Triệu chứng tiểu đường, đường huyết cao và hạ đường huyết: dấu hiệu và cách xử trí

Đường huyết cao tăng lên âm thầm và là dấu hiệu thường gặp của bệnh tiểu đường; hạ đường huyết thì xảy ra chỉ trong vài phút và cần xử trí ngay. Dưới đây là cách phân biệt hai tình trạng này.

Cập nhật · Nguồn tham khảo

Trả lời nhanh

Triệu chứng đường huyết cao (tiểu đường) và hạ đường huyết là gì?

Đường huyết cao, dấu hiệu thường gặp của bệnh tiểu đường, gây khát nước, đi tiểu nhiều hơn bình thường (nhất là ban đêm), mệt mỏi, sụt cân, nhìn mờ và vết đứt tay lâu lành, thường tăng dần trong nhiều tuần. Hạ đường huyết, khi chỉ số dưới 70 mg/dL (khoảng 4 mmol/L), đến nhanh với run tay, vã mồ hôi, đói, tim đập thình thịch, cáu gắt, chóng mặt và lú lẫn.

Thông tin sức khỏe, không phải lời khuyên y khoa. Bác sĩ hiểu rõ toàn bộ tình trạng của bạn; hãy hỏi bác sĩ về kết quả của mình.

So sánh

Đường huyết cao và hạ đường huyết: dấu hiệu khác nhau thế nào

Đường huyết cao thường tăng dần trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần. Hạ đường huyết xảy ra chỉ trong vài phút, chủ yếu ở người dùng insulin hoặc một số thuốc viên trị tiểu đường, và cần xử trí ngay.

Bạn nhận thấyĐường huyết caoHạ đường huyết
Tốc độ xuất hiệnTrong nhiều ngày hoặc nhiều tuầnTrong vài phút
Ai hay bịTiểu đường chưa được chẩn đoán hoặc kiểm soát kém, khi bị ốm, khi dùng corticoid (steroid)Chủ yếu người dùng insulin hoặc một số thuốc viên trị tiểu đường; ngoài ra hiếm gặp
Khát và đi tiểuRất khát, đi tiểu nhiều, nhất là ban đêmKhông điển hình
Sức lựcMệt và yếu ngườiĐột ngột yếu người, run
DaNgứa, nhiễm nấm, vết đứt lâu lànhVã mồ hôi, da tái và lạnh ẩm
Tinh thần và cảm xúcLơ mơ buồn ngủ khi đường huyết rất caoLo âu, cáu gắt, lú lẫn
MắtNhìn mờNhìn mờ
Ăn uống và cân nặngSụt cân dù không cố giảmĐột ngột thấy đói
Dấu hiệu nguy hiểmNôn, thở nhanh, hơi thở có mùi trái cây, lơ mơ buồn ngủCo giật, hoặc bất tỉnh

Nhiều người bị tiểu đường tuýp 2 không có triệu chứng trong nhiều năm. Chỉ xét nghiệm máu, chứ không phải cảm giác, mới cho bạn biết đường huyết của mình.

Bảng tự kiểm tra triệu chứng đường huyết

Đánh dấu những gì bạn đã nhận thấy. Thẻ kết quả cho biết triệu chứng của bạn nghiêng về đường huyết cao hay hạ đường huyết. Không có gì được lưu lại hay gửi đi.

Bảng tự kiểm tra triệu chứng đường huyết

Đã đánh dấu 0/15 triệu chứng

Dấu hiệu đường huyết cao0/7
Dấu hiệu hạ đường huyết0/8

Đánh dấu các triệu chứng bạn đã nhận thấy. Nhiều người bị đường huyết cao hoàn toàn không có triệu chứng, nên xét nghiệm máu quan trọng hơn bất kỳ bảng tự kiểm tra nào.

Bảng này xếp triệu chứng thành một kiểu để bác sĩ tham khảo. Nó không chẩn đoán được tiểu đường hay hạ đường huyết: chỉ xét nghiệm đường huyết mới làm được điều đó, và nhiều người bị đường huyết cao không có triệu chứng nào.

Thế nào là đường huyết cao và hạ đường huyết?

Đường huyết (glucose trong máu) là nguồn năng lượng chính của cơ thể. Hormone insulin đưa đường từ máu vào trong tế bào. Khi bị tiểu đường (đái tháo đường), cơ thể tạo ra quá ít insulin (tuýp 1) hoặc không sử dụng insulin hiệu quả (tuýp 2), nên đường tích tụ lại trong máu.

Bác sĩ chẩn đoán tiểu đường bằng xét nghiệm máu, thường được làm lại vào một ngày khác. Đây là các ngưỡng của American Diabetes Association (Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ); các phòng xét nghiệm ở Anh dùng cùng ngưỡng nhưng theo đơn vị khác:

Xét nghiệmBình thườngTiền tiểu đườngTiểu đường
HbA1c (trung bình trong 2 đến 3 tháng)Dưới 5,7%5,7% đến 6,4%Từ 6,5% (48 mmol/mol) trở lên
Đường huyết lúc đóiDưới 100 mg/dL100 đến 125 mg/dLTừ 126 mg/dL (7 mmol/L) trở lên
2 giờ sau khi uống nước đường glucoseDưới 140 mg/dL140 đến 199 mg/dLTừ 200 mg/dL (11,1 mmol/L) trở lên

Hạ đường huyết là khi chỉ số dưới 70 mg/dL, hay dưới 4 mmol/L theo đơn vị dùng ở Anh. Nếu bạn bị tiểu đường, bác sĩ sẽ cho bạn biết khoảng mục tiêu riêng của bạn.

Triệu chứng đường huyết cao và bệnh tiểu đường là gì?

Đường huyết cao (tăng đường huyết) thường đến từ từ và có thể chỉ gây triệu chứng khi đã khá cao:

  • rất khát nước
  • đi tiểu nhiều hơn bình thường, nhất là ban đêm
  • rất mệt hoặc yếu người
  • sụt cân dù không cố giảm
  • nhìn mờ
  • vết đứt tay hoặc vết thương lâu lành
  • ngứa vùng kín, hoặc nhiễm nấm tái đi tái lại

Tiểu đường tuýp 2 thường không gây triệu chứng trong nhiều năm và được phát hiện khi xét nghiệm định kỳ. Tiểu đường tuýp 1 thường đến nhanh hơn, trong vài ngày hoặc vài tuần, và hay gặp hơn ở trẻ em và người trẻ tuổi.

Khi nào là cấp cứu: đường huyết cao kèm buồn nôn hoặc nôn, đau bụng, thở nhanh, tim đập nhanh, lơ mơ buồn ngủ, lú lẫn hoặc hơi thở có mùi trái cây có thể là nhiễm toan ceton do tiểu đường (DKA). Lượng ceton cao trong xét nghiệm máu hoặc nước tiểu cũng là một dấu hiệu cảnh báo. Hãy gọi số cấp cứu tại nơi bạn sống.

Triệu chứng hạ đường huyết là gì?

Hạ đường huyết (nhiều người gọi là tụt đường huyết) chủ yếu xảy ra ở người bị tiểu đường đang dùng insulin hoặc một số thuốc viên trị tiểu đường. Ở người không bị tiểu đường thì hiếm gặp. Nó đến nhanh, thường chỉ trong vài phút:

  • thấy đói
  • run tay hoặc run người
  • vã mồ hôi
  • thấy lo âu hoặc cáu gắt
  • tim đập thình thịch hoặc đập nhanh
  • môi tê rần, châm chích
  • chóng mặt, mệt hoặc yếu người
  • nhìn mờ
  • lú lẫn hoặc khó tập trung

Nếu không được xử trí, hạ đường huyết nặng có thể gây co giật hoặc làm người bệnh bất tỉnh.

Cần làm gì khi bị hạ đường huyết?

Nếu bạn bị tiểu đường và có triệu chứng hạ đường huyết, hoặc chỉ số dưới 70 mg/dL (4 mmol/L):

  • Ăn hoặc uống ngay thứ gì đó có đường, tác dụng nhanh: một ly nhỏ nước trái cây hoặc nước ngọt có ga loại có đường (không phải loại ăn kiêng), viên glucose hoặc dextrose, kẹo ngọt hoặc gel glucose.
  • Đo lại đường huyết sau 10 đến 15 phút. Nếu vẫn còn thấp, hãy uống thêm nước ngọt hoặc ăn thêm đồ ngọt rồi đo lại.
  • Khi đã thấy đỡ và chỉ số đã lên lại, hãy ăn thứ gì đó no lâu hơn, như bánh mì kẹp, bánh quy, hoặc bữa ăn tiếp theo nếu đã đến giờ.

Nếu người bệnh bất tỉnh hoặc không nuốt được an toàn:

  • Đừng cho ăn hoặc uống gì.
  • Đặt họ ở tư thế nằm nghiêng an toàn.
  • Nếu họ có sẵn thuốc tiêm glucagon và bạn biết cách dùng, hãy tiêm ngay.
  • Gọi số cấp cứu tại nơi bạn sống nếu không có glucagon, glucagon không có tác dụng sau 10 phút, hoặc người bệnh đã uống rượu bia.

Nguyên nhân gây đường huyết cao và hạ đường huyết là gì?

Đường huyết cao ở người bị tiểu đường thường do:

  • bị ốm hoặc căng thẳng
  • ăn nhiều đồ ngọt hoặc tinh bột hơn bình thường
  • ít vận động hơn bình thường
  • quên hoặc bỏ liều thuốc tiểu đường, hoặc thuốc không còn đủ hiệu quả
  • một số thuốc khác, như corticoid (steroid), và giai đoạn hồi phục sau phẫu thuật

Bạn dễ bị tiểu đường tuýp 2 hơn nếu thừa cân và ít vận động, có cha mẹ hoặc anh chị em ruột bị bệnh, hoặc trên 40 tuổi, hoặc trên 25 tuổi và là người gốc Nam Á, gốc Hoa, người da đen gốc Phi hoặc gốc Caribe.

Hạ đường huyết ở người bị tiểu đường thường do:

  • insulin hoặc một số thuốc viên trị tiểu đường, nhất là khi liều thuốc không khớp với lượng ăn hoặc mức vận động
  • bỏ bữa hoặc ăn muộn
  • vận động nhiều hơn bình thường
  • uống rượu bia, nhất là khi bụng đói

Đừng tự ý bỏ hay thay đổi liều thuốc tiểu đường. Nếu đường huyết của bạn cứ cao hoặc thấp, bác sĩ hoặc nhóm điều trị tiểu đường có thể điều chỉnh kế hoạch điều trị cho bạn.

Đường huyết được kiểm tra và điều trị thế nào?

Kiểm tra: xét nghiệm HbA1c cho biết đường huyết trung bình của bạn trong 2 đến 3 tháng qua và không cần nhịn ăn. Xét nghiệm đường huyết lúc đói được làm vào buổi sáng trước khi ăn. Người bị tiểu đường cũng có thể tự đo tại nhà bằng máy đo đường huyết hoặc cảm biến đo đường huyết. Hướng dẫn về HbA1c của chúng tôi giải thích ý nghĩa các chỉ số.

Điều trị tiểu đường tùy theo tuýp bệnh:

  • Thay đổi lối sống lành mạnh giúp ích cho mọi người: ăn bớt đồ ngọt và tinh bột, vận động đều đặn, và giảm cân nếu bạn thừa cân.
  • Thuốc: tiểu đường tuýp 1 luôn cần insulin; tiểu đường tuýp 2 có thể cần thuốc viên, thuốc tiêm hoặc insulin. Bác sĩ sẽ quyết định dùng thuốc nào và liều bao nhiêu. Đừng bỏ hay thay đổi liều trừ khi bác sĩ hoặc nhóm điều trị tiểu đường bảo bạn làm vậy.
  • Nguyên tắc khi bị ốm: bệnh tật có thể làm đường huyết tăng hoặc giảm. Hãy hỏi nhóm điều trị tiểu đường cần làm gì với thuốc của bạn khi bị ốm.
  • Nếu bạn dùng insulin hoặc thuốc có thể gây hạ đường huyết, hãy luôn mang theo bên mình thứ gì đó có đường.

Kiểm tra định kỳ giúp bảo vệ những bộ phận mà đường huyết cao có thể làm tổn thương qua nhiều năm: khám mắt, khám bàn chân, xét nghiệm chức năng thận, đo huyết áp và xét nghiệm mỡ máu (cholesterol).

Khi nào cần đi khám bác sĩ

Đặt lịch khám

  • Khát nước, đi tiểu nhiều hơn, mệt mỏi hoặc sụt cân kéo dài hơn một hai tuần mà chưa được chẩn đoán tiểu đường: đi khám bác sĩ đa khoa hoặc bác sĩ gia đình trong vòng một tuần để xét nghiệm HbA1c hoặc đường huyết lúc đói.
  • Trẻ em hoặc người trẻ tuổi có các dấu hiệu này xuất hiện trong vài ngày: đi khám bác sĩ ngay trong ngày, vì tiểu đường tuýp 1 có thể nhanh chóng trở nên nguy hiểm.
  • Đã bị tiểu đường và chỉ số cứ cao hơn mục tiêu dù bạn làm đúng kế hoạch điều trị: liên hệ nhóm điều trị tiểu đường hoặc bác sĩ đa khoa trong vài ngày tới.
  • Bị hạ đường huyết hơn một hai lần mỗi tuần, hoặc có cơn hạ đường huyết phải nhờ người khác giúp: báo bác sĩ hoặc nhóm điều trị tiểu đường trong vài ngày tới, vì có thể cần xem lại thuốc của bạn.
  • Có triệu chứng hạ đường huyết mà bạn không bị tiểu đường: đi khám bác sĩ đa khoa trong vòng một đến hai tuần.
  • Bị tiểu đường và có vết đứt hoặc vết loét ở bàn chân không lành: đi khám bác sĩ đa khoa hoặc bác sĩ chuyên khoa bàn chân trong vài ngày tới.

Cần cấp cứu ngay (gọi số cấp cứu tại nơi bạn sống) nếu một người có:

  • đường huyết cao kèm nôn, đau bụng, thở nhanh, hơi thở có mùi trái cây, hoặc lơ mơ buồn ngủ
  • chỉ số đường huyết cao kèm ceton cao trong máu hoặc nước tiểu
  • hạ đường huyết và phản ứng không bình thường, bất tỉnh hoặc co giật, mà không có glucagon hoặc glucagon không có tác dụng sau 10 phút
  • hạ đường huyết sau khi uống rượu bia và phản ứng không bình thường
  • đột ngột lú lẫn hoặc có hành vi bất thường mà không đỡ sau khi đã ăn hoặc uống thứ gì đó có đường

Phần lớn chỉ số đường huyết cao hay thấp đều có thể xử lý bình tĩnh cùng bác sĩ hoặc nhóm điều trị tiểu đường. Những dấu hiệu trên là ngoại lệ không thể chờ.

Hay khát, hay mệt, hoặc run tay giữa các bữa ăn? Hãy trò chuyện để hiểu rõ hơn.

Saluvo lắng nghe cảm giác của bạn, bằng lời lẽ và ngôn ngữ của chính bạn, hỏi những câu cần thiết tiếp theo, và cho bạn biết nên gặp bác sĩ nào và khi nào. Đã có kết quả HbA1c hoặc xét nghiệm đường huyết? Saluvo giải thích từng chỉ số, và có thể nhắc bạn uống thuốc qua WhatsApp.

Hỏi về triệu chứng của tôi

Bắt đầu miễn phí. Mô tả cảm giác của bạn bằng lời lẽ và ngôn ngữ của chính bạn.

Câu hỏi thường gặp

  • Thường là rất khát nước, đi tiểu nhiều hơn bình thường, nhất là ban đêm, rất mệt và sụt cân dù không cố giảm. Nhìn mờ, vết đứt lâu lành, ngứa vùng kín hoặc nhiễm nấm tái đi tái lại cũng là những dấu hiệu khác. Nhiều người bị tiểu đường tuýp 2 lúc đầu không có triệu chứng, nên xét nghiệm máu là cách duy nhất để biết.

  • Khát nước, đi tiểu nhiều, mệt mỏi, yếu người, nhìn mờ và sụt cân, thường tăng dần. Đường huyết rất cao kèm nôn, đau bụng, thở nhanh, lơ mơ buồn ngủ hoặc hơi thở có mùi trái cây có thể là nhiễm toan ceton do tiểu đường, một tình trạng cấp cứu: hãy gọi số cấp cứu tại nơi bạn sống.

  • Đói, run tay, vã mồ hôi, lo âu hoặc cáu gắt, tim đập thình thịch, môi tê rần, chóng mặt, mệt mỏi, nhìn mờ và lú lẫn, xuất hiện chỉ trong vài phút. Nếu không được xử trí, hạ đường huyết nặng có thể gây co giật hoặc bất tỉnh. Hạ đường huyết là khi chỉ số dưới 70 mg/dL, hay dưới 4 mmol/L.

  • Với người lớn không bị tiểu đường, American Diabetes Association coi là bình thường khi đường huyết lúc đói dưới 100 mg/dL, chỉ số 2 giờ sau khi uống nước đường glucose dưới 140 mg/dL và HbA1c dưới 5,7%. Đường huyết lúc đói từ 126 mg/dL trở lên, hoặc HbA1c từ 6,5% trở lên, gợi ý bệnh tiểu đường. Nếu bạn bị tiểu đường, bác sĩ sẽ đặt mục tiêu riêng cho bạn.

  • Ăn hoặc uống thứ gì đó có đường, tác dụng nhanh, như một ly nhỏ nước trái cây hoặc nước ngọt có ga loại có đường (không phải loại ăn kiêng), viên glucose hoặc kẹo ngọt, và đo lại sau 10 đến 15 phút. Làm lại nếu vẫn còn thấp, rồi ăn thứ gì đó no lâu hơn. Nếu người bệnh bất tỉnh, đừng cho ăn hoặc uống gì: hãy đặt họ ở tư thế nằm nghiêng an toàn và gọi số cấp cứu.

  • Dùng thuốc tiểu đường đúng như đã được kê đơn, uống nước lọc, và làm theo hướng dẫn khi bị ốm mà nhóm điều trị tiểu đường đã dặn. Đừng tự ý dùng thêm liều. Nếu đường huyết vẫn cao, hãy liên hệ bác sĩ. Nếu bạn còn bị nôn, đau bụng, thở nhanh, lơ mơ buồn ngủ hoặc hơi thở có mùi trái cây, hãy gọi số cấp cứu tại nơi bạn sống.

  • Có. Tiểu đường tuýp 2 thường không gây triệu chứng trong nhiều năm, và nhiều người chỉ phát hiện ra qua xét nghiệm máu định kỳ, đôi khi lúc đường huyết cao đã bắt đầu ảnh hưởng đến mắt, dây thần kinh hoặc thận. Vì vậy người có nguy cơ cao nên đi xét nghiệm ngay cả khi thấy khỏe.

  • Phần lớn giống như ở nam giới: khát nước, đi tiểu nhiều, mệt mỏi, sụt cân và nhìn mờ. Phụ nữ cũng có thể bị nhiễm nấm hoặc ngứa âm đạo tái đi tái lại, và nhiễm trùng đường tiết niệu. Tiểu đường bắt đầu khi mang thai (tiểu đường thai kỳ) thường không gây triệu chứng, vì vậy phụ nữ mang thai được đề nghị xét nghiệm đường huyết.

  • Hiếm gặp. Nó có thể xảy ra sau khi uống nhiều rượu bia, khi dùng một số thuốc, hoặc sau khi nhịn ăn lâu, và đôi khi do các bệnh khác. Nếu bạn bị run tay, vã mồ hôi và lú lẫn rồi đỡ hơn sau khi ăn, mà bạn không bị tiểu đường, hãy đi khám bác sĩ để tìm nguyên nhân.

  • Nhiễm toan ceton do tiểu đường (DKA) là một tình trạng nguy hiểm, khi thiếu insulin khiến cơ thể phải phân giải mỡ để lấy năng lượng, tạo ra các chất acid gọi là ceton. Nó chủ yếu gặp ở người bị tiểu đường tuýp 1. Dấu hiệu gồm nôn, đau bụng, thở nhanh, lơ mơ buồn ngủ, lú lẫn và hơi thở có mùi trái cây. Đây là tình trạng cấp cứu: hãy gọi số cấp cứu tại nơi bạn sống.

  • Thường là xét nghiệm HbA1c, cho biết đường huyết trung bình của bạn trong 2 đến 3 tháng, hoặc xét nghiệm đường huyết lúc đói. Đôi khi bác sĩ dùng nghiệm pháp dung nạp glucose, trong đó đường huyết được đo 2 giờ sau khi uống nước đường. Kết quả nằm trong ngưỡng tiểu đường thường được làm lại vào một ngày khác để xác nhận.

  • Không trực tiếp. Tiểu đường tuýp 1 hoàn toàn không do chế độ ăn. Tiểu đường tuýp 2 chủ yếu liên quan đến thừa cân, ít vận động, tuổi tác và tiền sử gia đình. Chế độ ăn nhiều đồ uống và thức ăn ngọt có thể góp phần làm tăng cân, từ đó làm tăng nguy cơ, nên ăn uống bớt ngọt sẽ có ích.

  • Bất kỳ ai có triệu chứng như khát nước, đi tiểu nhiều hoặc sụt cân, và cả người có nguy cơ cao dù không có triệu chứng: người thừa cân, có cha mẹ hoặc anh chị em ruột bị tiểu đường, từng bị tiểu đường khi mang thai, hoặc trên 40 tuổi, hoặc trên 25 tuổi và là người gốc Nam Á, gốc Hoa, người da đen gốc Phi hoặc gốc Caribe. Hãy hỏi bác sĩ nên kiểm tra bao lâu một lần.

Xét nghiệm hữu ích

Blog

Nguồn tham khảo

  1. NHS: High blood sugar (hyperglycaemia)
  2. NHS: Low blood sugar (hypoglycaemia)
  3. NHS: Type 2 diabetes, symptoms
  4. American Diabetes Association: Diabetes diagnosis
  5. American Diabetes Association: Low blood glucose (hypoglycemia)

Cập nhật . Thông tin sức khỏe, không phải lời khuyên y khoa. Bác sĩ hiểu rõ toàn bộ tình trạng của bạn; hãy hỏi bác sĩ về kết quả của mình.