Ko te malaria he pokenga taumaha nā tētahi pirinoa (parasite) ka horapa mā te ngau a ngā waeroa Anopheles uwha kua pāngia. He onge ake, ka horapa mā te whakaurunga toto (blood transfusion), mā ngā ngira tiritiri rānei, mai rānei i te whaea ki tana pēpi kei te kōpū tonu. I te nuinga kāore e taea te hopu mai i tētahi atu tangata.
I te tau 2024, e ai ki te whakatau tata, 282 miriona ngā pokenga malaria me ngā mate 610,000 i ngā whenua 80, ā, tata ki te 95% i te Rohe o Āwherika o te WHO.
He maha ngā momo. Ko te Plasmodium falciparum te mea tino mōrearea, ā, ka taumaha wawe pea. Ka taea e te Plasmodium vivax me te ovale te huna i roto i te ate, ā, ka hoki mai anō te māuiui i ngā marama, i ngā tau rānei i muri mai.

