Triệu chứng vàng da: vàng mắt, vàng da ở người lớn và trẻ nhỏ, nguyên nhân và khi nào không thể chờ

Lòng trắng mắt vàng, da vàng, nước tiểu sẫm màu? Vàng da là một dấu hiệu, không phải một bệnh. Dưới đây là ý nghĩa của vàng da ở người lớn và trẻ sơ sinh, và cần đi khám sớm đến mức nào.

Cập nhật · Nguồn tham khảo

Trả lời nhanh

Triệu chứng vàng da là gì?

Vàng da (còn gọi là hoàng đản) làm lòng trắng mắt và da chuyển sang màu vàng. Vàng da cũng có thể gây ngứa da, nước tiểu sẫm màu hơn và phân nhạt màu hơn bình thường. Ở người da nâu hoặc da đen, màu vàng dễ thấy nhất ở lòng trắng mắt. Ở người lớn, vàng da luôn cần đi khám bác sĩ đa khoa gấp; ở trẻ sơ sinh, vàng da thường gặp và thường vô hại, nhưng một số dấu hiệu là tình trạng cấp cứu.

Thông tin sức khỏe, không phải lời khuyên y khoa. Bác sĩ hiểu rõ toàn bộ tình trạng của bạn; hãy hỏi bác sĩ về kết quả của mình.

So sánh

Vàng da ở người lớn và ở trẻ sơ sinh

Cùng một màu vàng nhưng mang ý nghĩa rất khác nhau ở những độ tuổi khác nhau. Ở người lớn, đó là dấu hiệu cảnh báo luôn cần được kiểm tra; ở trẻ sơ sinh, vàng da thường gặp và thường tự hết. Đây là những điểm khác biệt thường gặp.

Điều bạn nhận thấyNgười lớnTrẻ sơ sinh
Mức độ thường gặpKhông thường gặp; luôn cần đi khám bác sĩThường gặp, và thường vô hại
Nguyên nhân thường gặpBệnh gan như viêm gan hoặc do rượu bia, sỏi mật, bệnh ở tụy, hoặc bệnh về máuGan của bé chưa hoạt động hoàn chỉnh
Khi nào xuất hiệnBất cứ lúc nào, đôi khi sau vài ngày thấy không khỏeRõ nhất khi bé khoảng 3 ngày tuổi; thường hết sau khoảng 2 tuần
Nhìn ở đâuLòng trắng mắt, rồi đến daMặt và đầu trước, rồi đến thân mình; dưới lưỡi và mặt trong má
Dấu hiệu khácNgứa da, nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màuNước tiểu vàng sẫm hoặc nâu, phân bạc màu như kem, bé ngủ nhiều hơn bình thường, bú kém
Cần làm gìĐi khám bác sĩ đa khoa gấp hoặc xin tư vấn y tế khẩn ngay hôm nayBáo cho nữ hộ sinh hoặc bác sĩ; một số dấu hiệu cần cấp cứu
Điều trịĐiều trị nguyên nhânThường không cần; đôi khi chiếu đèn (liệu pháp ánh sáng)

Màu vàng có thể khó thấy hơn trên da nâu hoặc da đen. Ở người lớn, hãy xem lòng trắng mắt dưới ánh sáng ban ngày; ở trẻ nhỏ, hãy ấn nhẹ lên mũi hoặc trán bé ở nơi đủ sáng và xem dưới lưỡi.

Bảng tự kiểm tra triệu chứng vàng da (người lớn)

Đánh dấu những gì đúng với người lớn mà bạn đang lo lắng. Thẻ kết quả cho biết các dấu hiệu bạn đánh dấu nghiêng về triệu chứng của chính vàng da hay nghiêng về manh mối cho thấy nguyên nhân. Với trẻ sơ sinh, hãy xem phần về trẻ nhỏ bên dưới. Không có thông tin nào được lưu lại hay gửi đi.

Bảng tự kiểm tra triệu chứng vàng da (người lớn)

Đã đánh dấu 0/12 triệu chứng

Dấu hiệu vàng da0/5
Manh mối về nguyên nhân0/7

Đánh dấu những gì đúng với người lớn mà bạn đang lo lắng.

Bảng này xếp triệu chứng thành một kiểu để bác sĩ tham khảo. Nó không chẩn đoán được nguyên nhân gây vàng da: cần xét nghiệm máu và đôi khi chụp chiếu mới xác định được. Vàng da ở người lớn luôn cần đi khám bác sĩ.

Vàng da là gì, và do đâu mà bị?

Vàng da (hoàng đản) là khi da hoặc lòng trắng mắt chuyển sang màu vàng. Tình trạng này xảy ra khi một chất màu vàng tên là bilirubin tích tụ trong cơ thể.

Bilirubin được tạo ra khi cơ thể phân hủy các hồng cầu già. Bình thường gan đào thải bilirubin vào dịch mật, rồi dịch mật chảy qua các ống mật xuống ruột. Vàng da có nghĩa là có một khâu nào đó trên con đường này không hoạt động bình thường:

  • Hồng cầu bị phá hủy quá nhanh, ví dụ trong thiếu máu tan máu hoặc bệnh hồng cầu hình liềm
  • Gan: viêm gan (nhiễm virus như viêm gan A, B, C hoặc E), bệnh gan do rượu, và một số loại thuốc
  • Tắc ống mật: sỏi mật, và bệnh ở tụy như viêm tụy

Vàng da là một dấu hiệu, không phải một bệnh, và ở người lớn nó có thể là dấu hiệu của bệnh nghiêm trọng, nên luôn cần đi khám bác sĩ. Ở trẻ sơ sinh, vàng da thường gặp và thường vô hại (xem bên dưới).

Triệu chứng vàng da là gì?

  • vàng lòng trắng mắt
  • vàng da
  • ngứa da
  • nước tiểu sẫm màu hơn và phân nhạt màu hơn bình thường

Ở người da nâu hoặc da đen, da vàng có thể khó nhận ra, nhưng lòng trắng mắt sẽ trông vàng. Hãy xem mắt dưới ánh sáng ban ngày.

Các triệu chứng khác tùy vào nguyên nhân:

  • viêm gan: sốt, mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn và khó chịu ở bụng, thường trong những ngày trước khi bị vàng
  • sỏi mật: đau vùng bụng trên bên phải, đôi khi kèm sốt cao
  • bệnh gan lâu năm: mệt mỏi, bụng hoặc chân bị phù, dễ bầm tím

Bài hướng dẫn về gan nhiễm mỡ của chúng tôi giải thích các dấu hiệu của tổn thương gan lâu dài.

Viêm gan A và E: nguyên nhân thường gặp gây vàng da

Viêm gan A và viêm gan E là các bệnh nhiễm virus ở gan, lây chủ yếu qua thức ăn hoặc nước uống bị nhiễm phân của người bệnh. Hai bệnh này thường gặp ở những nơi thiếu nước sạch và điều kiện vệ sinh.

  • Viêm gan A: triệu chứng thường bắt đầu 14 đến 28 ngày sau khi nhiễm, với sốt, mệt mỏi, chán ăn, tiêu chảy, buồn nôn, khó chịu ở bụng, nước tiểu sẫm màu và vàng da. Trẻ nhỏ thường không có triệu chứng. Hầu như ai cũng hồi phục hoàn toàn, dù có thể mất nhiều tuần hoặc nhiều tháng.
  • Viêm gan E: triệu chứng bắt đầu 2 đến 10 tuần sau khi nhiễm, và thường hết trong vòng 2 đến 6 tuần.
  • Mang thai: viêm gan E nguy hiểm hơn nhiều khi mang thai, nhất là ở giai đoạn giữa và cuối thai kỳ, khi bệnh có thể gây suy gan. Phụ nữ mang thai bị vàng da cần được khám khẩn cấp ngay trong ngày.

Không có thuốc đặc trị cho cả hai bệnh; nghỉ ngơi, uống đủ nước và tránh rượu bia giúp gan hồi phục. Hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc nào, kể cả paracetamol, hoặc thuốc nam, thảo dược, trong thời gian bị viêm gan.

Phòng bệnh: nước uống an toàn (tránh nước và đá không rõ có sạch hay không), rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, và giữ vệ sinh thực phẩm. Vắc xin viêm gan A an toàn và hiệu quả, tiêm được cho trẻ từ 1 tuổi trở lên. Vắc xin viêm gan E chỉ được cấp phép ở một số ít nơi.

Vàng da ở trẻ sơ sinh: thế nào là bình thường và khi nào cần đi khám

Vàng da rất thường gặp ở trẻ sơ sinh và thường vô hại. Gan của trẻ sơ sinh chưa hoạt động hoàn chỉnh, nên bilirubin tích tụ trong một thời gian. Màu vàng thường rõ nhất khi bé khoảng 3 ngày tuổi, và thường mất khoảng 2 tuần để hết.

Nhìn ở đâu: màu vàng thường bắt đầu ở mặt và đầu, rồi có thể lan xuống thân mình. Hãy xem lòng trắng mắt, dưới lưỡi và mặt trong má. Với bé có làn da nâu hoặc đen, hãy ấn nhẹ lên mũi hoặc trán bé ở nơi đủ sáng và xem màu da lúc bạn nhấc ngón tay ra.

Điều bạn nhận thấyCần làm gì
Da hoặc mắt vàng ở bé dưới 24 giờ tuổiCần cấp cứu ngay
Bé rất buồn ngủ hoặc khó đánh thức, không bú, người mềm oặt hoặc co cứng, co giật, không có tã ướt, hoặc khó thởCần cấp cứu ngay
Nhiệt độ từ 38°C trở lên, hoặc từ 36°C trở xuốngCần cấp cứu ngay
Bạn nghĩ bé bị vàng da, hoặc vàng da đã được chẩn đoán nhưng không đỡLiên hệ nữ hộ sinh hoặc bác sĩ ngay hôm nay
Nước tiểu vàng sẫm hoặc nâu, hoặc phân bạc màu như kemLiên hệ nữ hộ sinh hoặc bác sĩ ngay hôm nay, và giữ lại một mẫu phân

Cho bú: cho bé bú thường xuyên, khoảng 8 đến 12 lần mỗi ngày, và đánh thức bé dậy bú nếu bé ngủ nhiều. Điều trị, khi cần, thường là chiếu đèn (liệu pháp ánh sáng, phototherapy), thường trong khoảng 48 giờ; hiếm khi bé cần truyền máu hoặc truyền thuốc vào tĩnh mạch. Trẻ được kiểm tra vì bilirubin quá cao, dù hiếm, có thể gây tổn thương não.

Xét nghiệm nào để kiểm tra vàng da?

  • Xét nghiệm bilirubin máu: đo bilirubin toàn phần, và thường cả phần “trực tiếp” (liên hợp) và “gián tiếp” (không liên hợp), giúp cho biết vấn đề nằm ở đâu. Khoảng giá trị bình thường khác nhau giữa các phòng xét nghiệm, nên hãy so với khoảng tham chiếu in trên phiếu kết quả của bạn. Ở trẻ sơ sinh, bilirubin có thể được đo trước bằng máy chiếu ánh sáng lên da.
  • Các xét nghiệm máu chức năng gan khác, như ALT, AST và phosphatase kiềm (alkaline phosphatase).
  • Xét nghiệm công thức máu (CBC), để tìm dấu hiệu hồng cầu bị phá hủy quá nhanh.
  • Xét nghiệm viêm gan A, B, C và E.
  • Siêu âm gan, túi mật và ống mật, để tìm sỏi mật hoặc chỗ tắc.

Hội chứng Gilbert là một tình trạng di truyền thường gặp và vô hại, trong đó bilirubin tăng nhẹ, thường khi bị ốm hoặc nhịn đói, làm mắt hơi vàng. Bác sĩ có thể xác định bằng xét nghiệm máu.

Vàng da được điều trị thế nào?

Vàng da được điều trị bằng cách điều trị nguyên nhân gây ra nó:

  • viêm gan virus A hoặc E thường tự khỏi khi nghỉ ngơi và uống đủ nước, kèm xét nghiệm máu để kiểm tra gan đang hồi phục
  • sỏi mật hoặc chỗ tắc khác có thể cần làm thủ thuật hoặc phẫu thuật để thông ống mật
  • bệnh gan do rượu cần bỏ rượu bia, với sự hỗ trợ của nhân viên y tế
  • thuốc gây vàng da có thể cần phải ngừng, nhưng chỉ ngừng theo lời khuyên của bác sĩ, không tự ý ngừng
  • vàng da sơ sinh thường không cần điều trị, hoặc chỉ cần chiếu đèn

Trong thời gian bị vàng da:

  • tránh hoàn toàn rượu bia
  • hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc nào, kể cả paracetamol, và trước khi dùng bất kỳ thuốc nam, thảo dược hay bài thuốc dân gian nào, vì một số loại có thể gây hại cho gan
  • uống nhiều nước và ăn những bữa nhẹ khi có thể

Không có bài thuốc tại nhà nào chữa được bản thân chứng vàng da. Dùng thuốc gì, và dùng bao nhiêu, là do bác sĩ quyết định.

Khi nào cần đi khám

Đặt lịch khám

  • Người lớn bị vàng da hoặc vàng lòng trắng mắt: đi khám bác sĩ đa khoa gấp hoặc xin tư vấn y tế khẩn ngay hôm nay.
  • Đang mang thai mà da hoặc mắt chuyển vàng: đi khám khẩn cấp ngay hôm nay.
  • Trẻ sơ sinh trên 24 giờ tuổi trông vàng, hoặc vàng da đã được chẩn đoán nhưng không đỡ: liên hệ nữ hộ sinh hoặc bác sĩ ngay hôm nay.
  • Bé có nước tiểu vàng sẫm hoặc nâu, hoặc phân bạc màu như kem: liên hệ nữ hộ sinh hoặc bác sĩ ngay hôm nay, và giữ lại một mẫu phân.
  • Đang hồi phục sau viêm gan: quay lại xét nghiệm máu theo tần suất bác sĩ khuyên, và tránh rượu bia.

Cần cấp cứu ngay (gọi số cấp cứu tại nơi bạn sống) nếu một người có:

  • vàng da kèm lú lẫn, lơ mơ, hoặc khó đánh thức
  • vàng da kèm nôn ra máu, hoặc đi ngoài phân đen hay phân đen như hắc ín
  • vàng da kèm đau bụng dữ dội và sốt cao hoặc run lạnh
  • bé dưới 24 giờ tuổi trông vàng, hoặc bé bị vàng da mà rất buồn ngủ, không bú, người mềm oặt hoặc co cứng, không có tã ướt, hoặc có nhiệt độ từ 38°C trở lên hay từ 36°C trở xuống

Vàng da ở trẻ sơ sinh thường vô hại, nhưng ở người lớn thì luôn cần đi khám bác sĩ ngay trong ngày. Những dấu hiệu trên không thể chờ được. Đừng tự lái xe đến bệnh viện.

Mắt bị vàng, hay kết quả bilirubin bạn không hiểu? Hãy cùng trao đổi.

Saluvo lắng nghe triệu chứng của bạn bằng lời lẽ và ngôn ngữ của chính bạn, kiểm tra dấu hiệu cảnh báo trước tiên, rồi cho bạn biết nên gặp bác sĩ nào và cần đi khám sớm đến mức nào. Đã có kết quả xét nghiệm máu chức năng gan? Saluvo giải thích từng chỉ số, kể cả bilirubin.

Hỏi về triệu chứng của tôi

Bắt đầu miễn phí. Mô tả cảm giác của bạn bằng lời lẽ và ngôn ngữ của chính bạn.

Câu hỏi thường gặp

  • Thường là lòng trắng mắt chuyển vàng, rồi đến da. Có thể kèm ngứa da, nước tiểu sẫm màu hơn và phân nhạt màu hơn. Khi bị viêm gan, sốt, mệt mỏi, chán ăn và buồn nôn thường xuất hiện vài ngày trước khi bị vàng. Ở người da nâu hoặc da đen, hãy xem lòng trắng mắt dưới ánh sáng ban ngày.

  • Ở người lớn thì có thể: vàng da là dấu hiệu cho thấy có điều gì đó đang ảnh hưởng đến gan, ống mật hoặc máu, và một số nguyên nhân là nghiêm trọng. Luôn đi khám bác sĩ đa khoa gấp ngay trong ngày. Ở trẻ sơ sinh, vàng da thường gặp và thường vô hại, nhưng một số dấu hiệu cần cấp cứu.

  • Các nguyên nhân thường gặp gồm viêm gan virus (A, B, C hoặc E), bệnh gan do rượu, sỏi mật làm tắc ống mật, viêm tụy, một số loại thuốc, và các bệnh làm hồng cầu bị phá hủy quá nhanh, như bệnh hồng cầu hình liềm. Hội chứng Gilbert gây vàng nhẹ vô hại. Xét nghiệm máu và chụp chiếu sẽ tìm ra nguyên nhân.

  • Bản thân vàng da không lây, nhưng một số nguyên nhân gây vàng da thì có. Viêm gan A và E lây qua thức ăn hoặc nước uống bị nhiễm phân của người bệnh, vì vậy hãy rửa tay kỹ bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh và trước khi ăn hoặc nấu nướng, và uống nước an toàn.

  • Có, vàng da thường gặp và thường vô hại, vì gan của trẻ sơ sinh chưa hoạt động hoàn chỉnh. Màu vàng thường rõ nhất khi bé khoảng 3 ngày tuổi và hết trong khoảng 2 tuần. Hãy báo cho nữ hộ sinh hoặc bác sĩ nếu bạn nghĩ bé bị vàng da, và đi cấp cứu ngay nếu có dấu hiệu cảnh báo.

  • Thường mất khoảng 2 tuần để hết. Hãy liên hệ nữ hộ sinh hoặc bác sĩ nếu vàng da không đỡ hoặc nặng hơn, hoặc nếu nước tiểu của bé vàng sẫm hoặc nâu, hay phân bạc màu như kem. Cho bé bú thường xuyên, khoảng 8 đến 12 lần mỗi ngày, sẽ giúp ích.

  • Hãy đi cấp cứu ngay nếu bé dưới 24 giờ tuổi trông vàng, hoặc nếu bé bị vàng da mà rất buồn ngủ hoặc khó đánh thức, không bú, người mềm oặt hoặc co cứng, co giật, không có tã ướt, khó thở, hoặc có nhiệt độ từ 38°C trở lên, hay từ 36°C trở xuống.

  • Khoảng giá trị bình thường khác nhau giữa các phòng xét nghiệm, nên hãy so kết quả của bạn với khoảng tham chiếu in trên phiếu kết quả. Bác sĩ xem bilirubin toàn phần và thường cả phần trực tiếp và gián tiếp, cùng với các xét nghiệm gan khác và công thức máu, để tìm ra nguyên nhân. Kết quả tăng cần được bác sĩ giải thích.

  • Không có chế độ ăn đặc biệt nào cho vàng da. Hãy uống nhiều nước, ăn những bữa nhẹ, mới nấu khi có thể, đảm bảo nước uống an toàn, và tránh hoàn toàn rượu bia. Hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc hay thuốc nam, thảo dược nào, vì một số loại có thể gây hại cho gan.

  • Lòng trắng mắt thường vàng trước tiên, và ở người da nâu hoặc da đen, đó có thể là nơi duy nhất dễ nhận ra màu vàng. Mắt hơi vàng cũng có thể gặp trong hội chứng Gilbert, một tình trạng thường gặp và vô hại. Dù thế nào, người lớn bị vàng mắt cần đi khám bác sĩ đa khoa gấp để tìm nguyên nhân.

  • Có thể có. Viêm gan E nguy hiểm hơn nhiều khi mang thai, nhất là ở giai đoạn giữa và cuối thai kỳ, và các bệnh gan khác liên quan đến thai kỳ cũng có thể gây vàng da. Nếu bạn đang mang thai mà da hoặc mắt chuyển vàng, hãy đi khám khẩn cấp ngay trong ngày.

  • Tùy vào nguyên nhân. Viêm gan A tạo miễn dịch suốt đời sau khi khỏi. Sỏi mật có thể gây vàng da nhiều lần cho đến khi được điều trị. Hội chứng Gilbert có thể gây vàng nhẹ trở lại khi bị ốm, căng thẳng hoặc nhịn đói. Bệnh gan kéo dài có thể gây vàng da lại nếu bệnh nặng hơn.

  • Không có vắc xin cho bản thân chứng vàng da, nhưng bạn có thể tiêm phòng một số nguyên nhân gây vàng da. Vắc xin viêm gan A an toàn và hiệu quả, tiêm được cho trẻ từ 1 tuổi trở lên. Vắc xin viêm gan E chỉ được cấp phép ở một số ít nơi. Nước uống an toàn, rửa tay và vệ sinh thực phẩm giúp phòng cả hai bệnh.

Xét nghiệm hữu ích

Blog

Nguồn tham khảo

  1. NHS: Jaundice
  2. NHS: Jaundice in babies
  3. MedlinePlus: Bilirubin blood test
  4. WHO fact sheet: Hepatitis A
  5. WHO fact sheet: Hepatitis E

Cập nhật . Thông tin sức khỏe, không phải lời khuyên y khoa. Bác sĩ hiểu rõ toàn bộ tình trạng của bạn; hãy hỏi bác sĩ về kết quả của mình.