Simptom penyakit buah pinggang: tanda-tanda kerosakan buah pinggang, dan ujian yang dapat mengesannya

Anda mempunyai dua buah pinggang, setiap satu kira-kira sebesar penumbuk, di bawah tulang rusuk di kiri dan kanan tulang belakang. Setiap minit ia menapis darah anda, membuang bahan buangan dan air berlebihan sebagai air kencing. Ia juga mengimbangkan garam dan mineral badan, membantu mengawal tekanan darah, membantu menghasilkan sel darah merah dan memastikan tulang kuat.

Penyakit buah pinggang kronik (CKD) bermaksud buah pinggang rosak dan menapis kurang baik daripada sepatutnya, selama tiga bulan atau lebih. Ia biasa berlaku, terutamanya apabila usia meningkat, dan lebih biasa dalam kalangan orang berketurunan Asia Selatan atau berkulit hitam.

Buah pinggang mempunyai banyak kapasiti simpanan, jadi ia boleh kehilangan sebahagian besar fungsinya sebelum anda rasa apa-apa. National Kidney Foundation menganggarkan bahawa hanya kira-kira 1 daripada 10 orang yang ada CKD tahu mereka menghidapnya. Sebab itulah penyakit buah pinggang biasanya dikesan melalui ujian, bukan simptom.

Pada peringkat awal: biasanya tiada apa-apa langsung. Petunjuk pertama selalunya ujian darah atau air kencing rutin yang dibuat atas sebab lain. Sesetengah orang perasan air kencing berbuih, mata sembap atau lebih kerap kencing pada waktu malam, yang boleh menjadi tanda awal protein bocor atau buah pinggang kurang mampu memekatkan air kencing.

Kemudian, apabila fungsi menurun:

• Tanda cecair: buku lali, kaki atau tangan bengkak, mata sembap, sesak nafas
• Tanda air kencing: lebih kerap kencing, terutamanya pada waktu malam, darah dalam air kencing, air kencing berbuih
• Tanda bahan buangan terkumpul: letih, kulit gatal atau kering, kurang selera makan dan berat badan turun, rasa loya, kejang otot, susah tidur, susah menumpukan perhatian, sakit kepala
• Pada lelaki: masalah mati pucuk. Pada wanita: haid boleh menjadi tidak teratur atau berhenti apabila penyakit sudah teruk.

Apabila buah pinggang gagal (peringkat 5): simptom ini menjadi lebih kuat, dan dialisis atau pemindahan buah pinggang mungkin diperlukan. Angka NHS menunjukkan ini hanya berlaku kepada kira-kira 2 daripada 100 orang yang ada CKD; kebanyakan orang mengawalnya dengan ubat dan pemeriksaan berkala.

Kecederaan buah pinggang akut (AKI) berbeza: ia datang dalam beberapa jam atau hari, selalunya semasa sakit lain. Tandanya termasuk kencing jauh lebih sedikit daripada biasa, rasa sangat dahaga, loya atau muntah, kaki bengkak, keliru atau mengantuk, dan sesak nafas ketika berbaring. AKI perlu diperiksa doktor pada hari yang sama.

Biasanya tidak. Penyakit buah pinggang kronik hampir selalu tidak menyakitkan, dan itu salah satu sebab ia tidak disedari.

Sakit yang datang dari buah pinggang dirasai di sisi badan atau belakang, betul-betul di bawah tulang rusuk, dan biasanya ada punca lain:

• Jangkitan buah pinggang: sakit di sisi badan atau belakang disertai demam, menggigil, rasa loya, dan selalunya pedih ketika kencing. Ia perlu diperiksa doktor pada hari yang sama.
• Batu karang: sakit memulas yang teruk yang datang berulang-ulang, dari belakang atau sisi badan ke arah pangkal paha, kadangkala bersama darah dalam air kencing.

Kebanyakan sakit pinggang (belakang bawah) berpunca daripada otot dan sendi, bukan buah pinggang. Sakit belakang sahaja, tanpa demam dan tanpa perubahan pada air kencing, jarang sekali masalah buah pinggang.

• Kencing manis (diabetes): gula darah tinggi merosakkan penapis halus buah pinggang. Ia salah satu daripada dua punca paling biasa.
• Darah tinggi: membebankan saluran darah kecil dalam buah pinggang. Ia satu lagi punca paling biasa, dan penyakit buah pinggang pula boleh menaikkan lagi tekanan darah.
• Penyakit jantung dan kolesterol tinggi, yang menjejaskan saluran darah yang membekalkan darah ke buah pinggang.
• Radang buah pinggang (glomerulonefritis), jangkitan buah pinggang yang berulang dan penyakit keturunan seperti penyakit buah pinggang polisistik.
• Sekatan pada aliran air kencing, seperti batu karang yang berulang atau prostat membesar.
• Pengambilan sesetengah ubat untuk jangka masa panjang, seperti ubat tahan sakit anti-radang yang diambil secara kerap (NSAID seperti ibuprofen atau diclofenac) dan lithium. Jangan berhenti mengambil ubat yang ditetapkan doktor kerana perkara ini: tanya doktor anda sama ada anda perlu buat ujian buah pinggang.
• Pernah mengalami kecederaan buah pinggang akut, yang boleh meninggalkan kerosakan kekal.

Oleh kerana penyakit buah pinggang peringkat awal senyap, orang yang berisiko lebih tinggi dinasihatkan membuat ujian secara berkala walaupun rasa sihat:

• Kencing manis (diabetes): pemeriksaan buah pinggang setiap tahun
• Darah tinggi atau penyakit jantung
• Sejarah keluarga kegagalan buah pinggang atau penyakit buah pinggang keturunan
• Pernah mengalami kecederaan buah pinggang akut, batu karang yang berulang, prostat membesar atau lupus
• Ubat jangka panjang yang boleh menjejaskan buah pinggang, seperti lithium atau ubat tahan sakit NSAID yang diambil secara kerap
• Berumur lebih 60 tahun, dan orang berketurunan Asia Selatan atau berkulit hitam, yang berisiko lebih tinggi
• Pernah dikesan protein atau darah dalam air kencing, tanpa punca yang diketahui

Tanya doktor anda berapa kerap anda perlu diuji.

Dua ujian mudah dapat mengesan kebanyakan penyakit buah pinggang, biasanya jauh sebelum simptom muncul:

• Ujian darah kreatinin (creatinine), bahan buangan yang dibuang oleh buah pinggang. Makmal menukarnya kepada eGFR (anggaran kadar penapisan glomerulus), yang menunjukkan berapa banyak darah yang ditapis oleh buah pinggang anda setiap minit. eGFR bawah 60 selama tiga bulan atau lebih bermaksud CKD, dan bawah 15 bermaksud kegagalan buah pinggang. Panduan kreatinin kami menerangkan nombor dan peringkatnya, bersama kalkulator.
• Ujian air kencing untuk albumin, sejenis protein yang dikekalkan dalam darah oleh buah pinggang yang sihat. Nisbah albumin-kreatinin (ACR) menunjukkan berapa banyak yang bocor.

Laporan menggunakan salah satu unit, jadi semak unit yang tertera pada laporan anda. Keputusan yang tinggi biasanya diulang untuk mengesahkannya, kerana senaman, jangkitan atau haid boleh menaikkannya buat sementara.

Doktor juga mungkin membuat ujian dipstik air kencing untuk darah dan protein, imbasan ultrabunyi untuk melihat buah pinggang, dan ujian darah lain seperti kalium dan kiraan darah penuh (FBC/CBC), kerana penyakit buah pinggang boleh menyebabkan anemia.

Tiada penawar untuk penyakit buah pinggang kronik, tetapi rawatan boleh melambatkannya dan melindungi jantung, dan lebih awal ia dimulakan lebih baik.

• Mengawal tekanan darah ialah langkah paling penting. Doktor selalunya menggunakan ubat yang turut melindungi buah pinggang; doktor anda yang menentukan ubat mana dan berapa banyak.
• Mengawal gula darah jika anda ada kencing manis. Sesetengah ubat kencing manis juga membantu buah pinggang terus berfungsi lebih lama.
• Ubat untuk menurunkan kolesterol dan melindungi jantung, kerana CKD meningkatkan risiko serangan jantung dan strok.
• Semak dahulu sebelum mengambil sebarang ubat baru, ubat tahan sakit, suplemen atau ubat herba, termasuk ubat tradisional: sesetengahnya boleh merosakkan buah pinggang, dan banyak ubat memerlukan dos yang berbeza apabila buah pinggang kurang menapis. Beritahu setiap doktor dan ahli farmasi tentang eGFR anda.
• Jangan merokok, kekal aktif, cuba capai berat badan yang sihat dan kurangkan garam. Pakar dietetik boleh menasihati tentang protein, kalium dan fosfat jika fungsi buah pinggang anda rendah.
• Minum secukupnya sehingga air kencing anda berwarna pucat, kecuali doktor menyuruh anda menghadkan cecair.
• Jangan terlepas pemeriksaan berkala. Ujian darah dan air kencing yang diulang menunjukkan sama ada rawatan berkesan.

Jika buah pinggang gagal, dialisis atau pemindahan buah pinggang akan mengambil alih tugasnya. Pasukan buah pinggang anda akan membincangkan hal ini lama sebelum anda memerlukannya.