Malaria symptomen: de eerste signalen, de alarmsignalen, en waarom een test niet kan wachten

Koorts, koude rillingen en hoofdpijn na een verblijf in een malariagebied? Malaria kan eerst op griep lijken, maar het is een medisch noodgeval. Hier lees je hoe je het herkent, welke test je nodig hebt en wat helpt.

Bijgewerkt · Bronnen

Kort antwoord

Wat zijn de symptomen van malaria?

Malaria begint meestal 10 tot 15 dagen na de steek van een besmette mug, soms veel later, met koorts, koude rillingen en hoofdpijn. Zweten, spierpijn, moeheid, misselijkheid, braken en diarree komen vaak voor. De eerste klachten kunnen mild zijn, zoals bij griep, maar onbehandelde malaria kan binnen 24 uur ernstig worden. Iedereen met koorts na een verblijf in een malariagebied moet daarom dezelfde dag nog een test laten doen.

Gezondheidsinformatie, geen medisch advies. Je arts kent je hele situatie; bespreek je uitslag met hem of haar.

Naast elkaar

Ongecompliceerde malaria vs ernstige malaria: hoe de signalen verschillen

De meeste malaria begint met griepachtige klachten. Ernstige malaria, vooral door het falciparum-type, kan zonder behandeling snel volgen. Dit zijn de gebruikelijke verschillen.

Wat je merktOngecompliceerde malariaErnstige malaria
KoortsKoorts, koude rillingen en zwetenHoge koorts, vaak met de signalen hieronder
Hoe je je voeltHoofdpijn, spierpijn, moeheidExtreme moeheid of zwakte; niet rechtop kunnen zitten of staan
DenkenHelderVerwardheid, sufheid, toevallen of coma
AdemhalingNormaalMoeite met ademhalen
Plas en huidMeestal normaalDonkere of bloederige plas; gele huid of ogen
BloedingenGeenOngewone bloedingen
BehandelingMalariatabletten, dezelfde dag gestartSpoedbehandeling in het ziekenhuis
Hoe snelVandaag een malariatest en behandelingNu spoedhulp

Zonder behandeling kan falciparum-malaria binnen 24 uur overgaan van milde klachten in een ernstige ziekte. Kinderen onder de 5, zwangere vrouwen en reizigers lopen meer risico op ernstige malaria.

Checklist: symptomen van malaria

Vink aan wat klopt voor de persoon om wie je je zorgen maakt. De kaart laat zien of de vinkjes meer wijzen op symptomen van malaria of op dingen die iemand risico op malaria geven. Er wordt niets opgeslagen of verstuurd.

Checklist: symptomen van malaria

0 van 12 aangevinkt

Symptomen van malaria0/6
Risico op malaria0/6

Vink aan wat klopt voor de persoon om wie je je zorgen maakt.

Deze checklist zet je klachten op een rij voor je arts. Hij kan geen malaria vaststellen: alleen een bloedtest kan dat, en dengue, buiktyfus en andere infecties geven vergelijkbare klachten.

Wat is malaria, en hoe krijg je het?

Malaria is een ernstige infectie die wordt veroorzaakt door een parasiet en wordt overgebracht door de steek van besmette vrouwelijke Anopheles-muggen. Minder vaak gaat het over via een bloedtransfusie of gedeelde naalden, of van een moeder op haar ongeboren baby. Meestal kun je het niet van een ander krijgen.

In 2024 waren er naar schatting 282 miljoen gevallen van malaria en 610.000 doden in 80 landen, waarvan ongeveer 95% in de Afrikaanse regio van de WHO.

Er zijn verschillende soorten. Plasmodium falciparum is de gevaarlijkste en kan snel ernstig worden. Plasmodium vivax en ovale kunnen zich in de lever verstoppen en de ziekte maanden of zelfs jaren later laten terugkomen.

Wat zijn de symptomen van malaria, en wanneer beginnen ze?

De meest voorkomende eerste klachten zijn koorts, hoofdpijn en koude rillingen. Andere klachten zijn:

  • zweten, of het afwisselend warm en koud hebben en rillen
  • spierpijn en moeheid; kinderen zijn vaak erg moe en slaperig
  • misselijkheid, braken of diarree, en geen eetlust meer
  • hoesten of keelpijn
  • een gele huid of gele ogen (geelzucht), wat op een bruine of zwarte huid moeilijker te zien kan zijn

Wanneer ze beginnen: meestal 10 tot 15 dagen na de beet, maar ze kunnen al na ongeveer 7 dagen beginnen of pas een jaar of langer later, vooral bij de soorten die zich in de lever verstoppen. Daarom moet elke koorts in de 12 maanden na een bezoek aan een malariagebied worden getest.

Malaria kan in het begin op griep lijken. De eerste klachten kunnen mild zijn en moeilijk te onderscheiden van andere koorts, dus wacht niet af of ze overgaan.

Wat zijn de signalen van ernstige malaria?

Haal meteen spoedhulp bij:

  • extreme moeheid of zwakte
  • verwardheid, sufheid of bewusteloosheid
  • herhaalde toevallen (stuipen)
  • moeite met ademhalen
  • donkere of bloederige plas
  • een gele huid of gele ogen
  • ongewone bloedingen

Zonder behandeling kan falciparum-malaria binnen 24 uur overgaan in een ernstige ziekte en de dood. Ernstige malaria kan ook nierfalen, ernstige bloedarmoede en coma veroorzaken.

Groter risico op ernstige malaria: baby's en kinderen onder de 5, zwangere vrouwen, reizigers die nog nooit malaria hebben gehad, en mensen met hiv. Tijdens de zwangerschap kan malaria ook de baby schaden.

Welke test bevestigt malaria?

Alleen een bloedtest kan malaria bevestigen:

  • een malariasneltest (RDT, rapid diagnostic test), met een uitslag binnen een paar minuten
  • een bloeduitstrijkje (ook wel dikke druppel) dat onder de microscoop wordt bekeken; dat laat ook zien welke soort malaria het is en hoeveel parasieten er zijn

De uitslag moet binnen een paar uur bekend zijn. Is de eerste test negatief maar is malaria nog steeds waarschijnlijk, dan wordt het bloeduitstrijkje meestal elke 12 tot 24 uur herhaald, in totaal 3 keer.

Artsen kunnen ook een volledig bloedbeeld (CBC) laten doen om te kijken naar bloedarmoede en weinig bloedplaatjes, en testen op andere soorten koorts die op dezelfde plekken veel voorkomen, zoals dengue en buiktyfus.

Hoe wordt malaria behandeld?

Malaria moet altijd worden behandeld met medicijnen tegen malaria, zo snel mogelijk gestart.

  • Bij falciparum-malaria is artemisinine-combinatietherapie (ACT) de meest effectieve behandeling.
  • Welk medicijn wordt gebruikt, en hoe lang, hangt af van de soort malaria, waar die is opgelopen, hoe ziek iemand is, de leeftijd en of iemand zwanger is. Dat beslist de arts.
  • Ernstige malaria wordt in het ziekenhuis behandeld, meestal met medicijnen die via een ader worden toegediend.
  • Bij vivax- of ovale-malaria kan een tweede medicijn worden gegeven om de parasieten op te ruimen die zich in de lever verstoppen, zodat de ziekte niet terugkomt.

Maak de hele kuur af, precies zoals voorgeschreven, ook als je je beter voelt. Behandel jezelf niet met overgebleven malariamiddelen of malariamiddelen zonder recept: het verkeerde medicijn kan falen, en in delen van Afrika neemt de resistentie tegen sommige malariamiddelen toe.

Tegen koorts kan paracetamol helpen; volg de bijsluiter of vraag het de apotheker, en voor een kind vraag je het aan een arts. Drink veel.

Hoe kun je malaria voorkomen?

  • Slaap onder een met insecticide behandelde klamboe in malariagebieden.
  • Gebruik een insectenwerend middel met DEET, IR3535 of icaridine (picaridine), vooral vanaf de schemering, zoals op het etiket staat.
  • Bedek je huid 's avonds met lange mouwen en een lange broek.
  • Reizigers: vraag 4 tot 6 weken voor vertrek advies over malariatabletten, en neem ze precies zoals voorgeschreven, meestal vanaf voor de reis tot een paar weken nadat je terug bent. Geen enkele tablet beschermt volledig, dus voorkom ook muggenbeten en laat je bij elke koorts testen.
  • Vaccins: de WHO raadt de malariavaccins RTS,S en R21 aan voor kinderen die wonen in gebieden waar malaria matig tot veel wordt overgedragen. Vraag je lokale gezondheidsdienst ernaar.

Wanneer naar de dokter

Maak een afspraak

  • Koorts, koude rillingen, hoofdpijn of een griepachtige ziekte terwijl je in een malariagebied woont, of binnen 12 maanden na een bezoek eraan: laat vandaag een malariatest doen, ook als je malariatabletten hebt genomen.
  • Je ziek voelen met deze klachten tijdens een reis: vraag snel medisch advies, waar je ook bent.
  • Zwanger, of een kind onder de 5, met koorts in een malariagebied: ga vandaag nog naar een arts, zo snel mogelijk.
  • Behandeld voor malaria en de koorts komt terug, nu of maanden later: ga naar een arts en vertel dat je eerder malaria hebt gehad.
  • Je plant een reis naar een malariagebied: vraag 4 tot 6 weken voor vertrek advies over malariatabletten.

Haal nu spoedhulp (bel het lokale alarmnummer) als iemand dit heeft:

  • verwardheid, sufheid of toevallen
  • moeite met ademhalen
  • donkere of bloederige plas, een gele huid of gele ogen, of ongewone bloedingen
  • extreme moeheid of zwakte, of niet rechtop kunnen zitten, niet kunnen drinken of niets binnen kunnen houden

Malaria is een medisch noodgeval: zonder behandeling kan het binnen 24 uur ernstig worden. Deze signalen wijzen op ernstige malaria en kunnen niet wachten. Rijd niet zelf.

Koorts na een verblijf in een malariagebied? Praat het door.

Saluvo luistert naar je klachten in je eigen woorden en taal, kijkt eerst naar alarmsignalen en vertelt je naar welke arts je moet en hoe snel. Heb je al een uitslag van een bloedtest? Saluvo legt elke waarde uit.

Vraag over mijn klachten

Gratis om te beginnen. Beschrijf wat je voelt in je eigen woorden en taal.

Veelgestelde vragen

  • Meestal koorts, hoofdpijn en koude rillingen, vaak met zweten, spierpijn, moeheid, misselijkheid, braken of diarree. De eerste klachten kunnen mild zijn en voelen als griep. Iedereen met koorts die in een malariagebied woont of er in de afgelopen 12 maanden is geweest, moet dezelfde dag nog een malariatest laten doen.

  • Meestal 10 tot 15 dagen na de beet, maar het kan al na ongeveer 7 dagen zijn, en sommige soorten kunnen pas maanden of, zelden, een jaar of langer later klachten geven. Vertel een arts bij koorts altijd over elke reis in de afgelopen 12 maanden.

  • Ja. Sommige soorten malaria, vooral vivax en ovale, kunnen zich in de lever verstoppen en maanden of zelfs jaren later klachten geven. Elke koorts in de 12 maanden na een bezoek aan een malariagebied moet op malaria worden getest, ook als je malariatabletten hebt genomen.

  • Niet door gewoon contact: meestal kun je malaria niet van een ander krijgen. Het wordt verspreid door de steken van besmette muggen. Minder vaak kan het overgaan via een bloedtransfusie, gedeelde naalden, of van een moeder op haar ongeboren baby.

  • Een bloedtest: een malariasneltest, met een uitslag binnen een paar minuten, of een bloeduitstrijkje dat onder de microscoop wordt bekeken en ook laat zien welke soort malaria het is. De uitslag moet binnen een paar uur bekend zijn. Op basis van de klachten alleen kan malaria niet worden bevestigd.

  • Ja, vooral in het begin of als er weinig parasieten in het bloed zitten. Is de eerste test negatief maar is malaria nog steeds waarschijnlijk, dan wordt het bloeduitstrijkje meestal elke 12 tot 24 uur herhaald, in totaal 3 keer. Ga terug als de koorts aanhoudt.

  • Met medicijnen tegen malaria, zo snel mogelijk gestart. Artemisinine-combinatietherapie is de meest effectieve behandeling bij falciparum-malaria. Welk medicijn en hoe lang hangt af van de soort, waar die is opgelopen, hoe ziek iemand is en of iemand zwanger is. Ernstige malaria wordt in het ziekenhuis behandeld.

  • Ja. Vivax- en ovale-malaria kunnen maanden of jaren later terugkomen door parasieten die zich in de lever verstoppen; daarom wordt soms een tweede medicijn gegeven. Je kunt ook opnieuw malaria krijgen door nieuwe muggenbeten. Ga bij elke nieuwe koorts naar een arts, en vertel dat je eerder malaria hebt gehad.

  • De klachten overlappen, dus bloedtests zijn de enige betrouwbare manier. Malaria geeft vaak koorts met koude rillingen en zweten; dengue geeft vaak pijn achter de ogen en een pijnlijk lijf; bij buiktyfus loopt de koorts meestal langzaam op, met buikklachten. Waar ze allemaal veel voorkomen, kunnen artsen op meer dan één ervan testen.

  • Ja. De WHO raadt twee malariavaccins aan, RTS,S en R21, voor kinderen die wonen in gebieden waar malaria matig tot veel wordt overgedragen. Ze beschermen niet volledig, dus klamboes, insectenwerende middelen en testen bij koorts blijven belangrijk. Reizigers nemen meestal malariatabletten in plaats daarvan.

  • Nee. Laat je eerst testen en neem het medicijn dat een arts voorschrijft voor de soort malaria die je hebt. Overgebleven malariamiddelen of malariamiddelen zonder recept kunnen het verkeerde medicijn of de verkeerde hoeveelheid zijn, kunnen falen en dragen bij aan resistentie. Stel het testen nooit uit om eerst een huismiddel te proberen.

  • Ja. Zwangere vrouwen krijgen vaker ernstige malaria, en het kan ook de baby schaden. Een zwangere vrouw met koorts in een malariagebied heeft dezelfde dag nog een malariatest nodig. Vraag een arts voordat je welk medicijn dan ook neemt, en slaap onder een met insecticide behandelde klamboe.

  • Slaap onder een met insecticide behandelde klamboe, gebruik een insectenwerend middel met DEET, IR3535 of icaridine, vooral vanaf de schemering, en draag 's avonds lange mouwen en een lange broek. Reizigers moeten ook malariatabletten nemen zoals voorgeschreven. Laat je bij elke koorts testen, ook als je muggenbeten hebt vermeden.

Tests die helpen

Blog

Bronnen

  1. WHO fact sheet: Malaria
  2. CDC: Symptoms of malaria
  3. CDC: Malaria clinical guidance
  4. CDC: Clinical features of malaria
  5. CDC Yellow Book: Malaria
  6. NHS: Malaria

Bijgewerkt . Gezondheidsinformatie, geen medisch advies. Je arts kent je hele situatie; bespreek je uitslag met hem of haar.