PCOS-symptomen: de signalen, hoe de diagnose wordt gesteld en waarom het nu PMOS heet

Polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS) is een veelvoorkomende, langdurige hormoonaandoening. De eierstokken laten niet elke maand een eicel vrij, en het lichaam maakt vaak meer mannelijke hormonen (androgenen) dan normaal en reageert minder goed op insuline. Die combinatie verklaart de meeste klachten.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) schat dat 10 tot 13% van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd het heeft, en dat tot 70% van hen niet weet dat ze het hebben.

In mei 2026 kwam een internationale groep artsen en patiënten tot een nieuwe naam: polyendocrien metabool ovariumsyndroom (PMOS). De oude naam deed denken dat het probleem cysten op de eierstokken waren, maar veel vrouwen met deze aandoening hebben geen cysten, en het raakt ook hormonen, stofwisseling, huid en stemming. De NHS (de Britse gezondheidszorg) en de internationale richtlijn gebruiken nu PMOS; PCOS is nog steeds de naam die de meeste mensen kennen.

PCOS of PCOD? ‘PCOD’ (polycystic ovarian disease) is een term die vooral in India wordt gebruikt. Sommige websites beschrijven het als een mildere, aparte aandoening, maar er is geen aparte, internationaal erkende diagnose: de richtlijnen voor artsen gebruiken PCOS, nu PMOS.

De klachten beginnen meestal in de tienerjaren en verschillen sterk van vrouw tot vrouw. De een heeft er meerdere, de ander maar heel weinig.

Signalen rond menstruatie en vruchtbaarheid:

• Een onregelmatige menstruatie, weinig of geen menstruaties: cycli langer dan 35 dagen, of minder dan 8 menstruaties per jaar
• Soms zware of lange menstruaties als ze wel komen
• Moeite om zwanger te worden, omdat er niet elke maand een eicel vrijkomt

Signalen van meer androgenen:

• Extra haargroei op het gezicht, de borst, de buik of de rug (hirsutisme)
• Acne die na de tienerjaren blijft, of een vette huid
• Dunner wordend haar op de kruin

Signalen van de stofwisseling:

• Aankomen, vooral rond de buik, en moeilijk afvallen
• Donkere, dikke, fluweelachtige plekken op de huid in de nek, oksels of liezen (acanthosis nigricans), een teken van insulineresistentie
• Moeheid, en snurken of slecht slapen (slaapapneu)

Stemming: depressie, angst, zorgen rond eten en een negatief lichaamsbeeld komen vaker voor, deels door hoe de klachten je laten voelen.

Niet iedereen heeft cysten. De ‘cysten’ zijn kleine follikels: eicellen die niet zijn uitgerijpt. Je kunt PCOS hebben zonder follikels, en veel vrouwen met follikels op een echo hebben geen PCOS.

De precieze oorzaak is niet bekend. Twee dingen werken samen:

• Insulineresistentie: het lichaam heeft meer insuline nodig om de bloedsuiker normaal te houden, en veel insuline zet de eierstokken aan om meer androgenen te maken.
• Meer androgenen: die zorgen dat eicellen niet uitrijpen en geven de signalen aan haar en huid.

De kans op PCOS is groter als:

• je moeder of zus het heeft, of als er diabetes type 2 in de familie voorkomt
• je een Zuid-Aziatische of andere Aziatische achtergrond hebt, volgens de NHS
• je overgewicht hebt, waardoor insulineresistentie en klachten sterker worden, al kunnen slanke vrouwen ook PCOS hebben

PCOS komt niet door iets wat jij hebt gedaan, en het is geen teken van ongezonde gewoontes.

Er is niet één test voor. Volgens de internationale richtlijn (2023) krijgen volwassenen de diagnose als ze minstens twee van deze drie hebben, nadat andere oorzaken zijn uitgesloten:

Waar artsen naar kijken	Telt als signaal als
Onregelmatige menstruatie of geen eisprong	Meer dan 3 jaar na de eerste menstruatie: cycli korter dan 21 of langer dan 35 dagen, of minder dan 8 per jaar. Of één cyclus langer dan 90 dagen
Meer androgenen	Extra haargroei, acne of dunner wordend hoofdhaar, of een verhoogd testosteron in het bloed
Eierstokken	Veel kleine follikels op een echo, of een verhoogde AMH-bloedwaarde (alleen bij volwassenen)

Bij tieners is een onregelmatige menstruatie de eerste jaren normaal. Artsen kijken daarom of er zowel een onregelmatige menstruatie als signalen van androgenen is, en ze gebruiken geen echo of AMH om PCOS vast te stellen.

Andere oorzaken uitsluiten: een zwangerschapstest, een schildkliertest (TSH) en een prolactinetest zijn gebruikelijk, soms met andere tests.

Na de diagnose controleren artsen op aandoeningen waar PCOS toe kan leiden: bloedsuiker (HbA1c of een glucosetest), cholesterol, bloeddruk en gewicht. Onze uitleg over schildklierklachten laat zien hoe schildklierproblemen erop kunnen lijken.

PCOS is meer dan een menstruatieprobleem. Op den duur vergroot het de kans op:

• Diabetes type 2, en diabetes in de zwangerschap (zwangerschapsdiabetes)
• Hoge bloeddruk en een hoog cholesterol, en daardoor hart- en vaatziekten
• Leververvetting
• Slaapapneu
• Kanker van het baarmoederslijmvlies (endometriumkanker), als menstruaties lange tijd heel weinig komen, omdat het slijmvlies niet regelmatig wordt afgestoten. Behandeling die zorgt voor regelmatige bloedingen beschermt hiertegen.
• Complicaties in de zwangerschap, zoals hoge bloeddruk en een miskraam. Daarom worden zwangerschappen beter in de gaten gehouden
• Depressie en angst

Regelmatige controles sporen deze problemen vroeg op, en de gezonde gewoontes die de klachten verlichten, verkleinen ook deze risico's.

PCOS is niet te genezen, maar de klachten zijn goed te behandelen. Het plan hangt af van wat voor jou het belangrijkst is: je menstruatie, huid en haar, gewicht of zwanger worden.

• Gezond eten en regelmatig bewegen helpen iedereen met PCOS, ook zonder af te vallen. Heb je overgewicht, dan kan al een beetje afvallen je menstruatie regelmatiger maken en de insulineresistentie verbeteren.
• Bij een onregelmatige menstruatie: de combinatiepil, een progestageen of een hormoonspiraal (IUS) kan de bloedingen regelen en het baarmoederslijmvlies beschermen.
• Bij ongewenste haargroei en acne: de pil, medicijnen die androgenen remmen, crèmes, en ontharen zoals laser of elektrische epilatie.
• Metformine, een diabetesmedicijn, wordt soms gebruikt bij insulineresistentie en voor het gewicht.
• Om zwanger te worden: medicijnen die de eierstokken helpen een eicel vrij te laten (zoals letrozol of clomifeen), en soms IVF of een kleine operatie. Een gynaecoloog of vruchtbaarheidsarts begeleidt dit.
• Gesprekstherapie en steun bij somberheid, angst of zorgen rond eten.

Welk medicijn je krijgt, en hoeveel, beslist je arts. Sommige PCOS-medicijnen zijn niet veilig in de zwangerschap. Vertel je arts dus als je zwanger wilt worden of zwanger zou kunnen zijn. Wees voorzichtig met diëten, theeën en supplementen die online als ‘PCOS-genezing’ worden verkocht: vraag een arts of apotheker voordat je ze probeert.