Symptomen van nierstenen: waar de pijn zit, wanneer het dringend is en hoe je voorkomt dat stenen terugkomen

Plotseling hevige pijn in je zij of rug die in golven komt? Dat kan een niersteen zijn. Zo herken je het, dit zijn de signalen waarvoor je vandaag hulp nodig hebt, en dit helpt een steen uitplassen.

Bijgewerkt · Bronnen

Kort antwoord

Wat zijn de symptomen van een niersteen?

Kleine nierstenen geven vaak geen klachten en worden ongemerkt uitgeplast. Grotere stenen geven hevige pijn in de zij of onderrug die komt en gaat (niersteenkoliek) en kan uitstralen naar de lies, vaak met misselijkheid, vaak moeten plassen, pijn bij het plassen, een troebele plas, of een roze, rode of bruine plas. Krijg je hierbij koorts, dan heb je dringend hulp nodig.

Gezondheidsinformatie, geen medisch advies. Je arts kent je hele situatie; bespreek je uitslag met hem of haar.

Naast elkaar

Niersteen of urineweginfectie: hoe verschillen de signalen?

Allebei kunnen ze pijn en veranderingen in je plas geven, en een niersteen kan tot een infectie leiden. Dit zijn de gebruikelijke verschillen.

Wat je merktNiersteenUrineweginfectie (UWI)
De belangrijkste pijnHevige pijn in de zij of onderrug die in golven komt, soms uitstralend naar de liesPijn, branden of prikken bij het plassen; druk laag in de buik
Hoe het begintVaak plotseling, als een steen gaat bewegenMeestal in een à twee dagen
De plasRoze, rood of bruin; soms troebel; misschien komt er maar weinigTroebel, vies ruikend, soms met bloed erin
PlassenVaak moeten; soms pijn bij het plassenVaak en dringend moeten plassen
MisselijkheidKomt vaak voor bij de pijnMeestal niet
Hoge koortsNiet gebruikelijk: bij een niersteen kan het wijzen op een infectie achter een verstopping, en dan heb je dringend hulp nodigMeestal geen koorts bij een blaasontsteking; met rugpijn wijst het op een nierbekkenontsteking
Het onderzoekUrine- en bloedonderzoek; een CT-scan, of een echo bij zwangerschap en bij kinderen onder de 16Een urineonderzoek (dipstick-test), soms een urinekweek
BehandelingPijnstillers en drinken; medicijnen die helpen de steen uit te plassen; een ingreep bij grote stenenZelfzorg, of antibiotica

Een niersteen en een infectie kunnen tegelijk voorkomen. In onze gids over urineweginfecties lees je alles over blaas- en nierbekkenontstekingen.

Checklist symptomen nierstenen

Vink aan wat de afgelopen dagen klopte. De kaart laat zien of je klachten meer neigen naar pijn van een niersteen of naar veranderingen in je plas. Er wordt niets opgeslagen of verstuurd.

Checklist symptomen nierstenen

0 van 12 klachten aangevinkt

Signalen van niersteenpijn0/6
Veranderingen in je plas0/6

Vink aan wat de afgelopen dagen klopte.

Deze checklist zet je klachten in een patroon voor je arts. Hij kan geen niersteen vaststellen: ook andere aandoeningen, zoals een urineweginfectie, blindedarmontsteking en bij vrouwen problemen in de zwangerschap, kunnen vergelijkbare pijn geven.

Wat zijn nierstenen?

Nierstenen (nefrolithiasis) zijn harde, kiezelachtige stukjes die in een of beide nieren ontstaan als stoffen in je plas zich ophopen. Ze kunnen zo klein zijn als een zandkorrel of zo groot als een erwt, en heel soms veel groter.

Nierstenen komen veel voor: in de VS krijgt ongeveer 11% van de mannen en 6% van de vrouwen er minstens één keer een. Heb je er één gehad, dan is de kans groter dat je er nog een krijgt.

  • Kleine stenen geven vaak geen klachten en worden met je plas uitgeplast zonder dat je het merkt.
  • Grotere stenen, of stenen die vastzitten in de buis van de nier naar de blaas (de urineleider), kunnen de plas tegenhouden en hevige pijn of bloedingen geven.
Soort steenWat het betekent
Calcium (calciumoxalaat of calciumfosfaat)De meest voorkomende soorten
UrinezuurKan ontstaan als je plas te zuur is
StruvietKan ontstaan na een urineweginfectie
CystineZeldzaam; komt door een erfelijke aandoening

In onze gids over urinezuur en jicht lees je meer over een hoog urinezuur, dat ook stenen kan veroorzaken.

Wat zijn de symptomen van nierstenen?

  • hevige pijn die meestal begint in je zij of onderrug
  • pijn die komt en gaat (niersteenkoliek), en kan uitstralen naar de lies, de zaadballen of rond de ingang van de vagina
  • misselijk zijn of overgeven
  • vaak moeten plassen, of maar een klein beetje kunnen plassen
  • pijn bij het plassen
  • een troebele of vies ruikende plas
  • een roze, rode of bruine plas (bloed in je plas)

Hoge koorts, of je warm en koud voelen met rillingen, bij deze klachten kan wijzen op een infectie, en dan heb je dringend hulp nodig.

Kleine stenen geven misschien weinig of geen pijn. De hevige pijn komt meestal als een steen uit de nier beweegt en de buis verstopt die de plas naar de blaas brengt.

Waardoor ontstaan nierstenen, en wie krijgt ze?

Nierstenen ontstaan als stoffen zoals calcium, oxalaat en fosfor zich in je plas ophopen. Je krijgt ze sneller als je:

  • te weinig water drinkt
  • het metabool syndroom hebt of overgewicht
  • bepaalde medicijnen gebruikt, zoals aspirine, maagzuurbinders (antacida), plaspillen (diuretica) en sommige antibiotica (stop niet met een voorgeschreven medicijn zonder het eerst aan je arts te vragen)
  • veel eiwit en weinig vezels eet, of veel zout
  • weinig beweegt of bedlegerig bent
  • vaak nier- of urineweginfecties hebt
  • nierstenen in de familie hebt
  • eerder nierstenen hebt gehad

In onze gids over urineweginfecties lees je meer over urineweginfecties, die tot struvietstenen kunnen leiden.

Hoe worden nierstenen vastgesteld?

Een arts kan het vaak al aan je klachten zien. Onderzoeken kunnen zijn:

  • urineonderzoek, naar bloed en infectie
  • bloedonderzoek, onder andere de nierfunctie (kreatinine en eGFR), calcium en urinezuur
  • een CT-scan bij volwassenen met hevige pijn, om de grootte en de plek van de steen te zien
  • een echo in plaats daarvan, bij zwangerschap en bij kinderen onder de 16

Plas je een steen uit, dan wordt je misschien gevraagd hem op te vangen, zodat het lab kan onderzoeken waar hij van gemaakt is. Dat helpt om uit te zoeken hoe je de volgende voorkomt.

Hoe worden nierstenen behandeld?

De meeste nierstenen kunnen thuis met medicijnen worden behandeld, al kunnen ze nog steeds pijnlijk zijn en kan het een paar weken duren voordat je ze uitplast. Een arts kan je dit geven:

  • pijnstillers
  • een medicijn tegen misselijkheid
  • een medicijn dat helpt de steen met je plas naar buiten te laten komen

Je krijgt het advies om veel water te drinken.

Grotere stenen, of stenen die de plas tegenhouden of hevige pijn geven, hebben misschien een ingreep nodig:

  • Schokgolfvergruizing (shock wave lithotripsy, ESWL): schokgolven van buiten het lichaam breken de steen in kleine stukjes, die je daarna uitplast.
  • Ureteroscopie: een dunne buis wordt via de plasbuis omhoog geschoven om de steen te verwijderen of te vergruizen; meestal mag je dezelfde dag naar huis.
  • Percutane nefrolithotomie (PCNL): de steen wordt verwijderd via een kleine snee in de rug; misschien blijf je een paar dagen in het ziekenhuis.

Welk medicijn en hoeveel, dat beslist je arts. Bij nierproblemen zijn sommige pijnstillers niet geschikt, dus vraag een arts of apotheker voordat je er een neemt.

Hoe voorkom je dat nierstenen terugkomen?

  • Drink veel water: het advies voor volwassenen is 2,5 tot 3 liter per dag, en voor kinderen 1 tot 2 liter, tenzij een arts heeft gezegd dat je minder moet drinken. Een donkere plas betekent dat je meer moet drinken.
  • Doe vers citroensap in je water; citrusvruchten bevatten citraat, dat helpt voorkomen dat kristallen tot stenen samenklonteren.
  • Drink niet te veel frisdrank met prik, drankjes met cafeïne of alcohol.
  • Haal genoeg calcium uit je eten. Calcium uit voeding vergroot de kans op stenen niet, dus laat het niet weg.
  • Eet minder zout: volwassenen zouden minder dan 6 g per dag moeten eten.
  • Eet minder dierlijk eiwit, zoals vlees, eieren en vis, en eet ook plantaardig eiwit.
  • Blijf op een gezond gewicht.
  • Heb je calciumoxalaatstenen gehad, dan raadt je arts je misschien aan minder voedingsmiddelen met veel oxalaat te eten, zoals spinazie, rabarber, noten en tarwezemelen.

Sommige mensen krijgen ook medicijnen om stenen te voorkomen, afhankelijk van de soort, zoals kaliumcitraat, of allopurinol bij urinezuurstenen. Verander je eetpatroon niet ingrijpend zonder eerst met je arts te overleggen.

Wanneer naar de dokter

Maak een afspraak

  • Hevige pijn in je zij of onderrug, of pijn die in golven komt: maak vandaag nog een spoedafspraak bij de huisarts of vraag vandaag dringend medisch advies.
  • Klachten van een niersteen met hoge koorts, of je warm en koud voelen met rillingen: vraag vandaag nog dringend medisch advies.
  • Bloed in je plas, of pijn of branden bij het plassen: ga binnen een à twee dagen naar de huisarts, en vraag vandaag nog dringend advies als je ook hevige pijn of koorts hebt.
  • Je wordt thuis behandeld voor een niersteen en de pijn neemt niet af, of je moet overgeven en kunt geen drinken binnenhouden: vraag dezelfde dag nog medisch advies.
  • Eerder nierstenen gehad: vraag je huisarts naar onderzoek om de oorzaak te vinden en naar wat helpt om een nieuwe te voorkomen.

Haal nu spoedhulp (bel het lokale alarmnummer) als iemand dit heeft:

  • helemaal niet kunnen plassen
  • pijn in de zij of rug met hoge koorts en rillingen, en verward, suf of erg ziek zijn
  • zo'n hevige pijn dat pijnstillers niet helpen, met braken dat niet stopt

De meeste nierstenen worden vanzelf uitgeplast met pijnstillers en veel water drinken. Deze signalen kunnen wijzen op een verstopte, ontstoken nier en kunnen niet wachten. Rijd niet zelf.

Pijn in je zij of rug, of bloed in je plas? Praat het door.

Saluvo luistert naar je klachten, in je eigen woorden en taal, kijkt eerst naar alarmsignalen en vertelt je naar welke arts je moet en hoe snel. Heb je al een uitslag van een urine- of nierfunctietest? Saluvo legt elke waarde uit.

Vraag over mijn klachten

Gratis om te beginnen. Beschrijf wat je voelt in je eigen woorden en taal.

Veelgestelde vragen

  • Vaak een plotselinge, hevige pijn in je zij of onderrug die in golven komt en gaat en kan uitstralen naar de lies. Misselijkheid, vaak moeten plassen, pijn bij het plassen en een roze, rode of bruine plas komen ook vaak voor. Kleine stenen geven soms helemaal geen klachten.

  • Meestal in je zij of onderrug, aan één kant. Als de steen beweegt, kan de pijn uitstralen naar de onderbuik en de lies, de zaadballen of rond de ingang van de vagina. De pijn komt vaak in golven en kan heel hevig zijn.

  • Kleine stenen worden soms binnen een paar dagen uitgeplast zonder dat je het merkt. Bij andere kan het een paar weken duren, ook met medicijnen die helpen. Veel water drinken helpt. Ga naar een arts als de pijn niet afneemt, en haal dringend hulp bij hoge koorts of als je niet kunt plassen.

  • Ja, de meeste nierstenen worden zonder ingreep met je plas uitgeplast, vooral kleine, geholpen door pijnstillers, veel water drinken en soms een medicijn. Grotere stenen, of stenen die de plas tegenhouden of hevige pijn geven, hebben misschien een ingreep nodig om ze te vergruizen of te verwijderen.

  • Als hij groot is, de plas tegenhoudt, pijn geeft die pijnstillers niet onder controle krijgen, samengaat met hoge koorts of een infectie, of niet wordt uitgeplast. Een scan laat de grootte en de plek van de steen zien, en je arts beslist of schokgolfvergruizing, ureteroscopie of een operatie nodig is.

  • Het advies voor volwassenen is ongeveer 2,5 tot 3 liter water per dag, en voor kinderen 1 tot 2 liter, tenzij een arts heeft gezegd dat je minder moet drinken, bijvoorbeeld bij hartfalen of nierfalen. Een donkere plas betekent dat je meer moet drinken. Vers citroensap in je water kan helpen.

  • Veel zout en dierlijk eiwit kunnen stenen waarschijnlijker maken. Heb je calciumoxalaatstenen gehad, dan moet je misschien minder voedingsmiddelen met veel oxalaat eten, zoals spinazie, rabarber, noten en tarwezemelen. Laat calciumrijk eten niet weg, en overleg met je arts voordat je je eetpatroon ingrijpend verandert.

  • Nee. Calcium uit voeding vergroot de kans op calciumoxalaatstenen niet, en het weglaten wordt afgeraden. Zorg dat je genoeg calcium uit je eten haalt. Vraag je arts voordat je calciumsupplementen neemt.

  • Ja. Heb je eenmaal een niersteen gehad, dan is de kans groter dat je er nog een krijgt. Veel water drinken, minder zout en dierlijk eiwit eten, op een gezond gewicht blijven en laten uitzoeken waar je steen van gemaakt was, helpen allemaal om de volgende te voorkomen. Vraag je huisarts naar onderzoek.

  • Met behandeling zijn complicaties zeldzaam. Een steen die de plas tegenhoudt, kan een infectie geven, ook een nierbekkenontsteking, en kan op den duur invloed hebben op hoe goed de nier werkt. Daarom heb je dringend hulp nodig bij hoge koorts met klachten van een niersteen, of als je niet kunt plassen.

  • Een niersteen geeft meestal hevige pijn in golven in de zij of rug, vaak met bloed in de plas. Een urineweginfectie geeft meestal een branderig gevoel bij het plassen en vaak moeten. Ze kunnen tegelijk voorkomen, en een arts kan ze uit elkaar houden met urineonderzoek en soms een scan.

  • Nierstenen in de zwangerschap horen onder de zorg van een arts. Er wordt een echo gemaakt in plaats van een CT-scan. Ben je zwanger en heb je pijn in je zij of rug, hoge koorts of bloed in je plas, vraag dan dezelfde dag nog dringend medisch advies, en vraag het eerst aan je arts voordat je welk medicijn dan ook neemt.

  • Nee, bier is geen behandeling. Veel alcohol drinken is juist een van de dingen die worden afgeraden, en water is de beste drank om stenen te helpen uitplassen en nieuwe te voorkomen. Vraag een arts voordat je een huismiddeltje probeert.

Tests die helpen

Blog