Triệu chứng tăng huyết áp (huyết áp cao) và tụt huyết áp: dấu hiệu, chỉ số và khi nào cần đi khám

Huyết áp cao hiếm khi làm bạn thấy khó chịu, còn huyết áp thấp thì thường có. Dưới đây là cách mỗi loại biểu hiện, ý nghĩa các chỉ số huyết áp của bạn, và những dấu hiệu không thể chờ.

Cập nhật · Nguồn tham khảo

Trả lời nhanh

Triệu chứng tăng huyết áp và tụt huyết áp là gì?

Huyết áp cao (tăng huyết áp) thường không gây triệu chứng, nên cách duy nhất để biết là đo huyết áp; khi rất cao, nó có thể gây đau đầu, nhìn mờ hoặc đau ngực. Huyết áp thấp (hạ huyết áp), dưới 90/60, hay lộ ra hơn: chóng mặt hoặc choáng váng khi đứng dậy, buồn nôn, nhìn mờ, yếu người, lú lẫn hoặc ngất.

Thông tin sức khỏe, không phải lời khuyên y khoa. Bác sĩ hiểu rõ toàn bộ tình trạng của bạn; hãy hỏi bác sĩ về kết quả của mình.

So sánh

Huyết áp cao và huyết áp thấp: dấu hiệu khác nhau thế nào

Huyết áp cao thường âm thầm và gây hại dần qua nhiều năm. Huyết áp thấp thường vô hại nhưng hay tự lộ ra, nhất là khi bạn đứng dậy.

Bạn nhận thấyHuyết áp caoHuyết áp thấp
Chỉ số đoTừ 140/90 trở lên khi đo tại phòng khám (135/85 khi đo tại nhà); hướng dẫn của Mỹ tính từ 130/80Dưới 90/60
Cảm giác hay gặp nhấtThường không thấy gì cảChóng mặt hoặc choáng váng, nhất là khi đứng dậy
ĐầuĐau đầu, chủ yếu khi huyết áp rất caoMột số người bị đau đầu
MắtNhìn mờ, chủ yếu khi huyết áp rất caoNhìn mờ hoặc tối sầm mắt khi đứng dậy
Tim và ngựcĐau ngực khi huyết áp rất caoTim đập nhanh hoặc hồi hộp, đánh trống ngực
NgấtHiếm gặpNgất hoặc suýt ngất
Nguyên nhân thường gặpTuổi tác, tiền sử gia đình, ăn mặn, thừa cân, rượu bia, hút thuốc, căng thẳng kéo dàiĐứng dậy nhanh, mất nước, một số thuốc, mang thai, thể lực rất tốt
Nguy hiểm chínhNhồi máu cơ tim, đột quỵ và bệnh thận sau nhiều nămTé ngã và chấn thương; huyết áp tụt đột ngột có thể là sốc

Thấy khỏe không có nghĩa là huyết áp của bạn bình thường. Đo huyết áp là cách duy nhất để biết, và chỉ một lần đo thì chưa phải là chẩn đoán.

Bảng tự kiểm tra triệu chứng huyết áp

Đánh dấu những gì đúng với bạn. Thẻ kết quả cho biết câu trả lời của bạn nghiêng về huyết áp cao hay huyết áp thấp. Không có gì được lưu lại hay gửi đi.

Bảng tự kiểm tra triệu chứng huyết áp

Đã đánh dấu 0/14

Dấu hiệu gợi ý huyết áp cao0/6
Dấu hiệu huyết áp thấp0/8

Đánh dấu những gì đúng với bạn. Hãy nhớ rằng huyết áp cao thường không gây triệu chứng, nên đo huyết áp quan trọng hơn bất kỳ bảng tự kiểm tra nào.

Bảng này xếp triệu chứng thành một kiểu để bác sĩ tham khảo. Nó không chẩn đoán được huyết áp cao hay thấp: chỉ đo huyết áp mới làm được điều đó, và huyết áp cao thường hoàn toàn không có triệu chứng.

Chỉ số huyết áp có ý nghĩa gì?

Chỉ số huyết áp gồm hai con số, ví dụ 120/80, đo bằng milimét thủy ngân (mmHg):

  • Số trên (huyết áp tâm thu) là áp lực cao nhất trong động mạch khi tim co bóp.
  • Số dưới (huyết áp tâm trương) là áp lực thấp nhất, khi tim nghỉ giữa hai nhịp đập.

Chỉ cần một trong hai số cao là đã tính. Hướng dẫn của Anh và Mỹ đặt ngưỡng hơi khác nhau:

Chỉ số (mmHg)Anh (NHS)Mỹ (American Heart Association)
Dưới 90/60ThấpThấp
90/60 đến 119/79Khỏe mạnhBình thường
120/80 đến 139/89Cao hơn mức lý tưởng: đo thường xuyên hơnTăng nhẹ (120 đến 129 và dưới 80) hoặc giai đoạn 1 (130 đến 139 hoặc 80 đến 89)
Từ 140/90 trở lênCao (từ 135/85 trở lên khi đo bằng máy tại nhà)Giai đoạn 2
Cao hơn 180/120Rất cao: cần xin tư vấn y tế ngay trong ngàyNặng; là cấp cứu nếu bạn có triệu chứng

Bác sĩ sẽ cho bạn biết mục tiêu nào áp dụng cho bạn. Mục tiêu có thể khác nhau tùy theo tuổi, bệnh đái tháo đường, bệnh thận và khi mang thai.

Triệu chứng huyết áp cao là gì?

Thường là không có gì. Huyết áp cao (tăng huyết áp, hay cao huyết áp) rất phổ biến, và nhiều người bị nhiều năm mà không biết. Vì vậy nó thường được gọi là một bệnh âm thầm.

Hiếm khi, và chủ yếu khi huyết áp rất cao, nó có thể gây:

  • đau đầu
  • nhìn mờ
  • đau ngực

Nhiều người tin rằng mình cảm nhận được huyết áp qua cảm giác nóng bừng mặt, chảy máu cam hoặc căng thẳng, nhưng đó không phải là dấu hiệu đáng tin cậy. Thấy khỏe không có nghĩa là huyết áp của bạn bình thường.

Khi nào là cấp cứu: chỉ số cao hơn 180/120 kèm đau ngực, khó thở, đau lưng, tê người, yếu người, thay đổi thị lực hoặc khó nói có thể là dấu hiệu tổn thương tim, não, thận hoặc mắt. Hãy gọi số cấp cứu tại nơi bạn sống. Nếu chỉ số cao như vậy mà không có triệu chứng nào kể trên, hãy chờ một phút rồi đo lại; nếu vẫn cao như vậy, hãy liên hệ bác sĩ ngay trong ngày.

Triệu chứng huyết áp thấp là gì?

Huyết áp thấp (hạ huyết áp, hay tụt huyết áp) là khi chỉ số dưới 90/60. Nhiều người, nhất là người trẻ, khỏe mạnh, có chỉ số thấp mà vẫn thấy hoàn toàn bình thường. Chỉ cần chú ý khi nó gây triệu chứng, như:

  • chóng mặt hoặc choáng váng
  • buồn nôn
  • nhìn mờ
  • yếu người hoặc rất mệt
  • lú lẫn
  • ngất

Nếu triệu chứng xuất hiện khi bạn đứng dậy hoặc đổi tư thế nhanh, đó gọi là hạ huyết áp tư thế (hạ huyết áp thế đứng). Tình trạng này hay gặp hơn ở người lớn tuổi, và một số người bị sau bữa ăn no.

Khi nào là cấp cứu: huyết áp tụt đột ngột kèm da lạnh, ẩm, nhợt nhạt, thở nhanh và nông, mạch nhanh và yếu hoặc lú lẫn có thể là sốc, do mất máu nhiều, nhiễm trùng nặng (nhiễm khuẩn huyết) hoặc phản ứng dị ứng nặng. Hãy gọi số cấp cứu tại nơi bạn sống.

Nguyên nhân gây huyết áp cao và huyết áp thấp là gì?

Huyết áp cao thường không có một nguyên nhân duy nhất. Nguy cơ của bạn cao hơn khi:

  • tuổi cao dần, và có người thân ruột thịt bị huyết áp cao
  • có gốc Nam Á, người da đen gốc Phi hoặc gốc Caribe
  • ăn uống nhiều muối (ăn mặn), thừa cân, và ít vận động
  • hút thuốc, uống quá nhiều rượu bia và dùng nhiều caffeine
  • căng thẳng kéo dài
  • có bệnh khác, nhất là bệnh thận và đái tháo đường, và dùng một số thuốc

Huyết áp thấp có thể do:

  • đứng dậy nhanh, đứng lâu, hoặc nằm trên giường lâu ngày
  • mất nước, ví dụ do nôn, tiêu chảy hoặc trời nóng
  • một số thuốc, gồm thuốc điều trị huyết áp cao, bệnh tim, bệnh Parkinson và trầm cảm, và thuốc lợi tiểu
  • mang thai, bệnh tim có nhịp tim chậm hoặc bệnh van tim, suy giáp, đái tháo đường, và thiếu máu
  • đơn giản là có thể lực tốt, hoặc di truyền từ cha mẹ

Đừng tự ngừng hay thay đổi thuốc đã được kê đơn. Nếu bạn nghĩ thuốc đang gây chóng mặt, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.

Đo huyết áp thế nào cho đúng?

Bạn có thể đo huyết áp ở phần lớn nhà thuốc, phòng khám hoặc phòng khám bác sĩ đa khoa, hoặc bằng máy đo huyết áp tại nhà loại quấn bắp tay.

Để có kết quả đáng tin cậy:

  • Nghỉ 5 phút trước khi đo, ngồi tựa lưng và đặt hai bàn chân phẳng trên sàn.
  • Không dùng caffeine, không hút thuốc, không tập thể dục trong 30 phút trước khi đo.
  • Đặt tay lên bàn ngang mức tim, quấn vòng bít trực tiếp lên da.
  • Đo 2 lần cách nhau một phút, vào buổi sáng và buổi tối, trong vài ngày, và ghi lại kết quả.
  • Nếu bị chóng mặt, đo thêm sau khi đứng 1 phút.

Một lần đo cao chưa phải là chẩn đoán. Huyết áp tăng khi hồi hộp, đau, vận động và uống cà phê. Bác sĩ xác định bằng các lần đo vào những ngày khác nhau, theo dõi tại nhà hoặc máy đo đeo trên người trong 24 giờ.

Bao lâu đo một lần: từ 40 tuổi, ít nhất 5 năm một lần nếu chỉ số khỏe mạnh, và thường xuyên hơn nếu từng bị cao hoặc bạn có đái tháo đường, bệnh thận hoặc bệnh tim. Khi mang thai, huyết áp được đo ở mỗi lần khám thai.

Điều trị thế nào, và bạn có thể làm gì?

Với huyết áp cao, hạ huyết áp dù chỉ một chút cũng giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và bệnh thận:

  • Ăn bớt muối, ăn nhiều trái cây và rau hơn, và giữ cân nặng hợp lý.
  • Năng vận động, đặt mục tiêu ít nhất 150 phút mỗi tuần, ví dụ đi bộ nhanh.
  • Hạn chế rượu bia và caffeine, và bỏ thuốc lá.
  • Thuốc: nhiều người cũng cần uống thuốc. Bác sĩ sẽ quyết định dùng thuốc nào và liều bao nhiêu. Hãy tiếp tục uống thuốc kể cả khi thấy khỏe, và đừng ngừng hay bỏ liều khi chưa được tư vấn.
  • Một số thuốc chữa cảm cúm và thuốc giảm đau chống viêm có thể làm tăng huyết áp: hãy hỏi dược sĩ trước khi dùng.

Với huyết áp thấp gây triệu chứng:

  • Đứng dậy từ từ: từ nằm sang ngồi, rồi từ ngồi sang đứng.
  • Uống đủ nước, trừ khi bác sĩ đã dặn bạn hạn chế lượng nước uống.
  • Ăn bữa nhỏ, chia thành nhiều bữa hơn.
  • Tránh đứng yên một chỗ lâu, và tránh cúi người đột ngột.
  • Nếu một loại thuốc có thể là nguyên nhân, bác sĩ có thể xem lại thuốc đó. Điều trị nguyên nhân gốc thường giúp ích; hiếm khi cần dùng thuốc để nâng huyết áp.

Xét nghiệm máu đo cholesterol, đường huyết (HbA1c) và chức năng thận thường được làm kèm khi huyết áp cao, vì chúng quyết định nguy cơ tim mạch chung của bạn.

Khi nào cần đi khám bác sĩ

Đặt lịch khám

  • Chỉ số từ 140/90 trở lên khi đo tại nhà thuốc hoặc phòng khám, hoặc từ 135/85 khi đo tại nhà, vào nhiều hơn một ngày: đi khám bác sĩ đa khoa hoặc bác sĩ gia đình trong vòng vài tuần.
  • Chỉ số cao hơn 180/120 mà không có triệu chứng nào khác: chờ một phút rồi đo lại, và nếu vẫn cao như vậy, hãy liên hệ bác sĩ ngay trong ngày.
  • Đau đầu tái đi tái lại, nhìn mờ hoặc đau ngực lúc có lúc không, kèm chỉ số huyết áp cao: xin tư vấn y tế trong vòng một ngày.
  • Chóng mặt hoặc ngất xảy ra nhiều lần: đi khám bác sĩ đa khoa trong vòng một đến hai tuần, hoặc sớm hơn nếu bạn đã bị ngã hoặc bị thương.
  • Chóng mặt sau khi bắt đầu dùng hoặc đổi thuốc huyết áp: trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trong vài ngày tới, và đừng tự ngừng thuốc.
  • Đang mang thai, hoặc mới sinh trong vài tuần gần đây, mà bị đau đầu dữ dội, rối loạn thị lực, đau dưới xương sườn hoặc đột ngột sưng phù mặt, tay hoặc chân: liên hệ ngay khoa sản hoặc bác sĩ.

Cần cấp cứu ngay (gọi số cấp cứu tại nơi bạn sống) nếu một người có:

  • đau ngực hoặc tức ngực, nhất là lan ra cánh tay, cổ, hàm hoặc lưng, hoặc kèm vã mồ hôi, buồn nôn hoặc khó thở
  • đột ngột yếu hoặc tê mặt, tay hoặc chân, khó nói hoặc khó nhìn, hoặc đau đầu dữ dội đột ngột
  • chỉ số cao hơn 180/120 kèm đau ngực, khó thở, đau lưng, tê người, yếu người, thay đổi thị lực hoặc khó nói
  • ngất và không tỉnh lại hẳn, hoặc ngất kèm đau ngực hay tim đập rất nhanh hoặc rất chậm
  • huyết áp tụt đột ngột kèm da lạnh, ẩm, nhợt nhạt, thở nhanh và nông hoặc lú lẫn, nhất là khi có chảy máu, nhiễm trùng nặng hoặc phản ứng dị ứng

Phần lớn chỉ số cao hay thấp đều có thể xử lý bằng một lần đi khám bác sĩ bình tĩnh. Những dấu hiệu trên là ngoại lệ không thể chờ.

Chỉ số huyết áp đáng lo, hay những cơn chóng mặt không rõ lý do? Hãy trò chuyện để hiểu rõ hơn.

Saluvo lắng nghe cảm giác của bạn, bằng lời lẽ và ngôn ngữ của chính bạn, hỏi những câu cần thiết tiếp theo, và cho bạn biết nên gặp bác sĩ nào và khi nào. Saluvo cũng có thể nhắc bạn uống thuốc huyết áp qua WhatsApp.

Hỏi về triệu chứng của tôi

Bắt đầu miễn phí. Mô tả cảm giác của bạn bằng lời lẽ và ngôn ngữ của chính bạn.

Câu hỏi thường gặp

  • Thường là không có: phần lớn người bị huyết áp cao vẫn thấy hoàn toàn khỏe, vì vậy bệnh thường không được phát hiện trong nhiều năm. Khi huyết áp rất cao, nó có thể gây đau đầu, nhìn mờ hoặc đau ngực. Chỉ số cao hơn 180/120 kèm đau ngực, khó thở, tê người, yếu người, thay đổi thị lực hoặc khó nói là trường hợp cấp cứu.

  • Chóng mặt hoặc choáng váng, nhất là khi đứng dậy, buồn nôn, nhìn mờ, yếu người hoặc mệt mỏi, lú lẫn và ngất. Huyết áp thấp là khi chỉ số dưới 90/60. Nhiều người có chỉ số thấp nhưng không có triệu chứng và không cần điều trị; nó chỉ đáng lo khi làm bạn chóng mặt hoặc ngất.

  • NHS coi từ 90/60 đến 120/80 là khỏe mạnh, còn American Heart Association coi dưới 120/80 là bình thường. Theo hướng dẫn của Anh, chỉ số từ 140/90 trở lên khi đo tại phòng khám, hoặc từ 135/85 khi đo tại nhà, là cao; hướng dẫn của Mỹ bắt đầu coi 130/80 là giai đoạn 1. Bác sĩ sẽ cho bạn biết mục tiêu riêng của bạn.

  • Có thể, nhưng chủ yếu khi huyết áp rất cao. Huyết áp cao thông thường thường không gây đau đầu, nên không đau đầu không có nghĩa là huyết áp của bạn bình thường. Đau đầu dữ dội đột ngột, nhất là kèm chỉ số rất cao, thay đổi thị lực, yếu người hoặc lú lẫn, cần được cấp cứu.

  • Chỉ số cao hơn 180/120 là rất cao. Nếu bạn còn bị đau ngực, khó thở, đau lưng, tê người, yếu người, thay đổi thị lực hoặc khó nói, hãy gọi số cấp cứu tại nơi bạn sống. Nếu không có những triệu chứng đó, hãy chờ một phút rồi đo lại, và liên hệ bác sĩ ngay trong ngày nếu vẫn cao như vậy.

  • Ngồi yên 5 phút rồi đo lại: hồi hộp, đau, cà phê và vận động đều làm huyết áp tăng tạm thời. Nếu vẫn cao, hãy ghi lại các chỉ số và đi khám bác sĩ. Nếu cao hơn 180/120 kèm triệu chứng như đau ngực hoặc yếu người, hãy gọi số cấp cứu. Đừng uống thêm liều thuốc hay dùng thuốc của người khác.

  • Ngồi hoặc nằm xuống ngay, và kê cao chân nếu được. Uống một ít nước nếu bạn không bị nôn, và đứng dậy từ từ khi đã thấy đỡ. Nếu một người bị ngất và không tỉnh lại hẳn, hoặc bị đau ngực, tim đập rất nhanh hoặc rất chậm, hoặc da lạnh và ẩm, hãy gọi số cấp cứu tại nơi bạn sống.

  • Thường là không. Nhiều người tin rằng mình biết khi huyết áp cao qua cảm giác nóng bừng mặt, căng thẳng hoặc đầu đập thình thịch, nhưng những cảm giác này không phải là dấu hiệu đáng tin cậy. Cách duy nhất để biết huyết áp của bạn là đo, chỉ mất vài phút ở phần lớn nhà thuốc hoặc bằng máy đo tại nhà.

  • Cả hai. Chỉ cần một trong hai số cao là đã tính là huyết áp cao. Ở người trên 50 tuổi, số trên (tâm thu) cho biết nhiều hơn về nguy cơ bệnh tim và đột quỵ, vì nó có xu hướng tăng khi động mạch xơ cứng dần theo tuổi. Bác sĩ sẽ xem cả hai số, cùng với các nguy cơ khác của bạn.

  • Căng thẳng và lo âu làm huyết áp tăng trong thời gian ngắn, nên chỉ số đo lúc bạn đang lo lắng có thể cao hơn bình thường. NHS cũng liệt kê căng thẳng kéo dài là yếu tố làm tăng nguy cơ huyết áp cao. Hãy đo khi bạn bình tĩnh và đã nghỉ ngơi, và đo lại vào những ngày khác nhau.

  • Thường là không. Chỉ số thấp mà không có triệu chứng thường là dấu hiệu sức khỏe tốt. Nó đáng lo khi gây chóng mặt hoặc ngất, vì té ngã có thể gây chấn thương, hoặc khi do một nguyên nhân khác gây ra, như mất nước hoặc một loại thuốc. Huyết áp tụt đột ngột kèm da lạnh, ẩm và lú lẫn có thể là sốc và là trường hợp cấp cứu.

  • Từ 40 tuổi, ít nhất 5 năm một lần nếu chỉ số khỏe mạnh, theo khuyến cáo của NHS, và thường xuyên hơn nếu từng bị cao, hoặc bạn có đái tháo đường, bệnh thận hoặc bệnh tim. Nếu bạn đang điều trị huyết áp cao, hãy làm theo kế hoạch của bác sĩ. Đo tại nhà sáng và tối trong vài ngày cho bức tranh rõ ràng nhất.

  • Huyết áp cao khi mang thai có thể là dấu hiệu của tiền sản giật. Hãy tìm trợ giúp y tế khẩn cấp nếu bạn bị đau đầu dữ dội không dứt, rối loạn thị lực như nhìn mờ hoặc thấy chớp sáng, đau dưới xương sườn, đột ngột sưng phù mặt, tay hoặc chân, hoặc cảm thấy rất không khỏe. Hãy liên hệ ngay khoa sản hoặc bác sĩ.

Xét nghiệm hữu ích

Blog

Nguồn tham khảo

  1. NHS: High blood pressure
  2. NHS: Low blood pressure (hypotension)
  3. NHS: Blood pressure test
  4. NHS: Pre-eclampsia
  5. American Heart Association: Understanding blood pressure readings
  6. American Heart Association: When to call 911 about high blood pressure
  7. American Heart Association: Low blood pressure

Cập nhật . Thông tin sức khỏe, không phải lời khuyên y khoa. Bác sĩ hiểu rõ toàn bộ tình trạng của bạn; hãy hỏi bác sĩ về kết quả của mình.