Ngā tohu pēhanga toto teitei me te iti: ngā tohu, ngā tau, me te wā kia mahi

He onge te pēhanga toto teitei e māuiui ai koe, engari he maha ngā wā ka pērā te pēhanga toto iti. Anei te āhua o ia mea, te tikanga o ō pānui, me ngā tohu kāore e taea te tatari.

I whakahoutia · Ngā mātāpuna

Whakautu poto

He aha ngā tohu o te pēhanga toto (BP) teitei me te iti?

I te nuinga kāore he tohu o te pēhanga toto teitei, nō reira ko te pānui anake te huarahi e mōhio ai; ina tino teitei, ka puta pea te mamae māhunga, te kōrehu o te kite, te mamae uma rānei. Ko te pēhanga toto iti, raro iho i te 90/60, he maha ake ngā wā ka kitea mā te āmiomio, te māmā rānei o te māhunga ina tū ake, te hiahia ruaki, te kōrehu o te kite, te ngoikore, te rangirua, te hemo rānei.

He mōhiohio hauora, ehara i te tohutohu hauora. E mōhio ana tō rata ki tō āhua katoa; pātai ki a ia mō tō hua.

Taha ki te taha

Pēhanga toto teitei, pēhanga toto iti: te rerekē o ngā tohu

I te nuinga he wahangū te pēhanga toto teitei, ā, ka mahi kino i roto i ngā tau. He maha ngā wā kāore he kino o te pēhanga toto iti, engari ka whakaatu ia i a ia anō, inarā ina tū ake koe.

Ko tāu e kite aiPēhanga toto teiteiPēhanga toto iti
Te pānui140/90, neke atu rānei i te whare haumanu (135/85 i te kāinga); ka tīmata te tohutohu o US i te 130/80Raro iho i te 90/60
Te āhua e rongo nuitia anaI te nuinga kāore rawa he ahaTe āmiomio, te māmā rānei o te māhunga, inarā ina tū ake
Te māhungaTe mamae māhunga, inarā ina tino teiteiTe mamae māhunga i ētahi tāngata
Ngā karuTe kōrehu o te kite, inarā ina tino teiteiKa kōrehu, ka hina rānei te kite ina tū ake
Te manawa me te umaTe mamae uma ina tino teiteiTe tere, te kapakapa rānei o te manawa
Te hemoHe ongeTe hemo, te tata hemo rānei
Ngā take noaTe pakeke, te hītori o te whānau, te tote, te taumaha, te waipiro, te kai paipa, te taumahatanga mō te wā roaTe tū tere ake, te mate wai (dehydration), ētahi rongoā, te hapū, te tino pakari o te tinana
Te mōrea nuiTe manawa-hē (heart attack), te ikura roro (stroke) me te mate whatukuhu i roto i ngā tauTe hinga me ngā whara; ko te heke ohorere, he tohu pea o te ohorere tinana (shock)

Ahakoa e pai ana tō āhua, ehara i te mea e tika ana tō pēhanga toto. Ko te pānui anake te huarahi e mōhio ai, ā, ehara te pānui kotahi anake i te whakatau mate.

Rārangi tohu pēhanga toto (BP)

Tohua ngā mea e pā ana ki a koe. Ka whakaatu te kāri mēnā e tītaha ana ō whakautu ki te pēhanga toto teitei, ki te iti rānei. Kāore he mea e tiakina, e tukuna rānei ki hea.

Rārangi tohu pēhanga toto (BP)

0 o ngā tohu 14 kua tohua

Ngā tohu o te pēhanga toto teitei0/6
Ngā tohu o te pēhanga toto iti0/8

Tohua ngā mea e pā ana ki a koe. Kia maumahara, i te nuinga kāore he tohu o te pēhanga toto teitei, nō reira he nui ake te hira o te pānui i tētahi rārangi tohu.

Ka whakaraupapa tēnei rārangi i ō tohu hei tauira mā tō rata. Kāore e taea e ia te whakatau he pēhanga toto teitei, iti rānei tōu: mā te pānui anake e taea ai, ā, he maha ngā wā kāore rawa he tohu o te pēhanga toto teitei.

He aha te tikanga o ngā tau pēhanga toto?

E rua ngā tau o te pānui pēhanga toto, pērā i te 120/80, ka inea ki te mmHg (millimetres of mercury):

  • Ko te tau o runga (systolic) te pēhanga teitei rawa i roto i ō ia toto (arteries) ina pao tō manawa.
  • Ko te tau o raro (diastolic) te pēhanga iti rawa, ina okioki tō manawa i waenga i ngā pao.

Mēnā he teitei tētahi o ngā tau e rua, ka kīia he teitei. He paku rerekē te tuhi a te tohutohu o UK me US i ngā rārangi:

Pānui (mmHg)UK (NHS)US (American Heart Association)
Raro iho i te 90/60ItiIti
90/60 ki te 119/79OraNoa
120/80 ki te 139/89Neke ake i te pai: tirohia kia auau akeKua piki (120 ki te 129 me raro iho i te 80), wāhanga 1 rānei (130 ki te 139, 80 ki te 89 rānei)
140/90, neke atu rāneiTeitei (135/85, neke atu rānei i te pūrere ine i te kāinga)Wāhanga 2
Neke atu i te 180/120Tino teitei: tikina he tohutohu i taua rā tonuTaumaha; he ohotata mēnā he tohu ōu

Mā tō rata e kī atu ko tēhea whāinga e hāngai ana ki a koe. Ka rerekē pea ngā whāinga i runga i te pakeke, te mate huka, te mate whatukuhu me te hapū.

He aha ngā tohu o te pēhanga toto teitei?

I te nuinga, kāore he tohu. He tino noa te pēhanga toto teitei (hypertension), ā, he tokomaha kua mau i a ia mō ngā tau, kāore i te mōhio. Koia i kīia ai he mate wahangū.

He onge, ā, ina tino teitei te nuinga o te wā, ka puta pea:

  • te mamae māhunga
  • te kōrehu o te kite
  • te mamae uma

E whakapono ana te tokomaha ka rongo rātou i tō rātou pēhanga toto mā te whero o te kanohi, te toto ihu, te āhua mārō, mānukanuka rānei, engari ehara ēnei i te tohu pono. Ahakoa e pai ana tō āhua, ehara i te mea e tika ana tō pēhanga toto.

Ina he ohotata: ko te pānui neke atu i te 180/120 me te mamae uma, te poto o te hā, te mamae tuarā, te mātenatena, te ngoikore, te rerekē o te kite, te uaua rānei o te kōrero, he tohu pea o te tūkino ki te manawa, te roro, ngā whatukuhu, ngā karu rānei. Waea atu ki te nama ohotata o tō rohe. Mēnā he pērā te teitei o te pānui, kāore hoki he tohu pēnei, tatari mō tētahi meneti, ā, ine anō; ki te teitei tonu, whakapā atu ki tō rata i taua rā tonu.

He aha ngā tohu o te pēhanga toto iti?

Ko te pēhanga toto iti (hypotension), ko te tikanga he pānui raro iho i te 90/60. He tokomaha, inarā ngā pakeke taiohi, pakari hoki, he iti ō rātou pānui, ā, e tino pai ana tō rātou āhua. Me aro atu anake ki te puta he tohu, pērā i:

  • te āmiomio, te māmā rānei o te māhunga
  • te hiahia ruaki
  • te kōrehu o te kite
  • te ngoikore, te tino ngenge rānei
  • te rangirua
  • te hemo

Mēnā ka puta ngā tohu ina tū ake koe, ina tere tō huri tūranga rānei, ka kīia ko te postural (orthostatic) hypotension. He nui ake i ngā kaumātua, ā, ka pā ki ētahi i muri i tētahi kai nui.

Ina he ohotata: ko te heke ohorere me te kiri mātao, makuku, koma, te hā tere, pāpaku, te pao ngoikore, tere, te rangirua rānei, he tohu pea o te ohorere tinana (shock), nā te rerenga toto nui, nā tētahi pokenga taumaha (sepsis), nā tētahi urupare mate pāwera taumaha rānei. Waea atu ki te nama ohotata o tō rohe.

He aha ngā take o te pēhanga toto teitei me te iti?

Pēhanga toto teitei: he maha ngā wā kāore he take kotahi. Ka nui ake tō tūpono i:

  • te pakeke haere, me ngā whanaunga tata he pēhanga toto teitei tō rātou
  • he whakapapa nō Āhia ki te Tonga, nō te hunga mangu o Āwherika, mangu o te Karipiana rānei
  • he kai nui te tote, he taumaha rawa te tinana, me te kore korikori
  • te kai paipa, te inu nui rawa i te waipiro, me te nui o te kawhe (caffeine)
  • te taumahatanga mō te wā roa
  • ētahi atu mate, inarā te mate whatukuhu me te mate huka, me ētahi rongoā

Pēhanga toto iti: ka puta pea i:

  • te tū tere ake, te tū mō te wā roa, te takoto roa rānei i te moenga
  • te mate wai (dehydration), hei tauira nā te ruaki, te korere, te rangi wera rānei
  • ētahi rongoā, tae atu ki ērā mō te pēhanga toto teitei, ngā raruraru manawa, te mate Parkinson's me te pōuri hōhonu (depression), me ngā pire wai (diuretics)
  • te hapū, ngā raruraru manawa me te pōturi o te pao, he raruraru rānei o te takirere (valve), te repe tenga ngoikore, te mate huka, me te anaemia
  • te pakari noa o te tinana, he mea tuku iho rānei nō ō mātua

Kaua e whakamutu, e whakarerekē rānei i tētahi rongoā kua tuhia mōu, māu anake. Mēnā ki ōu whakaaro nā te rongoā te āmiomio, pātai ki tō rata, kaiwhakarite rongoā (pharmacist) rānei.

Me pēhea te ine tika i tō pēhanga toto?

Ka taea te ine i te nuinga o ngā toa rongoā, i te whare haumanu, i te whare o tō GP rānei, ki tētahi pūrere ine i te kāinga rānei e herea ana ki te ringa o runga.

Kia pono ai te pānui:

  • Okioki mō te 5 meneti i te tuatahi, e noho ana me te tautoko o tō tuarā, ā, e papatahi ana ō waewae i te papa.
  • Kaua he kawhe, he kai paipa, he korikori i roto i te 30 meneti i mua.
  • Whakatakotoria tō ringa ki runga i te tēpu, kia ōrite te teitei ki tō manawa, ā, ko te tākai (cuff) ki te kiri kau.
  • Tangohia ngā pānui 2, he meneti te wehenga, i te ata me te ahiahi, mō ētahi rā, ā, tuhia.
  • Mō te āmiomio, ine anō i muri i te tū mō te 1 meneti.

Ehara te pānui teitei kotahi i te whakatau mate. Ka piki te pēhanga toto i te āwangawanga, te mamae, te korikori me te kawhe. Ka whakaū ngā rata mā ngā pānui i ngā rā rerekē, mā te ine i te kāinga, mā tētahi pūrere rānei ka mauria e koe mō ngā hāora 24.

Kia hia te auau: mai i te pakeke 40, i ia 5 tau i te iti rawa mēnā e ora ana ō pānui, ā, kia auau ake mēnā kua piki i mua, he mate huka, he mate whatukuhu, he mate manawa rānei tōu. I te hapūtanga, ka inea i ia hui tirotiro hapū.

He aha te maimoatanga, ā, he aha tāu e taea ai?

Mō te pēhanga toto teitei, ahakoa he paku whakaheke noa, ka heke te tūpono o te manawa-hē, te ikura roro me te mate whatukuhu:

  • Kia iti iho te tote, kia nui ake ngā hua rākau me ngā huawhenua, ā, kia ora tonu te taumaha.
  • Kia korikori, kia 150 meneti i te wiki te iti rawa, hei tauira, te hīkoi tere.
  • Whakaitihia te waipiro me te kawhe (caffeine), ā, whakamutua te kai paipa.
  • Ngā rongoā: he tokomaha me kai pire anō. Mā tō rata e whakatau ko tēhea, ā, kia hia te nui. Kai tonu ahakoa e pai ana tō āhua, ā, kaua e whakamutu, e hipa rānei i tētahi inenga me te kore tohutohu.
  • Ka taea e ētahi rongoā rewharewha (cold, flu) me ngā rongoā mamae whakaheke kakā te whakapiki i te pēhanga toto: pātai ki tētahi kaiwhakarite rongoā (pharmacist) i mua i te kai.

Mō te pēhanga toto iti e puta ai ngā tohu:

  • Ara āta haere: mai i te takoto ki te noho, kātahi mai i te noho ki te tū.
  • Inu kia rawaka te wai, ki te kore tō rata i kī kia whakaitihia ngā wai.
  • Kia iti ake ngā kai, kia auau ake.
  • Kaua e tū noa mō te wā roa, kaua hoki e piko ohorere.
  • Mēnā nā tētahi rongoā pea te take, ka taea e tō rata te arotake. Ko te maimoa i te take o raro, ka āwhina i te nuinga o te wā; he onge te hiahiatia o te rongoā hei whakapiki i te pēhanga toto.

He maha ngā wā ka haere tahi tētahi whakamātautau toto mō te cholesterol, te huka toto (HbA1c) me te mahi a ngā whatukuhu me tētahi pānui teitei, nā te mea ka whai pānga ēnei ki tō tūpono katoa o te mate manawa.

Āhea kite ai i te rata

Whakaritea he hui ki te rata

  • He pānui 140/90, neke atu rānei i te toa rongoā, i te whare haumanu rānei, 135/85 rānei i te kāinga, i ngā rā neke atu i te kotahi: kite i tō GP, rata whānau rānei i roto i ngā wiki torutoru.
  • He pānui neke atu i te 180/120, kāore he tohu kē atu: tatari mō tētahi meneti, ā, ine anō, ā, ki te pērā tonu te teitei, whakapā atu ki tō rata i taua rā tonu.
  • He mamae māhunga e hoki tonu mai ana, he kōrehu o te kite, he mamae uma rānei e haere ana, e hoki mai ana, me tētahi pānui teitei: tikina he tohutohu hauora i roto i te rā kotahi.
  • He āmiomio, he hemo rānei e puta tonu ana: kite i tō GP i roto i te wiki kotahi ki te rua, kia hohoro ake rānei mēnā kua hinga koe, kua whara rānei.
  • Ka āmiomio i muri i te tīmata, i te whakarerekē rānei i tētahi rongoā pēhanga toto: kōrero ki tō rata, kaiwhakarite rongoā (pharmacist) rānei i roto i ngā rā torutoru, ā, kaua e whakamutu māu anake.
  • E hapū ana, kua whānau tamaiti rānei i ngā wiki torutoru kua pahure, ā, he mamae māhunga taumaha, he raruraru o te kite, he mamae i raro i ngā rara, he pupuhi ohorere rānei o te kanohi, o ngā ringa, o ngā waewae rānei: whakapā atu ki tō wāhanga whakawhānau (maternity unit), ki tō rata rānei i taua wā tonu.

Tikina he āwhina ohotata ināianei (waea atu ki te nama ohotata o tō rohe) mēnā kei tētahi tangata:

  • he mamae uma, he pēhitanga rānei i te uma, inarā e horapa ana ki te ringa, te kakī, te kauae, te tuarā rānei, me te werawera, te hiahia ruaki, te poto o te hā rānei
  • he ngoikore, he mātenatena ohorere rānei o te kanohi, o te ringa, o te waewae rānei, he uaua te kōrero, te kite rānei, he mamae māhunga taumaha ohorere rānei
  • he pānui neke atu i te 180/120 me te mamae uma, te poto o te hā, te mamae tuarā, te mātenatena, te ngoikore, te rerekē o te kite, te uaua rānei o te kōrero
  • kua hemo, ā, kāore e tika te oho ake, kua hemo rānei me te mamae uma, me te pao manawa tino tere, tino pōturi rānei
  • he heke ohorere me te kiri mātao, makuku, koma, te hā tere, pāpaku, te rangirua rānei, inarā me te rerenga toto, tētahi pokenga taumaha, tētahi urupare mate pāwera rānei

Ko te nuinga o ngā pānui teitei me ngā pānui iti, ka taea te whakahaere mā tētahi haerenga mārie ki tō rata. Ko ēnei tohu ngā mea motuhake kāore e taea te tatari.

He pānui e āwangawanga ana koe, he āmiomio rānei kāore e mārama te take? Kōrerotia.

Ka whakarongo a Saluvo ki tō āhua, i ō ake kupu, i tō ake reo, ka pātai i ngā pātai tika e whai ake ana, ā, ka kī atu ko tēhea rata hei kite māu, ā, kia hohoro pēhea. Ka taea anō e ia te whakamaumahara i a koe ki te kai i tō rongoā pēhanga toto mā WhatsApp.

Pātai mō aku tohu

Kore utu te tīmata. Kōrerotia tō āhua i ō ake kupu, i tō ake reo.

Ngā pātai a te iwi

  • I te nuinga kāore he tohu: e tino pai ana te āhua o te nuinga o te hunga he pēhanga toto teitei tōna, koia i kore ai e kitea mō ngā tau. Ina tino teitei, ka puta pea te mamae māhunga, te kōrehu o te kite, te mamae uma rānei. Ko te pānui neke atu i te 180/120 me te mamae uma, te poto o te hā, te mātenatena, te ngoikore, te rerekē o te kite, te uaua rānei o te kōrero, he ohotata.

  • Te āmiomio, te māmā rānei o te māhunga, inarā ina tū ake koe, te hiahia ruaki, te kōrehu o te kite, te ngoikore, te ngenge rānei, te rangirua me te hemo. Ko te pēhanga toto iti, ko te tikanga he pānui raro iho i te 90/60. He tokomaha he iti ō rātou pānui, kāore he tohu, kāore hoki e hiahiatia he maimoatanga; ka hira ina āmiomio koe, ina hemo rānei.

  • E ai ki te NHS, ko te 90/60 ake ki te 120/80 he ora, ā, e ai ki te American Heart Association, ko te raro iho i te 120/80 he noa. Ko te pānui 140/90, neke atu rānei i te whare haumanu, 135/85 rānei i te kāinga, he teitei i te tohutohu o UK; ka tīmata te tohutohu o US ki te maimoa i te 130/80 hei wāhanga 1. Mā tō rata e kī atu tōu ake whāinga.

  • Āe pea, engari inarā ina tino teitei. I te nuinga, kāore he mamae māhunga i te pēhanga toto teitei noa, nō reira ahakoa kāore he mamae māhunga, ehara i te mea e tika ana tō pēhanga toto. Ko te mamae māhunga taumaha ohorere, inarā me tētahi pānui tino teitei, te rerekē o te kite, te ngoikore, te rangirua rānei, me tiki āwhina ohotata.

  • Ko te pānui neke atu i te 180/120, he tino teitei. Mēnā he mamae uma anō tōu, he poto te hā, he mamae tuarā, he mātenatena, he ngoikore, he rerekē te kite, he uaua rānei te kōrero, waea atu ki te nama ohotata o tō rohe. Ki te kore ēnei tohu, tatari mō tētahi meneti, ā, ine anō, ā, whakapā atu ki tō rata i taua rā tonu mēnā e pērā tonu ana te teitei.

  • Noho mārie mō te 5 meneti, ā, ine anō: ka whakapiki te āwangawanga, te mamae, te kawhe me te korikori i a ia mō tētahi wā poto. Ki te teitei tonu, tuhia ngā pānui, ā, kite i tō rata. Mēnā kei runga ake i te 180/120 me ngā tohu pērā i te mamae uma, i te ngoikore rānei, waea atu ki tō nama ohotata. Kaua e kai i ētahi inenga tāpiri, i te rongoā rānei a tētahi atu tangata.

  • Noho, takoto rānei i taua wā tonu, ā, hāpaitia ō waewae ki te taea. Inu wai mēnā kāore koe e ruaki ana, ā, āta ara ake ina pai ake tō āhua. Mēnā kua hemo tētahi, ā, kāore e tika te oho ake, he mamae uma rānei tōna, he pao manawa tino tere, tino pōturi rānei, he kiri mātao, makuku rānei, waea atu ki te nama ohotata o tō rohe.

  • I te nuinga, kāo. E whakapono ana te tokomaha ka mōhio rātou ina teitei mā te whero o te kanohi, te mārō o te tinana, te pākurukuru rānei o te māhunga, engari ehara ēnei āhua i te tohu pono. Ko te huarahi anake e mōhio ai koe ki tō pēhanga toto ko te ine, ā, ka pau noa ētahi meneti torutoru i te nuinga o ngā toa rongoā, ki tētahi pūrere ine i te kāinga rānei.

  • Ko rāua tahi. Mēnā he teitei tētahi o ngā tau e rua, ka kīia he pēhanga toto teitei. I te hunga kua neke atu i te 50 tau, ko te tau o runga (systolic) e kōrero nui ake ana mō te tūpono o te mate manawa me te ikura roro, nā te mea ka piki haere ina mārō haere ngā ia toto i te pakeke. Ka titiro tō rata ki ngā mea e rua, me ō tūpono kē atu.

  • Ka whakapiki te taumahatanga me te māharahara i te pēhanga toto mō tētahi wā poto, nō reira ko te pānui ka tangohia i a koe e āwangawanga ana, ka teitei ake pea i te tikanga. Kua whakarārangitia anō e te NHS te taumahatanga mō te wā roa hei mea e piki ai tō tūpono o te pēhanga toto teitei. Ine i a koe e mārie ana, e okioki ana, ā, tukuruatia i ngā rā rerekē.

  • I te nuinga, kāo. Ko ngā pānui iti kāore he tohu, he tohu pai o te hauora i te nuinga o te wā. Ka hira ina puta te āmiomio, te hemo rānei, nā te mea ka whara pea koe i te hinga, ina puta rānei i tētahi atu take, pērā i te mate wai (dehydration), i tētahi rongoā rānei. Ko te heke ohorere me te kiri mātao, makuku me te rangirua, he tohu pea o te ohorere tinana (shock), ā, he ohotata.

  • Mai i te pakeke 40, i ia 5 tau i te iti rawa mēnā e ora ana ō pānui, e ai ki te tohutohu a te NHS, ā, kia auau ake mēnā kua piki i mua, he mate huka rānei tōu, he mate whatukuhu, he mate manawa rānei. Mēnā kei te maimoatia koe mō te pēhanga toto teitei, whāia te mahere a tō rata. Ko ngā pānui i te kāinga i te ata me te ahiahi mō ētahi rā, ka tino mārama te whakaahua.

  • Ko te pēhanga toto teitei i te hapūtanga, he tohu pea o te pre-eclampsia. Tikina he āwhina wawe mēnā he mamae māhunga taumaha kāore e mutu, he raruraru o te kite pērā i te kōrehu, i ngā rama kōrapa rānei, he mamae i raro i ngā rara, he pupuhi ohorere o te kanohi, o ngā ringa, o ngā waewae rānei, he tino māuiui rānei tō āhua. Whakapā atu ki tō wāhanga whakawhānau (maternity unit), ki tō rata rānei i taua wā tonu.

Ngā whakamātautau e āwhina ana

Rangitaki