किडनी स्टोनची (मुतखडा) लक्षणे: वेदना कुठे होते, कधी तातडीचे असते, आणि खडा पुन्हा होऊ नये म्हणून काय करावे

कुशीत किंवा पाठीत अचानक, लाटांसारखी येणारी तीव्र वेदना? हा किडनी स्टोन (मुतखडा) असू शकतो. तो कसा दिसून येतो, कोणत्या चिन्हांसाठी आजच मदत घ्यायला हवी, आणि खडा बाहेर पडायला काय मदत करते, हे इथे पाहा.

अपडेट केले · स्रोत

थोडक्यात उत्तर

किडनी स्टोनची (मुतखडा) लक्षणे कोणती? मुतखडा झाल्यावर काय जाणवते?

लहान किडनी स्टोनमुळे अनेकदा कोणतीही लक्षणे होत नाहीत आणि तो नकळत लघवीवाटे बाहेर पडतो. मोठ्या खड्यांमुळे पोटाच्या बाजूला (कुशीत) किंवा कमरेत तीव्र वेदना होते, जी येते-जाते आणि जांघेकडे पसरू शकते. सोबत अनेकदा मळमळ, वारंवार लघवीला जावे लागणे, लघवी करताना दुखणे, गढूळ लघवी, किंवा गुलाबी, लाल किंवा तपकिरी लघवी दिसते. यासोबत ताप असल्यास तातडीने मदत घ्यायला हवी.

ही आरोग्यविषयक माहिती आहे, वैद्यकीय सल्ला नाही. तुमची पूर्ण माहिती तुमच्या डॉक्टरांना असते; तुमच्या निकालाबद्दल त्यांना विचारा.

एकमेकांशेजारी तुलना

किडनी स्टोन (मुतखडा) आणि युरिन इन्फेक्शन (UTI): लक्षणांमध्ये काय फरक असतो?

दोन्हींमुळे वेदना आणि लघवीत बदल होऊ शकतात, आणि मुतखड्यामुळे संसर्गही होऊ शकतो. सहसा दिसणारे फरक असे आहेत.

तुम्हाला काय जाणवतेकिडनी स्टोन (मुतखडा)युरिन इन्फेक्शन (UTI)
मुख्य वेदनाकुशीत किंवा कमरेत लाटांसारखी येणारी तीव्र वेदना, कधी कधी जांघेकडे पसरणारीलघवी करताना जळजळ किंवा चुरचुरणे; ओटीपोटात दाब
सुरुवात कशी होतेअनेकदा अचानक, खडा हलू लागल्यावरसहसा एक-दोन दिवसांत
लघवी कशी दिसतेगुलाबी, लाल किंवा तपकिरी; कधी कधी गढूळ; थोडीच लघवी होऊ शकतेगढूळ, दुर्गंधी येणारी, कधी कधी त्यात रक्त
लघवीला जाणेवारंवार जावे लागणे; कधी कधी लघवी करताना दुखणेवारंवार आणि घाईने लघवीला जावे लागणे
मळमळवेदनेसोबत सामान्यसहसा नाही
जास्त तापसहसा नसतो: मुतखड्यासोबत ताप असल्यास अडथळ्यामागे संसर्ग असू शकतो, आणि तातडीने मदत घ्यायला हवीमूत्राशयाच्या संसर्गात सहसा नसतो; पाठदुखीसोबत असल्यास किडनीचा संसर्ग सुचवतो
तपासणीलघवी आणि रक्ताच्या तपासण्या; CT scan, किंवा गर्भधारणेत आणि 16 वर्षांखालील मुलांमध्ये ultrasound (सोनोग्राफी)लघवीची डिपस्टिक टेस्ट, कधी कधी युरिन कल्चर
उपचारवेदनाशामके आणि भरपूर पाणी; खडा बाहेर पडायला मदत करणारी औषधे; मोठ्या खड्यांसाठी प्रक्रिया (प्रोसिजर)घरी स्वतःची काळजी, किंवा अँटिबायोटिक्स

मुतखडा आणि संसर्ग दोन्ही एकत्र होऊ शकतात. आमची UTI माहिती युरिन इन्फेक्शनबद्दल सविस्तर सांगते.

किडनी स्टोन (मुतखडा) लक्षणांची यादी

गेल्या काही दिवसांत जे खरे आहे त्यावर खूण करा. तुमची लक्षणे मुतखड्याच्या वेदनेकडे झुकतात की लघवीतील बदलांकडे, हे कार्ड दाखवते. काहीही सेव्ह केले जात नाही किंवा कुठेही पाठवले जात नाही.

किडनी स्टोन (मुतखडा) लक्षणांची यादी

12 पैकी 0 लक्षणांवर खूण

मुतखड्याच्या वेदनेची चिन्हे0/6
लघवीतील बदल0/6

गेल्या काही दिवसांत जे खरे आहे त्यावर खूण करा.

ही यादी तुमच्या डॉक्टरांसाठी लक्षणांचा एक नमुना तयार करते. ती किडनी स्टोनचे निदान करू शकत नाही: युरिन इन्फेक्शन, अपेंडिसायटिस आणि स्त्रियांमध्ये गर्भधारणेतील समस्या यांसह इतर आजारांमुळेही अशीच वेदना होऊ शकते.

किडनी स्टोन (मुतखडा) म्हणजे काय?

किडनी स्टोन (मुतखडा) म्हणजे लघवीतील रासायनिक पदार्थ साचून एका किंवा दोन्ही किडनीत तयार होणारे कठीण, खड्यासारखे तुकडे. ते वाळूच्या कणाएवढे लहान किंवा वाटाण्याएवढे मोठे असू शकतात, आणि क्वचितच त्याहून खूप मोठे होतात.

मुतखडा सामान्य आहे: अमेरिकेत सुमारे 11% पुरुष आणि 6% स्त्रियांना आयुष्यात किमान एकदा तो होतो. एकदा मुतखडा झाला की तो पुन्हा होण्याची शक्यता जास्त असते.

  • लहान खडे अनेकदा कोणतीही लक्षणे न देता, तुमच्या नकळत लघवीवाटे बाहेर पडतात.
  • मोठे खडे, किंवा किडनीपासून मूत्राशयापर्यंत जाणाऱ्या नळीत (मूत्रवाहिनी) अडकलेले खडे, लघवीचा प्रवाह अडवू शकतात आणि तीव्र वेदना किंवा रक्तस्राव होऊ शकतो.
खड्याचा प्रकारयाचा अर्थ
कॅल्शियम (calcium oxalate किंवा calcium phosphate)सर्वात सामान्य प्रकार
युरिक अॅसिड (uric acid)लघवीत जास्त आम्ल (अॅसिड) असल्यास तयार होऊ शकतो
स्ट्रुवाइट (struvite)युरिन इन्फेक्शननंतर तयार होऊ शकतो
सिस्टीन (cystine)क्वचित होणारा; आनुवंशिक आजारामुळे होतो

आमची युरिक अॅसिड आणि गाउटची माहिती वाढलेल्या युरिक अॅसिडबद्दल सांगते, ज्यामुळेही खडे होऊ शकतात.

किडनी स्टोनची (मुतखडा) लक्षणे कोणती?

  • तीव्र वेदना, जी सहसा पोटाच्या बाजूला (कुशीत) किंवा कमरेत सुरू होते
  • येणारी-जाणारी वेदना, जी जांघेत, वृषणांमध्ये किंवा योनीमार्गाच्या भोवती पसरू शकते
  • मळमळ किंवा उलटी होणे
  • वारंवार लघवीला जावे लागणे, किंवा थोडीच लघवी होणे
  • लघवी करताना दुखणे
  • गढूळ किंवा दुर्गंधी येणारी लघवी
  • गुलाबी, लाल किंवा तपकिरी लघवी (लघवीत रक्त)

या लक्षणांसोबत जास्त ताप, किंवा कधी गरम तर कधी थंड वाटून हुडहुडी भरणे, याचा अर्थ संसर्ग असू शकतो, आणि त्यासाठी तातडीने मदत घ्यायला हवी.

लहान खड्यांमुळे थोडी किंवा अजिबात वेदना होत नाही. तीव्र वेदना सहसा तेव्हा होते, जेव्हा खडा किडनीतून बाहेर सरकतो आणि लघवी मूत्राशयापर्यंत नेणारी नळी अडवतो.

मुतखडा कशामुळे होतो, आणि तो कोणाला होतो?

लघवीत कॅल्शियम, ऑक्झलेट (oxalate) आणि फॉस्फरस यांसारखे रासायनिक पदार्थ साचल्यावर किडनी स्टोन तयार होतात. तुम्हाला मुतखडा होण्याची शक्यता जास्त असते, जर तुम्ही:

  • पुरेसे पाणी पीत नसाल
  • तुम्हाला मेटाबॉलिक सिंड्रोम (metabolic syndrome) असेल किंवा तुमचे वजन जास्त असेल
  • काही औषधे घेत असाल, जसे aspirin, antacids (अॅसिडिटीची औषधे), diuretics (लघवी वाढवणारी औषधे) आणि काही अँटिबायोटिक्स (लिहून दिलेले औषध डॉक्टरांना विचारल्याशिवाय बंद करू नका)
  • जास्त प्रोटीन आणि कमी फायबर असलेला आहार घेत असाल, किंवा जास्त मीठ खात असाल
  • शारीरिक हालचाल कमी असेल किंवा अंथरुणाला खिळून असाल
  • तुम्हाला वारंवार किडनीचे किंवा लघवीचे संसर्ग होत असतील
  • कुटुंबात कोणाला किडनी स्टोन झाला असेल (कौटुंबिक इतिहास)
  • तुम्हाला यापूर्वी मुतखडा झाला असेल

आमची UTI माहिती युरिन इन्फेक्शनबद्दल सांगते, ज्यामुळे struvite खडे होऊ शकतात.

मुतखड्याचे निदान कसे होते?

अनेकदा डॉक्टर तुमच्या लक्षणांवरून ओळखू शकतात. तपासण्यांमध्ये पुढील गोष्टी असू शकतात:

  • लघवीची तपासणी, रक्त आणि संसर्ग पाहण्यासाठी
  • रक्ताच्या तपासण्या, ज्यात किडनीचे कार्य (क्रिएटिनिन आणि eGFR), कॅल्शियम आणि युरिक अॅसिड
  • तीव्र वेदना असलेल्या प्रौढांसाठी CT scan, खड्याचा आकार आणि जागा पाहण्यासाठी
  • गर्भधारणेत आणि 16 वर्षांखालील मुलांसाठी त्याऐवजी ultrasound scan (सोनोग्राफी)

खडा लघवीवाटे पडला, तर तो जपून ठेवायला सांगितले जाऊ शकते, म्हणजे तो कशाचा बनला आहे हे लॅब तपासू शकेल. त्यावरून पुढचा खडा कसा टाळायचा हे ठरवायला मदत होते.

मुतखड्यावर उपचार कसे होतात?

बहुतेक किडनी स्टोनवर घरीच औषधांनी उपचार होऊ शकतात, जरी त्यांमुळे तरीही वेदना होऊ शकते आणि खडा बाहेर पडायला काही आठवडे लागू शकतात. डॉक्टर तुम्हाला पुढील औषधे देऊ शकतात:

  • वेदनाशामके
  • मळमळ थांबवणारे औषध
  • खडा लघवीवाटे बाहेर पडायला मदत करणारे औषध

तुम्हाला भरपूर पाणी पिण्याचा सल्ला दिला जाईल.

मोठे खडे, किंवा लघवीचा प्रवाह अडवणारे किंवा तीव्र वेदना देणारे खडे, यांसाठी एखादी प्रक्रिया (प्रोसिजर) लागू शकते:

  • शॉक वेव्ह लिथोट्रिप्सी (shock wave lithotripsy): शरीराबाहेरून दिलेल्या शॉक वेव्ह्स खड्याचे लहान तुकडे करतात, जे नंतर लघवीवाटे बाहेर पडतात.
  • युरेटेरोस्कोपी (ureteroscopy): एक बारीक नळी मूत्रनलिकेतून वर सरकवून खडा काढला जातो किंवा फोडला जातो; सहसा त्याच दिवशी घरी जाता येते.
  • पर्क्युटेनियस नेफ्रोलिथोटॉमी (percutaneous nephrolithotomy, PCNL): पाठीवर छोटा छेद घेऊन खडा काढला जातो; काही दिवस हॉस्पिटलमध्ये राहावे लागू शकते.

कोणते औषध आणि किती प्रमाणात घ्यायचे, हा निर्णय तुमच्या डॉक्टरांचा आहे. किडनीच्या समस्या असताना काही वेदनाशामके योग्य नसतात, म्हणून कोणतेही वेदनाशामक घेण्याआधी डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टला विचारा.

मुतखडा पुन्हा होऊ नये म्हणून काय करावे?

  • भरपूर पाणी प्या: डॉक्टरांनी पाणी व द्रव पदार्थ कमी घ्यायला सांगितले नसेल, तर प्रौढांनी दिवसाला 2.5 ते 3 लिटर आणि मुलांनी 1 ते 2 लिटर पाणी प्यावे असा सल्ला दिला जातो. लघवी गडद असेल तर तुम्हाला आणखी पाणी प्यायला हवे.
  • पाण्यात ताज्या लिंबाचा रस घाला; लिंबूवर्गीय फळांमध्ये सायट्रेट (citrate) असते, जे स्फटिकांपासून खडे तयार होणे थांबवायला मदत करते.
  • सोडा किंवा फसफसणारी पेये, कॅफीन असलेली पेये आणि मद्य जास्त प्रमाणात पिणे टाळा.
  • आहारातून पुरेसे कॅल्शियम घ्या. अन्नातील कॅल्शियममुळे मुतखड्याचा धोका वाढत नाही, म्हणून ते बंद करू नका.
  • मीठ कमी खा: प्रौढांनी दिवसाला 6 g पेक्षा कमी मीठ खावे.
  • मांस, अंडी आणि मासे यांसारखे प्राणिज प्रोटीन मर्यादित ठेवा, आणि वनस्पतीजन्य प्रोटीनही घ्या.
  • वजन निरोगी मर्यादेत ठेवा.
  • तुम्हाला calcium oxalate खडे झाले असतील, तर डॉक्टर पालक, ऱ्हुबार्ब, सुका मेवा (नट्स) आणि गव्हाचा कोंडा यांसारखे जास्त ऑक्झलेट असलेले पदार्थ कमी करायला सांगू शकतात.

खड्याच्या प्रकारानुसार काही लोकांना खडे होऊ नयेत म्हणून औषधेही दिली जातात, जसे potassium citrate, किंवा uric acid खड्यांसाठी allopurinol. आहारात मोठे बदल करण्याआधी तुमच्या डॉक्टरांशी बोला.

डॉक्टरांना कधी भेटावे

डॉक्टरांची वेळ घ्या

  • कुशीत किंवा कमरेत तीव्र वेदना, किंवा लाटांसारखी येणारी वेदना: आजच तातडीने फॅमिली डॉक्टरांची वेळ घ्या किंवा तातडीचा वैद्यकीय सल्ला घ्या.
  • मुतखड्याच्या लक्षणांसोबत जास्त ताप, किंवा कधी गरम, कधी थंड वाटणे किंवा हुडहुडी भरणे: आजच तातडीचा वैद्यकीय सल्ला घ्या.
  • लघवीत रक्त, किंवा लघवी करताना दुखणे किंवा जळजळ: एक-दोन दिवसांत फॅमिली डॉक्टरांना भेटा, आणि सोबत तीव्र वेदना किंवा ताप असेल तर आजच तातडीचा सल्ला घ्या.
  • मुतखड्यासाठी घरी उपचार सुरू आहेत आणि वेदना कमी होत नाही, किंवा उलट्या होत आहेत आणि पाणी पोटात टिकत नाही: त्याच दिवशी वैद्यकीय सल्ला घ्या.
  • यापूर्वी मुतखडा झाला आहे: कारण शोधणाऱ्या तपासण्यांबद्दल आणि पुन्हा खडा होऊ नये म्हणून काय मदत करते याबद्दल फॅमिली डॉक्टरांना विचारा.

एखाद्या व्यक्तीला पुढीलपैकी काही असल्यास आत्ताच आपत्कालीन मदत घ्या (तुमच्या स्थानिक आपत्कालीन क्रमांकावर फोन करा):

  • अजिबात लघवी होत नाही
  • कुशीत किंवा पाठीत दुखणे, सोबत जास्त ताप आणि हुडहुडी, आणि व्यक्ती गोंधळलेली, गुंगीत किंवा खूप आजारी आहे
  • इतकी तीव्र वेदना की वेदनाशामकांनी फरक पडत नाही, सोबत न थांबणाऱ्या उलट्या

बहुतेक किडनी स्टोन वेदनाशामके आणि भरपूर पाणी यांनी आपोआप बाहेर पडतात. पण ही चिन्हे अडलेली, संसर्ग झालेली किडनी दर्शवू शकतात, आणि यात वाट पाहता येत नाही. स्वतः गाडी चालवत जाऊ नका.

कुशीत किंवा पाठीत दुखते, किंवा लघवीत रक्त दिसते? बोलून समजून घ्या.

Saluvo तुमची लक्षणे तुमच्याच शब्दांत आणि भाषेत ऐकते, आधी धोक्याची चिन्हे तपासते, आणि कोणत्या डॉक्टरांना आणि किती लवकर भेटावे हे सांगते. लघवी किंवा किडनीच्या तपासणीचा रिपोर्ट आधीच हातात आहे? ते प्रत्येक आकड्याचा अर्थ समजावून सांगते.

माझ्या लक्षणांबद्दल विचारा

सुरुवात मोफत. तुम्हाला काय जाणवते ते तुमच्याच शब्दांत आणि भाषेत सांगा.

लोक विचारतात ते प्रश्न

  • अनेकदा पोटाच्या बाजूला (कुशीत) किंवा कमरेत अचानक, तीव्र वेदना, जी लाटांसारखी येते-जाते आणि जांघेकडे पसरू शकते. मळमळ, वारंवार लघवीला जावे लागणे, लघवी करताना दुखणे आणि गुलाबी, लाल किंवा तपकिरी लघवी हेही सामान्य आहे. लहान खड्यांमुळे कोणतीही लक्षणे नसू शकतात.

  • सहसा पोटाच्या बाजूला (कुशीत) किंवा कमरेत, एका बाजूला. खडा पुढे सरकतो तसतशी वेदना ओटीपोटात आणि जांघेत, वृषणांमध्ये किंवा योनीमार्गाच्या भोवती पसरू शकते. ती अनेकदा लाटांसारखी येते आणि खूप तीव्र असू शकते.

  • लहान खडे काही दिवसांत, तुमच्या नकळत बाहेर पडू शकतात. इतर खडे बाहेर पडायला, मदत करणारी औषधे घेतली तरी, काही आठवडे लागू शकतात. भरपूर पाणी प्यायल्याने मदत होते. वेदना कमी होत नसेल तर डॉक्टरांना भेटा, आणि जास्त ताप असेल किंवा लघवी होत नसेल तर तातडीने मदत घ्या.

  • हो, बहुतेक किडनी स्टोन, विशेषतः लहान खडे, कोणत्याही प्रक्रियेशिवाय लघवीवाटे बाहेर पडतात. त्यासाठी वेदनाशामके, भरपूर पाणी आणि कधी कधी औषध मदत करतात. मोठे खडे, किंवा लघवीचा प्रवाह अडवणारे किंवा तीव्र वेदना देणारे खडे, फोडण्यासाठी किंवा काढण्यासाठी प्रक्रिया लागू शकते.

  • खडा मोठा असेल, लघवीचा प्रवाह अडवत असेल, वेदनाशामकांनी नियंत्रणात न येणारी वेदना देत असेल, सोबत जास्त ताप किंवा संसर्ग असेल, किंवा बाहेर पडत नसेल तेव्हा. स्कॅनमधून खड्याचा आकार आणि जागा कळते, आणि शॉक वेव्ह उपचार, युरेटेरोस्कोपी किंवा शस्त्रक्रिया यापैकी काय लागेल हे तुमचे डॉक्टर ठरवतात.

  • डॉक्टरांनी पाणी व द्रव पदार्थ कमी घ्यायला सांगितले नसेल, उदाहरणार्थ हार्ट फेल्युअर किंवा किडनी फेल्युअरमध्ये, तर प्रौढांनी दिवसाला सुमारे 2.5 ते 3 लिटर आणि मुलांनी 1 ते 2 लिटर पाणी प्यावे असा सल्ला दिला जातो. लघवी गडद असेल तर तुम्हाला आणखी पाणी प्यायला हवे. ताज्या लिंबाचा रस घातल्याने मदत होऊ शकते.

  • जास्त मीठ आणि प्राणिज प्रोटीन यांमुळे खडे होण्याची शक्यता वाढू शकते. ज्यांना calcium oxalate खडे झाले आहेत, त्यांना पालक, ऱ्हुबार्ब, सुका मेवा (नट्स) आणि गव्हाचा कोंडा यांसारखे जास्त ऑक्झलेट असलेले पदार्थ कमी करावे लागू शकतात. कॅल्शियमयुक्त पदार्थ बंद करू नका, आणि आहारात मोठे बदल करण्याआधी तुमच्या डॉक्टरांशी बोला.

  • नाही. अन्नातील कॅल्शियममुळे calcium oxalate खड्यांचा धोका वाढत नाही, आणि ते बंद करण्याचा सल्ला दिला जात नाही. आहारातून पुरेसे कॅल्शियम मिळेल याची काळजी घ्या. कॅल्शियमची सप्लिमेंट्स घेण्याआधी तुमच्या डॉक्टरांना विचारा.

  • हो. एकदा मुतखडा झाला की तो पुन्हा होण्याची शक्यता जास्त असते. भरपूर पाणी पिणे, मीठ आणि प्राणिज प्रोटीन कमी खाणे, वजन निरोगी ठेवणे, आणि तुमचा खडा कशाचा बनला होता हे शोधणे, या सगळ्यांमुळे पुढचा खडा टाळायला मदत होते. तपासण्यांबद्दल फॅमिली डॉक्टरांना विचारा.

  • उपचार घेतल्यास गुंतागुंत क्वचितच होते. लघवीचा प्रवाह अडवणाऱ्या खड्यामुळे संसर्ग होऊ शकतो, किडनीच्या संसर्गासह, आणि कालांतराने किडनी किती चांगले काम करते यावर परिणाम होऊ शकतो. म्हणूनच मुतखड्याच्या लक्षणांसोबत जास्त ताप, किंवा लघवी न होणे, यासाठी तातडीने मदत घ्यायला हवी.

  • मुतखड्यामुळे सहसा कुशीत किंवा पाठीत लाटांसारखी तीव्र वेदना होते, अनेकदा लघवीत रक्तासह. युरिन इन्फेक्शनमुळे सहसा लघवी करताना जळजळ होते आणि वारंवार लघवीला जावे लागते. दोन्ही एकत्र होऊ शकतात, आणि डॉक्टर लघवीच्या तपासण्यांनी आणि कधी कधी स्कॅनने त्यांतील फरक ओळखू शकतात.

  • गर्भधारणेतील मुतखड्यासाठी डॉक्टरांची देखरेख आवश्यक असते. CT scan ऐवजी ultrasound scan (सोनोग्राफी) वापरले जाते. तुम्ही गर्भवती असाल आणि कुशीत किंवा पाठीत दुखत असेल, जास्त ताप असेल किंवा लघवीत रक्त दिसत असेल, तर त्याच दिवशी तातडीचा वैद्यकीय सल्ला घ्या, आणि कोणतेही औषध घेण्याआधी विचारा.

  • नाही, बिअर हा उपचार नाही. मद्य जास्त प्रमाणात पिणे ही टाळायला सांगितलेल्या गोष्टींपैकी एक आहे, आणि खडा बाहेर पडायला आणि नवीन खडे टाळायला पाणी हे सर्वात चांगले पेय आहे. कोणताही घरगुती उपाय करून पाहण्याआधी डॉक्टरांना विचारा.

उपयोगी तपासण्या

ब्लॉग

स्रोत

  1. NHS: Kidney stones
  2. NIDDK (NIH): Kidney stones, definition and facts
  3. NIDDK (NIH): Kidney stones, symptoms and causes
  4. NIDDK (NIH): Kidney stones, treatment
  5. NIDDK (NIH): Eating, diet and nutrition for kidney stones
  6. MedlinePlus: Kidney stones

अपडेट केले . ही आरोग्यविषयक माहिती आहे, वैद्यकीय सल्ला नाही. तुमची पूर्ण माहिती तुमच्या डॉक्टरांना असते; तुमच्या निकालाबद्दल त्यांना विचारा.