ယူရစ်အက်ဆစ် (uric acid) များခြင်းနဲ့ ဂေါက်ရောဂါ (gout) လက္ခဏာများ- လက္ခဏာ၊ ပမာဏနဲ့ ဆရာဝန် ဘယ်အချိန် ပြသင့်သလဲ

ယူရစ်အက်ဆစ် (uric acid) ဆိုတာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းတစ်မျိုးပါ။ ကိုယ့်ဆဲလ်တွေထဲမှာနဲ့ အစားအစာ၊ အဖျော်ယမကာ တချို့ထဲမှာ သဘာဝအတိုင်း ပါဝင်တဲ့ ပျူရင်း (purines) ဓာတ်တွေကို ခန္ဓာကိုယ်က ချေဖျက်တဲ့အခါ ထွက်လာတာပါ။ ပုံမှန်အားဖြင့် သွေးထဲမှာ ပျော်နေပြီး ကျောက်ကပ် တွေက ဆီးနဲ့အတူ ထုတ်ပစ်ပါတယ်။

ခန္ဓာကိုယ်က အရမ်းများများ ထုတ်လုပ် တဲ့အခါ ဒါမှမဟုတ် ကျောက်ကပ်တွေက လုံလောက်အောင် မဖယ်ရှားနိုင် တဲ့အခါ စုပုံလာပါတယ်။ ပမာဏ များနေတာကို hyperuricaemia (သွေးထဲ ယူရစ်အက်ဆစ် များခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒါက အဖြစ်များပြီး ပမာဏ များနေသူ အများအပြားမှာ ဘာပြဿနာမှ ဘယ်တော့မှ မဖြစ်ကြပါဘူး။

ဒါပေမဲ့ ပမာဏ ဆက်ပြီး များနေရင် ယူရစ်အက်ဆစ်က အဆစ်တွေထဲ၊ အဆစ်တွေ ပတ်ပတ်လည်နဲ့ ကျောက်ကပ်ထဲမှာ အပ်လို ချွန်တဲ့ သေးငယ်တဲ့ ပုံဆောင်ခဲ (crystals) တွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီ ပုံဆောင်ခဲတွေက လက္ခဏာတွေကို ဖြစ်စေတာပါ- အဆစ်တွေမှာ ဂေါက်ရောဂါ (gout) နဲ့ ကျောက်ကပ်ကျောက် ပါ။

ဘယ်လောက်ဆိုရင် များတယ်လို့ သတ်မှတ်သလဲ။ ဓာတ်ခွဲခန်းတိုင်းက ကိုယ်ပိုင် ပုံမှန်အတိုင်းအတာကို အဖြေလွှာမှာ ရိုက်ထားပြီး သွေးမဆုံးခင် အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ပမာဏက အမျိုးသားတွေထက် အများအားဖြင့် နည်းနည်း နိမ့်ပါတယ်။ ဗြိတိန် လမ်းညွှန်ချက်မှာ ဆရာဝန်တွေ အခြေခံတဲ့ ကိန်းဂဏန်းက 360 micromol/L (6 mg/dL) ပါ- လက္ခဏာ ရှိသူမှာ ဒီပမာဏ ဒါမှမဟုတ် ဒီထက် များရင် ဂေါက်ရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပြီး ဂေါက်ရောဂါ ကုသမှုက ပမာဏကို ဒီအောက်မှာ ထိန်းထားဖို့ ရည်ရွယ်ပါတယ်။ ယူနစ်တွေကို နှိုင်းယှဉ်ရရင် 1 mg/dL က 60 micromol/L လောက်နဲ့ ညီပါတယ်။

အများအားဖြင့် ဘာမှ မရှိပါဘူး။ ယူရစ်အက်ဆစ် များတာ သက်သက်က အများအားဖြင့် လက္ခဏာ မပြဘဲ ပုံမှန် သွေးစစ်ချက်မှာ မတော်တဆ တွေ့ရတာ များပါတယ်။ မောပန်းခြင်း ဒါမှမဟုတ် တစ်ကိုယ်လုံး ကိုက်ခဲခြင်းလို မရေမရာ လက္ခဏာတွေက ယူရစ်အက်ဆစ် များခြင်းရဲ့ ပုံမှန် လက္ခဏာ မဟုတ်လို့ တခြားအကြောင်းရင်းတွေအတွက် စစ်ဆေးသင့်ပါတယ်။

ဂေါက်ထခြင်း က အဖြစ်အများဆုံး လက္ခဏာပါ-

• အဆစ်တစ်ခု မှာ ရုတ်တရက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် နာလာပြီး ညဘက်မှာ စဖြစ်ကာ နာရီပိုင်းအတွင်း ဆိုးလာတာ များ
• ခြေမကြီး အရင်း မှာ အဖြစ်အများဆုံးဖြစ်ပေမယ့် ခြေထောက်ရဲ့ တခြားအဆစ်တွေ၊ ခြေကျင်းဝတ်၊ ဒူး၊ လက်ကောက်ဝတ်၊ လက် ဒါမှမဟုတ် တံတောင်ဆစ်မှာလည်း ဖြစ်
• အဆစ်က ပူ၊ ရောင်ပြီး နီ ဒါမှမဟုတ် ခရမ်းရောင် ဖြစ်နေကာ အရေပြား ပြောင်လက်နေပြီး အိပ်ရာခင်း ထိရုံနဲ့တောင် နာလောက်အောင် ထိမခံနိုင်
• ဂေါက်ထတာက ကုသမှု မရှိရင်တောင် အများအားဖြင့် 1 ပတ်ကနေ 2 ပတ် အတွင်း သက်သာသွားပေမယ့် ပြန်ထတတ်ပြီး အချိန်ကြာလာတာနဲ့အမျှ ပိုခဏခဏ ထလာ

ကျောက်ကပ်ကျောက်- ဗိုက်ရဲ့ နံဘေး ဒါမှမဟုတ် ခါးအောက်ပိုင်းမှာ နာပြီး ပေါင်ခြံဘက်ဆီ ပျံ့နိုင်ကာ လှိုင်းလို တစ်လှည့်စီ လာတတ်ပါတယ်၊ ပျို့ချင်ခြင်း၊ ဆီးခဏခဏ သွားချင်ခြင်း ဒါမှမဟုတ် ဆီး နောက်ခြင်းတွေလည်း ပါနိုင်ပါတယ်။

နှစ်ပေါင်းများစွာ ယူရစ်အက်ဆစ် များနေပြီးနောက်-

• လက်ချောင်း၊ ခြေချောင်း၊ တံတောင်ဆစ် ဒါမှမဟုတ် နားရွက်တွေမှာ အရေပြားအောက် မြေဖြူလို မာတဲ့ အဖုတွေ (tophi)
• ထတဲ့ကြားကာလတွေမှာလည်း တောင့်ပြီး ကိုက်နေတဲ့ အဆစ်တွေနဲ့ အဆစ် ပျက်စီးခြင်း

အမျိုးသမီးများမှာ- ဂေါက်ရောဂါ ဖြစ်တာ နည်းပြီး သွေးမဆုံးခင်မှာ ရှားပါတယ်၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ အီစထရိုဂျင် (oestrogen) ဟော်မုန်းက ကျောက်ကပ်ကို ယူရစ်အက်ဆစ် ဖယ်ရှားဖို့ ကူညီလို့ပါ။ သွေးဆုံးပြီးနောက် ဖြစ်နိုင်ခြေ တက်လာပြီး လက္ခဏာတွေကတော့ အမျိုးသားတွေနဲ့ အတူတူပါပဲ။

ခန္ဓာကိုယ်က ယူရစ်အက်ဆစ် ပိုထုတ်လုပ်တဲ့အခါ ဒါမှမဟုတ် ကျောက်ကပ်က နည်းနည်းပဲ ရှင်းထုတ်နိုင်တဲ့အခါ ပမာဏ တက်လာပါတယ်။ ယူရစ်အက်ဆစ်ကို တက်စေတာ ဒါမှမဟုတ် ဂေါက်ရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေကို ပိုများစေတာတွေက-

• အရက် နဲ့ high fructose corn syrup ပါတဲ့ အချိုရည်တွေ အပါအဝင် သကြားထည့်ထားတဲ့ အချိုရည်များ
• ပျူရင်း များတဲ့ အစားအစာများ- အသားနီ၊ အသည်း၊ ကျောက်ကပ်လို အတွင်းကလီစာနဲ့ ပင်လယ်စာ တချို့
• ကိုယ်အလေးချိန် များခြင်း၊ သွေးတိုး၊ သွေးထဲ အဆီများခြင်း၊ ဆီးချိုနဲ့ ကျောက်ကပ်ရောဂါ
• ဆေးဝါးများ- ဆီးသွားဆေး (diuretics)၊ ပမာဏနည်း aspirin (low-dose aspirin)၊ သွေးတိုးဆေး တချို့ (ACE inhibitors)၊ ciclosporin နဲ့ ပမာဏများ niacin (high-dose niacin)။ ဆရာဝန် ညွှန်ထားတဲ့ ဆေးကို ကိုယ့်သဘောနဲ့ မရပ်ပါနဲ့- ဆေးညွှန်ပေးခဲ့တဲ့ ဆရာဝန်ကို မေးပါ။
• မျိုးရိုးဗီဇနဲ့ အသက်- ဂေါက်ရောဂါက မိသားစုလိုက် ဖြစ်တတ်ပြီး အမျိုးသားတွေမှာ ပိုဖြစ်ကာ အများအားဖြင့် အသက် အလယ်အလတ်မှာ စဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီးတွေမှာ သွေးဆုံးပြီးနောက် ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများလာပါတယ်
• ပိုရှားတာကတော့ သွေးကင်ဆာ တချို့နဲ့ ၎င်းတို့ရဲ့ ကုသမှု (ဓာတုကုထုံး chemotherapy)

ဂေါက်ထအောင် ဆွပေးတတ်တာတွေ- အရက် အများကြီး သောက်ခြင်း၊ အရမ်း ဝဝလင်လင် စားခြင်း၊ ရေ လုံလောက်အောင် မသောက်ခြင်း၊ အဖျားတက်တဲ့ ဖျားနာမှု၊ ဒဏ်ရာ ဒါမှမဟုတ် ခွဲစိတ်ကုသမှုနဲ့ ဆေးတချို့ကို စသောက်ခြင်း ဒါမှမဟုတ် ပြောင်းသောက်ခြင်း။

ယူရစ်အက်ဆစ် သွေးစစ်ချက် (serum urate လို့လည်း ခေါ်) က ပမာဏကို တိုင်းပါတယ်။ ဂေါက်ရောဂါ ပုံမှန် လက္ခဏာတွေ ရှိသူမှာ 360 micromol/L (6 mg/dL) ဒါမှမဟုတ် ဒီထက် များရင် ရောဂါရှာဖွေမှုကို ထောက်ခံပါတယ်။ ပမာဏက ဂေါက်ထနေချိန်မှာ ကျသွားနိုင် လို့ နိမ့်နေပြီး ဂေါက်ရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိနေသေးရင် ထတာ ငြိမ်သွားပြီး အနည်းဆုံး 2 ပတ်အကြာ မှာ ပြန်စစ်ပါတယ်။ လက္ခဏာ မရှိဘဲ အဖြေ မြင့်နေတာ သက်သက်က ဂေါက်ရောဂါ ရှိတယ်လို့ မဆိုလိုပါဘူး။

ယူရစ်အက်ဆစ် ပမာဏ	အများအားဖြင့် ဆိုလိုတာ
360 micromol/L (6 mg/dL) ဒါမှမဟုတ် ဒီထက် များ	ပုံမှန် လက္ခဏာ ရှိသူမှာ ဂေါက်ရောဂါကို ထောက်ခံ၊ ဒီပမာဏ ရှိသူ အများအပြားက ဂေါက်ရောဂါ ဘယ်တော့မှ မဖြစ်
360 micromol/L (6 mg/dL) အောက်	ဂေါက်ရောဂါ ရှိသူတွေအတွက် ပုံမှန် ကုသမှု ပစ်မှတ်
300 micromol/L (5 mg/dL) အောက်	အဖု (tophi)၊ ရေရှည် အဆစ်ပျက်စီးမှု ဒါမှမဟုတ် ခဏခဏ ပြန်ထတဲ့ ဂေါက် ရှိသူတွေအတွက် ပိုနိမ့်တဲ့ ပစ်မှတ်

အဆစ်အရည် စစ်ဆေးမှု- ရောဂါ မရှင်းလင်းရင် ဆရာဝန်က အပ်သေးလေးနဲ့ အဆစ်ထဲက အရည် နည်းနည်း ထုတ်ယူပြီး အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းနဲ့ ပုံဆောင်ခဲတွေကို ရှာပါတယ်။ ပိုးဝင်ထားသလားလည်း စစ်ပေးပါတယ်။

ဓာတ်မှန်နဲ့ စကင်များ- အရည် ထုတ်ယူလို့ မရရင် ဓာတ်မှန် (X-ray)၊ အာထရာဆောင်း (ultrasound) ဒါမှမဟုတ် အထူး CT စကင် (dual-energy CT)။

တခြား စစ်ဆေးမှုများ- ဂေါက်ရောဂါက တခြားရောဂါတွေနဲ့ တွဲဖြစ်တတ်လို့ ကျောက်ကပ် လုပ်ဆောင်ချက် (ခရီယာတီနင်း creatinine နဲ့ eGFR)၊ သွေးချို (HbA1c)၊ သွေးထဲ အဆီ (cholesterol) နဲ့ သွေးပေါင်ချိန်တို့ကို စစ်ပါတယ်။ ကျောက်ကပ်ကျောက် ပြဿနာ ရှိရင် ဆီးထဲက ယူရစ်အက်ဆစ် စစ်ဆေးမှုက အထောက်အကူ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ကျောက်ကပ်တွေ ဘယ်လို ဆက်စပ်နေသလဲဆိုတာကို ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ကျောက်ကပ်ရောဂါ လမ်းညွှန် မှာ ရှင်းပြထားပါတယ်။

လက္ခဏာ မရှိဘဲ ယူရစ်အက်ဆစ် များနေခြင်း- လူအများအပြားမှာ ဘာပြဿနာမှ ဘယ်တော့မှ မဖြစ်ကြပါဘူး။ ဂေါက်ရောဂါ ဒါမှမဟုတ် ကျောက်ကပ်ကျောက် တစ်ခါမှ မဖြစ်ဖူးရင် ဘာလုပ်ဖို့ လိုသလဲ ဆရာဝန်ကို မေးပါ။ အများအားဖြင့် ဆေးသောက်မယ့်အစား ကိုယ်အလေးချိန်၊ အရက်၊ အချိုရည်နဲ့ သွေးပေါင်ချိန်လို အကြောင်းရင်းတွေကို ပြင်ဆင်ဖို့ အကြံပေးလေ့ရှိပါတယ်။

ဂေါက်ရောဂါ ကတော့ မတူပါဘူး။ ယူရစ်အက်ဆစ် လျှော့ချတဲ့ ကုသမှု မရှိရင် ပုံဆောင်ခဲ အသစ်တွေ ဆက်ဖြစ်နေပြီး အချိန်ကြာလာတာနဲ့အမျှ-

• ဂေါက်ထတာ ပိုခဏခဏ ဖြစ်လာ၊ ပိုကြာလာပြီး အဆစ် ပိုများများကို ပျံ့လာ
• အရေပြားအောက်မှာ tophi အဖုတွေ ဖြစ်လာ
• အဆစ်တွေ အမြဲတမ်း ပျက်စီး သွားနိုင် (နာတာရှည် ဂေါက်အဆစ်ရောင်ခြင်း)
• ကျောက်ကပ်ကျောက် ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများလာ

ဂေါက်ရောဂါက သွေးတိုး၊ ကျောက်ကပ်ရောဂါ၊ ဆီးချိုနဲ့ နှလုံးရောဂါ တို့နဲ့လည်း တွဲဖြစ်တတ်လို့ ဆရာဝန်တွေက ဒါတွေကိုပါ စစ်ပါတယ်။ ကောင်းကောင်း ကုသရင် ဂေါက်ရောဂါ ရှိသူ အများစုမှာ ဂေါက်ထတာ ရပ်သွားပြီး အဖုတွေ သေးသွားပါတယ်။

ဂေါက်ထနေချိန်မှာ-

• အဆစ်ကို အနားပေးပြီး မြှင့်ထားပါ၊ အိပ်ရာခင်း မထိအောင် ထားပြီး တဘက်နဲ့ ပတ်ထားတဲ့ ရေခဲထုပ်နဲ့ အေးအောင် ကပ်ပေးပါ
• ရေ များများ သောက်ပါ
• ဆရာဝန်က ရောင်ရမ်းမှုပျောက် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေး (NSAID)၊ colchicine ဒါမှမဟုတ် စတီးရွိုက်ဆေးပြား ခဏတာ သောက်ဖို့ ပေးနိုင်ပါတယ်၊ စောစော စသောက်လေ ပိုအာနိသင် ရှိလေပါပဲ

ယူရစ်အက်ဆစ်ကို ရေရှည် လျှော့ချခြင်း- ဂေါက် ထပ်ခါထပ်ခါ ထသူ ဒါမှမဟုတ် ဂေါက်ထတာ ဒုက္ခပေးနေသူ၊ ကျောက်ကပ်ရောဂါ၊ tophi၊ အဆစ်ပျက်စီးမှု ရှိသူ ဒါမှမဟုတ် ဆီးသွားဆေး သောက်နေသူတွေကို ဆရာဝန်တွေက ယူရစ်အက်ဆစ် လျှော့ချဆေး (အများအားဖြင့် allopurinol ဒါမှမဟုတ် febuxostat) ပေးပြီး ဂေါက်ထဖူးသူ မည်သူနဲ့မဆို ဒီဆေးအကြောင်း ဆွေးနွေးပါတယ်။ အများအားဖြင့် ဂေါက်ထတာ ငြိမ်သွားပြီး 2 ပတ်ကနေ 4 ပတ်အကြာမှာ စပေးပြီး ပမာဏ ပစ်မှတ်ရောက်တဲ့အထိ သွေးစစ်ရင်း တစ်ဆင့်ချင်း တိုးပေးကာ ရေရှည်၊ မကြာခဏ တစ်သက်လုံး သောက်ရပါတယ်။ ပထမ လအနည်းငယ်မှာ ဂေါက်ထနိုင်လို့ ဆရာဝန်က ကာကွယ်ဆေး ထပ်ပေးနိုင်ပါတယ်- ယူရစ်အက်ဆစ် လျှော့ချဆေးကိုတော့ ဆက်သောက်ပါ။

အထောက်အကူ ဖြစ်တဲ့ အလေ့အထများ-

• ကိုယ်အလေးချိန်ကို ကျန်းမာတဲ့ အတိုင်းအတာမှာ ထိန်းပါ၊ လျှော့ဖို့ လိုရင် ဖြည်းဖြည်းချင်း လျှော့ပါ
• အရက်နဲ့ အချိုရည်ကို လျှော့ပြီး အရက်မသောက်တဲ့ နေ့တွေ ထားပါ
• တစ်နေ့တာလုံး ရေ လုံလောက်အောင် သောက်ပါ
• နာနေတဲ့ အဆစ်တွေကို မထိခိုက်စေတဲ့ နည်းနဲ့ လှုပ်ရှားမှုရှိရှိ နေပြီး ဆေးလိပ် ဖြတ်ပါ

ဂေါက်ထတာကို ကာကွယ်ပေးတယ် ဒါမှမဟုတ် ယူရစ်အက်ဆစ်ကို လျှော့ချပေးတယ်လို့ သက်သေပြထားတဲ့ "ယူရစ်အက်ဆစ် အစားအသောက်" တစ်ခုတည်း မရှိပါဘူး- ကျန်းမာပြီး မျှတတဲ့ အစားအသောက်ကိုပဲ အကြံပြုပါတယ်။

ဘယ်ဆေးကို ဘယ်လောက် သောက်မလဲဆိုတာ သင့်ဆရာဝန်က ဆုံးဖြတ်ရမှာပါ။ ရောင်ရမ်းမှုပျောက် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးတွေက လူတိုင်းအတွက် မလုံခြုံပါဘူး၊ ဥပမာ ကျောက်ကပ်ရောဂါ၊ အစာအိမ်အနာ ဒါမှမဟုတ် နှလုံးရောဂါ တချို့ ရှိသူတွေအတွက်ပါ၊ ဒါကြောင့် ဆေးဝါးကျွမ်းကျင်သူ (pharmacist) ဒါမှမဟုတ် ဆရာဝန်ကို အရင် မေးပါ။ အွန်လိုင်းမှာ ရောင်းတဲ့ "ယူရစ်အက်ဆစ် အမြစ်ပြတ်ပျောက်" ဆေးမှုန့်၊ လက်ဖက်ရည်/ဆေးရည်နဲ့ ဖြည့်စွက်စာတွေကို သတိထားပါ- မစမ်းခင် ဆရာဝန် ဒါမှမဟုတ် ဆေးဝါးကျွမ်းကျင်သူကို မေးပါ။