Symptomen van een nierziekte: de signalen van nierschade, en de tests die het vinden

Je hebt twee nieren, elk ongeveer zo groot als een vuist, onder je ribben aan weerszijden van je wervelkolom. Elke minuut filteren ze je bloed en voeren ze afvalstoffen en overtollig water af als urine. Ze houden ook je zouten en mineralen in balans, helpen je bloeddruk te regelen, helpen bij het aanmaken van rode bloedcellen en houden je botten sterk.

Chronische nierschade betekent dat de nieren beschadigd zijn en drie maanden of langer minder goed filteren dan zou moeten. Het komt veel voor, vooral op oudere leeftijd, en vaker bij mensen van Zuid-Aziatische of zwarte afkomst.

De nieren hebben veel reservecapaciteit. Ze kunnen dus een groot deel van hun werking verliezen voordat je iets merkt. De Amerikaanse National Kidney Foundation schat dat maar ongeveer 1 op de 10 mensen met chronische nierschade weet dat ze het hebben. Daarom wordt een nierziekte meestal gevonden door tests, en niet door klachten.

In het begin: meestal helemaal niets. De eerste aanwijzing is vaak een gewone bloed- of urinetest die om een andere reden is gedaan. Sommige mensen merken een schuimende plas, opgezette ogen of 's nachts vaker plassen. Dat kunnen vroege tekenen zijn dat er eiwit weglekt of dat de nieren de urine minder goed indikken.

Later, als de nierfunctie daalt:

• Signalen van vocht: gezwollen enkels, voeten of handen, opgezette ogen, kortademigheid
• Signalen in de plas: meer plassen, vooral 's nachts, bloed in de plas, schuimende plas
• Signalen van ophoping van afvalstoffen: moeheid, jeukende of droge huid, weinig eetlust en afvallen, misselijkheid, spierkrampen, slecht slapen, slecht concentreren, hoofdpijn
• Bij mannen: erectieproblemen. Bij vrouwen: de menstruatie kan bij een vergevorderde nierziekte onregelmatig worden of stoppen.

Als de nieren falen (stadium 5): worden deze klachten sterker, en kan dialyse of een niertransplantatie nodig zijn. Volgens cijfers van de Britse NHS gebeurt dit bij maar ongeveer 2 op de 100 mensen met chronische nierschade; de meeste mensen houden het onder controle met medicijnen en controles.

Acute nierschade is iets anders: die ontstaat in uren of dagen, vaak tijdens een andere ziekte. Signalen zijn veel minder plassen dan normaal, veel dorst, misselijkheid of braken, gezwollen benen, verwardheid of sufheid, en kortademigheid bij platliggen. Bij acute nierschade moet je dezelfde dag nog naar een arts.

Meestal niet. Chronische nierschade is bijna altijd pijnloos. Dat is een van de redenen dat het niet opvalt.

Pijn van de nieren voel je in je zij of rug, net onder de ribben, en die heeft meestal een andere oorzaak:

• Nierbekkenontsteking (nierinfectie): pijn in de zij of rug met koorts, rillingen, misselijkheid, en vaak een branderig gevoel bij het plassen. Daarvoor moet je dezelfde dag nog naar een arts.
• Nierstenen: hevige, krampende pijn die in golven komt, van de rug of zij naar de lies, soms met bloed in de plas.

De meeste lage rugpijn komt van spieren en gewrichten, niet van de nieren. Rugpijn alleen, zonder koorts en zonder verandering in je plas, is zelden een nierprobleem.

• Diabetes: een hoge bloedsuiker beschadigt de kleine filters van de nieren. Het is een van de twee meest voorkomende oorzaken.
• Hoge bloeddruk: belast de kleine bloedvaten in de nieren. Het is de andere meest voorkomende oorzaak, en een nierziekte kan de bloeddruk nog verder verhogen.
• Hart- en vaatziekten en een hoog cholesterol, die de bloedvaten naar de nieren aantasten.
• Nierontsteking (glomerulonefritis), steeds terugkerende nierinfecties en erfelijke aandoeningen zoals cystenieren.
• Verstoppingen van de urinestroom, zoals nierstenen die steeds terugkomen of een vergrote prostaat.
• Langdurig gebruik van sommige medicijnen, zoals het regelmatig gebruiken van ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID's zoals ibuprofen of diclofenac) en lithium. Stop niet zelf met een voorgeschreven medicijn hierdoor: vraag je arts of je niertests nodig hebt.
• Eerdere acute nierschade, die blijvende schade kan achterlaten.

Omdat een nierziekte in een vroeg stadium geen klachten geeft, is het advies voor mensen met een hoger risico om regelmatig getest te worden, ook als ze zich goed voelen:

• Diabetes: elk jaar een niercontrole
• Hoge bloeddruk of hart- en vaatziekten
• Nierfalen of een erfelijke nierziekte in de familie
• Eerdere acute nierschade, nierstenen die steeds terugkomen, een vergrote prostaat of lupus
• Langdurig gebruik van medicijnen die de nieren kunnen aantasten, zoals lithium of regelmatig NSAID-pijnstillers
• Ouder dan 60, en mensen van Zuid-Aziatische of zwarte afkomst, die een hoger risico hebben
• Eiwit of bloed dat eerder in de urine is gevonden, zonder bekende oorzaak

Vraag je arts hoe vaak je getest moet worden.

Twee eenvoudige tests vinden de meeste nierziekten, meestal lang voordat er klachten zijn:

• Een bloedtest voor kreatinine, een afvalstof die je nieren afvoeren. Het lab rekent dit om naar een eGFR (geschatte glomerulaire filtratiesnelheid), die laat zien hoeveel bloed je nieren per minuut filteren. Een eGFR onder 60 gedurende drie maanden of langer betekent chronische nierschade, en onder 15 betekent nierfalen. Onze uitleg over kreatinine legt de waarden en stadia uit, met een rekenhulp.
• Een urinetest voor albumine, een eiwit dat gezonde nieren in het bloed houden. De albumine/kreatinine-ratio (ACR) laat zien hoeveel er weglekt.

Uitslagen gebruiken de ene of de andere eenheid, dus kijk welke op die van jou staat. Een verhoogde uitslag wordt meestal herhaald om hem te bevestigen, omdat inspanning, een infectie of de menstruatie de waarde tijdelijk kan verhogen.

Artsen kunnen ook een urinestick doen op bloed en eiwit, een echo om de nieren te bekijken, en andere bloedtests zoals kalium en een volledig bloedbeeld (CBC), omdat een nierziekte bloedarmoede kan veroorzaken.

Chronische nierschade is niet te genezen, maar behandeling kan het afremmen en het hart beschermen. Hoe eerder je begint, hoe beter.

• Je bloeddruk onder controle houden is de belangrijkste stap. Artsen gebruiken vaak medicijnen die ook de nieren beschermen; je arts bepaalt welke en hoeveel.
• Je bloedsuiker onder controle houden als je diabetes hebt. Sommige diabetesmedicijnen helpen de nieren ook langer te blijven werken.
• Medicijnen die het cholesterol verlagen en het hart beschermen, omdat chronische nierschade de kans op een hartaanval en beroerte verhoogt.
• Overleg eerst voordat je een nieuw medicijn, een pijnstiller, een supplement of een kruidenmiddel gebruikt, ook traditionele middelen: sommige kunnen de nieren beschadigen, en veel medicijnen hebben een andere dosis nodig als de nieren minder filteren. Vertel elke arts en apotheker wat je eGFR is.
• Rook niet, blijf actief, streef naar een gezond gewicht en eet minder zout. Een diëtist kan je advies geven over eiwit, kalium en fosfaat als je nierfunctie laag is.
• Drink genoeg, zodat je plas lichtgekleurd is, tenzij je arts heeft gezegd dat je minder moet drinken.
• Ga naar je controles. Herhaalde bloed- en urinetests laten zien of de behandeling werkt.

Als de nieren falen, neemt dialyse of een niertransplantatie hun werk over. Je nierteam praat hierover met je, lang voordat het nodig is.