kua tāpirihia he B12 (fortified).

Kia ngongia ai te B12, ka hangaia e te puku tētahi pūmua ko intrinsic factor te ingoa, kātahi ka ngongia te B12 ki te pito o te whēkau iti. Ki te raru tētahi wāhi o taua ara, ki te iti rawa rānei te B12 i te kai, ka puta pea te korenga.

Ka penapena te tinana i te B12 mō ētahi tau ki te ate, nō reira i te nuinga o te wā ka āta piki haere ngā tohu i roto i ngā marama, ngā tau rānei. Koia te take he māmā te whakapae i te iti o te B12 nā te pakeke, nā te āwangawanga, nā te pukumahi rānei.

He aha ngā take o te korenga huaora B12?

  • Te kai: he iti, kāore rānei he kai kararehe e kainga ana. Ko te hunga kai huawhenua (vegetarians) e iti ana te kai miraka, me te hunga vegan kāore e kai i ngā kai fortified, i tētahi tāpiri (supplement) rānei, he nui ake tō rātou tūraru. I Īnia, he tokomaha te hunga kai huawhenua, ā, he noa te iti o te B12.
  • Pernicious anaemia: he mate autoimmune ka mutu ai te hanga a te tinana i te intrinsic factor, nō reira kāore rawa e taea te ngongo i te B12 mai i te kai.
  • Ngā mate o te puku me te whēkau: te atrophic gastritis, te mate coeliac, te mate Crohn's, me ngā hāparapara i te puku, i te whēkau rānei, tae atu ki te maha o ngā hāparapara whakaheke taumaha.
  • Ngā rongoā: te tango roa i te metformin (mō te mate huka) me ngā rongoā whakaiti waikawa pērā i ngā proton pump inhibitors (omeprazole me ērā e rite ana) me ngā H2 blockers, tae atu ki ētahi atu kua whakaingoatia i ngā aratohu a NICE. Kaua e whakamutu i tētahi rongoā nā tēnei: pātai ki tō rata mō te whakamātautau B12.
  • Te pakeke: ka heke te ngongo i te B12 i te pakeke haere, nō reira he nui ake te tūpono ka iti te B12 o ngā kaumātua.
  • Te nitrous oxide hei whakangahau ("laughing gas", "whippets"), ka whakakorehia e ia te mahi a te B12, ā, ka taea e ia te whakakino rawa i ngā io ahakoa he pai te āhua o ngā taumata toto.

He aha ngā tohu tōmua me ngā tohu o muri mai?

He āta puta mai ngā tohu i te nuinga o te wā, ā, kāore e pā katoa ki te katoa.

Ngā tohu toto (anaemia): te ngenge, te kore kaha, te poto o te hā, te tere o te manawa, ngā mamae upoko, te kiri koma, kōwhai paku rānei. Nā te iti rawa o ngā pūtau toto whero ora ēnei.

Ngā tohu io: te kakati (pins and needles), te kore rongo, te wera rānei i ngā ringa me ngā waewae, te ngoikore o ngā uaua, te koretake o ngā nekehanga, te ngoikore o te tauritenga, te tūrorirori o te hīkoi rānei, ā, i ētahi wā, he raruraru kitenga. Ka puta pea ēnei i mua i te kitenga o te anaemia i tētahi whakamātautau toto.

Te hinengaro me te ngākau: te ngoikore o te mahara, te uaua o te whakaaro mārama, te pukuriri, te ngākau pōuri, te māharahara rānei, ā, ki te tino kino, te rangirua.

Te waha: he arero mamae, whero, māeneene (glossitis) me ngā tunga i te waha.

Te mea nui: ka tino ora anō te anaemia nā te iti o te B12 i te maimoatanga i te nuinga o te wā, engari ka noho pūmau pea te kino o ngā io ki te whakaroatia te maimoatanga. He take ngā tohu io kia whakamātauria wawetia koe, kaua ā tōna wā.

Ko wai e tino tūpono ana ki te iti o te B12?

  • Te hunga kai huawhenua me te hunga vegan, otirā te hunga e iti ana te kai miraka, hēki rānei, kāore hoki e kai i ngā kai fortified.
  • Ngā kaumātua, i te mea ka heke te ngongo i te pakeke haere.
  • Te hunga e tango ana i te metformin, i ngā rongoā whakaiti waikawa rānei, mō te wā roa.
  • Te hunga he pernicious anaemia, he mate autoimmune kē atu rānei (pērā i te mate repe tenga, te mate huka momo 1 rānei), he mate coeliac, Crohn's rānei, he hāparapara puku, whēkau rānei i mua.
  • Te hapūtanga me te whāngai ū: ka taea e te whaea he iti te B12 te tuku i te korenga ki tana pēpi. Ka māuiui pea ngā pēpi a ngā whaea vegan, kai huawhenua rānei he iti te B12, nō reira he mea nui te B12 i mua i te hapūtanga, i te wā hapū hoki.
  • Te hunga e whakamahi ana i te nitrous oxide hei whakangahau.

He aha ngā whakamātautau e whakaū ana i te korenga B12?

Mā te whakamātautau toto e whakatau, i te nuinga o te wā me te tatauranga toto katoa (CBC), te ferritin (ngā rahui rino) me te folate.

Ko te aratohu NICE o te UK (2024) e tuku ana i ēnei paepae mō te whakamātautau B12 tuatahi, me te kī ka whakarite pea ngā taiwhanga i ō rātou ake:

WhakamātautauKua whakaūngia te korengaKorenga pea (kāore anō kia mārama)Kāore pea he korenga
B12 katoa (serum cobalamin)Iti iho i te 180 ng/L180 ki te 350 ng/LNeke ake i te 350 ng/L
B12 hohe (holotranscobalamin)Iti iho i te 25 pmol/L25 ki te 70 pmol/LNeke ake i te 70 pmol/L

Ko te 1 ng/L he ōrite ki te 1 pg/mL, te waeine e whakamahia ana e te maha o ngā pūrongo. Mēnā he hua korenga pea (kāore anō kia mārama) me ētahi tohu, ka whakamātau pea ngā rata i te methylmalonic acid (MMA), ka piki ina iti te B12 o te tinana.

I te CBC, he maha ngā wā ka kitea ngā pūtau whero nunui (MCV teitei) ina iti te B12. Ko te iti o te rino te tauaro, ā, ki te pā ngā mea e rua, ka āhua noa pea te MCV. Tirohia tā mātou aratohu CBC me tā mātou aratohu ferritin mō te tikanga o aua hua.

Ka rerekē pea te hua i ngā pire B12, ngā werohanga, ngā tāpiri rānei i tangohia tata nei, nō reira kōrerotia ki te rata, ki te taiwhanga rānei mēnā e tango ana koe i ētahi.

Me pēhea te maimoa, ā, he aha tāu e taea ai?

  • Ka whai te maimoatanga i te take. Ka hoatu e ngā rata te B12 hei werohanga, hei pire rānei; ki te kore e taea e te whēkau te ngongo i te B12 (pērā i te pernicious anaemia), ko ngā werohanga te nuinga o te wā e hiahiatia ana, ā, mō te roanga o te ora i te nuinga o te wā. Mā tō rata e whakatau te momo me te auau.
  • Ka maimoatia wawetia ngā tohu io, ā, ko te wawe o te tīmata o te maimoatanga, ko te pai ake o te tūpono kia tino ora anō.
  • Kaua e tango i te folic acid anake mō te anaemia ki te kore he whakamātautau B12: ka pai ake pea te tatauranga toto, engari ka haere tonu te kino o ngā io nā te iti o te B12.
  • Kainga ngā kai B12 mēnā ka taea: te miraka, te miraka tepe, te tīhi, ngā hēki, te ika me te mīti. Mēnā he vegan koe, he iti rānei tō kai miraka, kainga ngā kai fortified (ētahi miraka tipu, ētahi pata parakuihi, te nutritional yeast), tētahi tāpiri B12 rānei; ka āwhina tētahi kaiwhakarite rongoā (pharmacist) ki te kōwhiri.
  • Kia mau tonu te tango i ngā rongoā kua tohua pērā i te metformin; engari pātai ki tō rata kia whakamātauria te B12.
  • Whakamātauria anō e ai ki te tohutohu: ka whakahoki ngā rata i ngā whakamātautau toto i te nuinga o te wā kia kitea e whai hua ana te maimoatanga.

Āhea kite ai i te rata

Whakaritea he hui ki te rata

  • He kakati (pins and needles), he kore rongo, he raruraru tauritenga, he raruraru mahara hou rānei: kite i tō GP, rata whānau rānei i roto i te wiki kotahi, ā, tonoa he whakamātautau B12.
  • He ngenge, he koma, he poto rānei te hā mō ētahi wiki: kite i tō GP i roto i ngā wiki e rua ki te whā e heke mai nei mō te tatauranga toto, te ferritin me te B12.
  • E hapū ana, e whāngai ū ana rānei, ā, he kai huawhenua, he vegan rānei, he pēpi rānei e kino ana te kai, e āhua pōturi ana rānei te tupu: kōrero ki tō rata, kaiwhakawhānau (midwife) rānei i tēnei wiki.
  • Kua tango i te metformin, i tētahi rongoā whakaiti waikawa rānei mō ngā tau maha, ā, kei te kite i ēnei tohu: pātai mō te whakamātautau B12 i tō hui e whai ake nei, i roto i ētahi wiki.
  • Kei te maimoatia kē mō te B12, ā, kei te hoki mai ngā tohu: kite i tō rata i roto i ngā wiki e heke mai nei.

Tikina he āwhina ohotata ināianei (waea atu ki te nama ohotata o tō rohe) mēnā kei tētahi tangata:

  • he mamae uma, he poto te hā ahakoa e okioki ana, he hemo rānei, otirā mēnā e mōhiotia ana he anaemia tōna
  • he kore rongo, he ngoikore rānei e kino haere ana i roto i ngā haora, ngā rā rānei, he korenga hou rānei o te pupuri i te mimi, i te tūtae rānei
  • he rangirua ohorere, he whakaaro rānei ki te whakamamae i a ia anō
  • he pēpi ngohengohe, kāore e kai ana, he tino uaua rānei te whakaoho

He pōturi te tupu o te nuinga o ngā korenga B12, ā, he pai te urupare ki te maimoatanga. Ko ēnei tohu ngā mea motuhake kāore e taea te tatari.

Kei te ngenge, kei te kakati, ā, kāore koe i te mōhio he aha ai? Kōrerotia.

Ka whakarongo a Saluvo ki tō āhua, i ō ake kupu, i tō ake reo, ka pātai i ngā pātai tika, ā, ka kī atu ko tēhea rata hei kite māu, ā, kia hohoro pēhea. He hua whakamātautau toto kē ōu? Ka whakamāramatia e ia ia uara.

Pātai mō aku tohu

Kore utu te tīmata. Kōrerotia tō āhua i ō ake kupu, i tō ake reo.

Ngā pātai a te iwi

  • I te nuinga o te wā ko te ngenge me te kore kaha ka puta tuatahi, kātahi ko te poto o te hā, te arero mamae, whero, ngā tunga i te waha rānei. Ko ētahi tāngata ka kite tuatahi i te kakati (pins and needles), i te kore rongo rānei i ō rātou ringa, waewae rānei, i ētahi wā i mua i te anaemia. I te mea ka āta piki haere ngā tohu i roto i ngā marama, he māmā te whakapae nā te āwangawanga, nā te pakeke rānei. Mā te whakamātautau toto e mōhio ai.

  • E hiahiatia ana te B12 hei hanga pūtau toto whero, hei pupuri hoki i te ora o ngā io me te roro. Ka iti haere, ka pā mai pea te anaemia, me te ngenge me te poto o te hā, me ngā raruraru io pērā i te kakati, te kore rongo, te ngoikore me te ngoikore o te tauritenga. Ka pā hoki pea ki te mahara me te wairua. Ka ora anō te anaemia i te maimoatanga i te nuinga o te wā; tērā pea kāore te kino o ngā io e ora mēnā ka tōmuri te maimoatanga.

  • He rerekē i ia taiwhanga. Ki tā NICE i te UK, ki te iti iho te B12 katoa i te 180 ng/L, he korenga kua whakaūngia; mai i te 180 ki te 350, he korenga pea me whakamātau anō; ā, ki te neke ake i te 350, kāore pea he korenga. E ai ki a MedlinePlus, ko te 299 ki te 1054 pg/mL pea te taumata tika (ko te 1 ng/L he ōrite ki te 1 pg/mL). Whakaritea i ngā wā katoa ki te taumata kei tō ake pūrongo.

  • Āe. Ko te kakati (pins and needles), te kore rongo, te wera rānei i ngā ringa me ngā waewae he tohu io noa o te iti o te B12, ā, ka puta pea i mua i te anaemia. I te mea ka noho pūmau pea te kino o ngā io ki te whakaroatia te maimoatanga, he take te kakati, te kore rongo rānei kia kite i te rata, kia tono hoki i te whakamātautau B12 i roto i te wiki kotahi, tata atu rānei.

  • Tērā pea ko ia tētahi o ngā take. E hono ana te iti o te B12 ki te ngākau pōuri, te pukuriri, te ngoikore o te mahara me te uaua o te whakaaro mārama, ā, ki te tino kino, te rangirua. He maha anō ngā take kē o ēnei tohu, nō reira he mahi tika te whakamātautau B12, otirā mō ngā kaumātua, mō te hunga kai huawhenua rānei. Mēnā he whakaaro ōu ki te whakamamae i a koe anō, tikina he āwhina ināianei.

  • Te hunga vegan me te hunga kai huawhenua e iti ana te kai miraka, ngā kaumātua, te hunga he pernicious anaemia, he mate autoimmune kē atu rānei, te hunga he mate coeliac, Crohn's rānei, he hāparapara puku, whēkau rānei i mua, me te hunga e tango ana i te metformin, i ngā rongoā whakaiti waikawa rānei mō te wā roa. Kei te tūraru hoki ngā wāhine hapū, whāngai ū rānei he iti te B12 i tā rātou kai, ā, me ā rātou pēpi hoki.

  • Ka taea e te tango roa i te metformin te whakaiti i te B12 o ētahi tāngata, ā, kua whakaingoatia e NICE hei take tūraru. Kaua e whakamutu i te metformin nā tēnei: he rongoā nui mō te mate huka. Engari pātai ki tō rata mēnā he tika te whakamātautau B12, otirā mēnā kei te kite koe i te kakati, te kore rongo, te ngenge rānei. He pērā anō mō ngā rongoā whakaiti waikawa e tangohia ana mō te wā roa.

  • Ko te miraka, te miraka tepe, te tīhi, ngā hēki, te ika, te mīti me ngā kaimoana anga ngā pūtake māori. Mō te hunga vegan me te hunga e iti ana te kai miraka, ka āwhina ngā kai fortified pērā i ētahi miraka tipu, ētahi pata parakuihi me te nutritional yeast, tētahi tāpiri B12 rānei. Ka āwhina tētahi kaiwhakarite rongoā (pharmacist) ki te kōwhiri. Mēnā he korenga kē tōu, tērā pea kāore e ranea te kai anake: mā tō rata koe e tohutohu.

  • Ka maimoatia e ngā rata ki ngā werohanga B12, ki ngā pire B12 rānei, e ai ki te take me te taumaha o te korenga. Ki te kore e taea e te whēkau te ngongo i te B12, pērā i te pernicious anaemia, ko ngā werohanga te nuinga o te wā e hiahiatia ana, ā, mō te roanga o te ora i te nuinga o te wā. Mā tō rata e whakatau te momo me te hōtaka. Ka maimoatia wawetia ngā tohu io, ā, ka whakahokia ngā whakamātautau toto kia kitea e whai hua ana.

  • He tokomaha ka kaha ake i roto i ngā rā ki ngā wiki i muri i te tīmatanga o te maimoatanga, ā, ka ora anō te tatauranga toto i roto i ngā marama e rua pea. Ka roa ake pea ngā tohu io, he maha ngā marama i te nuinga o te wā, ā, tērā pea kāore e tino ora mēnā i roa e noho ana i mua i te maimoatanga. Koia te take he pai te whakamātau wawe.

  • Kāo, ahakoa ka puta te anaemia i ngā mea e rua, nō reira ka ngenge pea koe, ka poto te hā, ka koma hoki. Ko te iti o te B12 ka nunui ake ngā pūtau whero (MCV teitei), ā, ka puta pea ngā tohu io me ngā tohu waha; ko te iti o te rino ka iti ake ngā pūtau whero (MCV iti), ā, ka pakarukaru pea ngā matikuku, ka hiahia rānei ki te kai hukapapa. Ko ētahi tāngata he mea e rua. Mā ngā whakamātautau toto e wehe.

  • Kāo, ki te kore he whakamātautau B12 i te tuatahi. Ka whakatikaina pea e te folic acid te tatauranga toto i te korenga B12, engari ka haere tonu te kino o ngā io, kāore e kitea. Koia te take ka whakamātau ngā rata i te B12 me te folate tahi, ā, ka maimoa i te korenga B12 i mua i te korenga folate, i te taha rānei. Pātai ki tō rata, ki tō kaiwhakarite rongoā rānei i mua i te tīmata i tētahi o ēnei.

  • Āe. Ka taea e te whaea he iti te B12 te tuku i te korenga ki tana pēpi, ā, ka māuiui pea ngā pēpi he iti te B12, me te kino o te kai, te pōturi rānei o te tupu. Mēnā e hapū ana koe, e whāngai ū ana rānei, ā, he kai huawhenua, he vegan rānei koe, he take tūraru kē atu rānei ōu, kōrero ki tō rata, kaiwhakawhānau rānei, ā, pātai mō te B12. Kaua e tīmata, e whakarerekē rānei i ngā tāpiri ki te kore he tohutohu.

Ngā whakamātautau e āwhina ana

Rangitaki