Ngā tohu o te mate whatukuhu (kidney disease): ngā tohu o te tūkino whatukuhu, me ngā whakamātautau e kitea ai

I te nuinga o te wā he wahangū te mate whatukuhu kia kaha rawa rā anō. Anei te āhua o ngā tohu ina puta mai, ko wai me tirotiro ahakoa te aha, me ngā whakamātautau māmā e rua e mōhio ai.

I whakahoutia · Ngā mātāpuna

Whakautu poto

He aha ngā tohu o te mate whatukuhu?

I te nuinga o te wā kāore he tohu o te mate whatukuhu tōmua, koia i hira ai ngā whakamātautau toto me te mimi. Ina puta ngā tohu, i te nuinga i tētahi wāhanga o muri, ko ngā rekereke, ngā waewae, ngā ringa rānei e pupuhi ana, te ngenge, te poto o te hā, te kiri mangeo, te kūmenge uaua (cramps), te kore hiakai, te hiahia ruaki, te nui ake o te mimi i te pō, me te toto, te kōpuku rānei i te mimi.

He mōhiohio hauora, ehara i te tohutohu hauora. E mōhio ana tō rata ki tō āhua katoa; pātai ki a ia mō tō hua.

Taha ki te taha

Te mate whatukuhu mau tonu me te whara whatukuhu ohorere: te rerekē o ngā tohu

E rua ngā āhua o te tūkino whatukuhu. Ko te mate whatukuhu mau tonu (CKD) ka āta tupu i roto i ngā marama, ngā tau rānei; ko te whara whatukuhu ohorere (AKI) ka pā i roto i ngā hāora, ngā rā rānei, ā, me tere kite i te rata.

Te mea ka kitea e koeMate whatukuhu mau tonuWhara whatukuhu ohorere
Te tereĀta haere, i roto i ngā marama, ngā tau rāneiOhorere, i roto i ngā hāora, ngā rā rānei
I te tīmatangaI te nuinga kāore rawa he tohuKāore pea he tohu mēnā he māmā
Te mimiAuau ake te mimi, inarā i te pōHe tino iti iho te mimi i te tikanga
Te āhua o te mimiHe mimi pahupahu, kōpuku rānei; i ētahi wā he toto kei rotoKa pōuri pea te tae; ka hāngai ki te take
Te pupuhiNgā rekereke, ngā waewae, ngā ringa; ngā karu pupuhiNgā waewae me ngā kūwaewae
Te āhua o tō tinanaNgenge, mangeo, kore hiakai, kūmenge uaua, kino te moeTino hiainu, hiahia ruaki, ruaki rānei, āmiomio, rangirua, hiamoe rānei
Te hāPoto te hā i ngā wāhanga o muriPoto te hā, inarā ina takoto
Ngā take noaTe mate huka me te pēhanga toto teiteiHe pokenga, te matewai, he ārainga, ētahi rongoā
Te anamataMō te roanga o te ora, engari ka taea e te maimoatanga te whakapōturiHe tokomaha ka ora i roto i ngā wiki i te maimoatanga

He maha anō ngā take kē o te pupuhi o ngā rekereke, te poto o te hā me te ngenge, tae atu ki ngā raruraru manawa, ate, ia toto hoki. Mā ngā whakamātautau toto me te mimi e wehe ai te tūkino whatukuhu i ērā atu.

Rārangi tohu whatukuhu

Tohua ngā mea kua kitea e koe mō te wiki kotahi, neke atu rānei. Ka whakaatu te kāri mēnā e tītaha ana ō tohu ki ngā tohu wai me te mimi, ki ngā tohu rānei o te kohinga para. Kāore he mea e tiakina, e tukuna rānei ki hea.

Rārangi tohu whatukuhu

0 o ngā tohu 16 kua tohua

Ngā tohu wai me te mimi0/8
Ngā tohu kohinga para0/8

Tohua ngā tohu kua kitea e koe mō te wiki kotahi, neke atu rānei.

Ka whakaraupapa tēnei rārangi i ō tohu hei tauira mā tō rata. Kāore e taea e ia te whakatau he mate whatukuhu tōu, ā, ko te nuinga o te hunga he mate whatukuhu tōmua tōna, kāore rawa he tohu.

He aha te mahi a ngā whatukuhu?

E rua ō whatukuhu, he rite te rahi o ia mea ki te ringa kua kuku, kei raro i ō rara, kei ia taha o tō iwi tuarā. Ia meneti ka tātaria e rāua tō toto, ka tango i te para me te wai tāpiri hei mimi. Ka pupuri anō rāua i te taurite o ō tote me ō kohuke, ka āwhina ki te whakahaere i te pēhanga toto, ka āwhina ki te hanga pūtau toto whero, ā, ka pupuri i te kaha o ngā kōiwi.

Ko te mate whatukuhu mau tonu (CKD), ko te tikanga kua tūkinotia ngā whatukuhu, ā, he iti iho tā rāua tātari i te tika, mō te toru marama, neke atu rānei. He mea noa, inarā i te pakeketanga, ā, he nui ake i te hunga nō Āhia ki te Tonga me te hunga mangu.

He nui te kaha tāpiri o ngā whatukuhu, nō reira ka ngaro te nuinga o tā rāua mahi i mua i tō rongo i tētahi mea. E ai ki te whakatau tata a te National Kidney Foundation, ko te 1 anake pea i ia 10 o te hunga he CKD tōna e mōhio ana kei a rātou. Koia, ko ngā whakamātautau, ehara ko ngā tohu, te huarahi e kitea ai te mate whatukuhu i te nuinga o te wā.

He aha ngā tohu tōmua me ngā tohu o muri mai o te tūkino whatukuhu?

I te tīmatanga: i te nuinga kāore rawa he aha. Ko te tohu tuatahi i te nuinga o te wā ko tētahi whakamātautau toto, mimi rānei auau i mahia mō tētahi take kē. Ka kite ētahi i te mimi pahupahu, i ngā karu pupuhi, i te nui ake o te mimi i te pō rānei, he tohu tōmua pea o te turuturu o te pūmua (protein), o te iti iho rānei o te whakakukū a ngā whatukuhu i te mimi.

I muri mai, i te hekenga o te mahi:

  • Ngā tohu wai: ngā rekereke, ngā waewae, ngā ringa rānei e pupuhi ana, ngā karu pupuhi, te poto o te hā
  • Ngā tohu mimi: te nui ake o te mimi, inarā i te pō, he toto i te mimi, te mimi pahupahu
  • Ngā tohu kohinga para: te ngenge, te kiri mangeo, maroke rānei, te kore hiakai me te heke o te taumaha, te hiahia ruaki, te kūmenge uaua (cramps), te uaua o te moe, te ngoikore o te arotahi, te ānini
  • I ngā tāne: ngā raruraru whakatū o te ure (erectile problems). I ngā wāhine: ka kōtiti, ka mutu rānei te mate wahine i te mate kua kaha haere.

Ina rahua ngā whatukuhu (wāhanga 5): ka kaha ake ēnei tohu, ā, tērā pea ka hiahiatia te tātari toto (dialysis), te whakawhitinga whatukuhu (transplant) rānei. E ai ki ngā tatauranga a te NHS, ka pā tēnei ki te 2 anake pea i ia 100 o te hunga he CKD tōna; ko te nuinga ka whakahaere i te mate mā ngā rongoā me ngā tirotiro.

He rerekē te whara whatukuhu ohorere (AKI): ka pā mai i roto i ngā hāora, ngā rā rānei, i te nuinga i te wā o tētahi atu māuiui. Ko ngā tohu ko te tino iti iho o te mimi i te tikanga, te tino hiainu, te hiahia ruaki, te ruaki rānei, ngā kūwaewae pupuhi, te rangirua, te hiamoe rānei, me te poto o te hā ina takoto. Me kite te tangata he AKI tōna i te rata i taua rā tonu.

Ka mamae rānei te mate whatukuhu?

I te nuinga, kāo. Tata ki te kore rawa e mamae te mate whatukuhu mau tonu, koia tētahi take e kore ai e kitea.

Ko te mamae nō ngā whatukuhu ka rongohia i te taha, i te tuarā rānei, i raro tonu i ngā rara, ā, he take kē tōna i te nuinga:

  • Pokenga whatukuhu: he mamae i te taha, i te tuarā rānei me te kirika, te wiriwiri, te hiahia ruaki, ā, i te nuinga he wera ina mimi. Me kite i te rata i taua rā tonu.
  • Kōhatu whatukuhu: he mamae taumaha, kūmenge e haere ngaru mai ana, mai i te tuarā, i te taha rānei ki te kūwhā (groin), i ētahi wā me te toto i te mimi.

Ko te nuinga o te mamae o raro o te tuarā nō ngā uaua me ngā hononga, ehara nō ngā whatukuhu. Ko te mamae tuarā anake, kāore he kirika, kāore he rerekētanga o tō mimi, he onge te raruraru whatukuhu.

He aha ngā take o te tūkino whatukuhu?

  • Te mate huka (diabetes): ka tūkino te huka toto teitei i ngā tātari iti rawa o ngā whatukuhu. Ko tētahi o ngā take e rua tino noa.
  • Te pēhanga toto teitei: ka whakararu i ngā ia toto iti i ngā whatukuhu. Ko tērā atu o ngā take tino noa tēnei, ā, ka taea e te mate whatukuhu te whakapiki ake anō i te pēhanga toto.
  • Te mate manawa me te cholesterol teitei, e pā ana ki ngā ia toto e kawe toto ana ki ngā whatukuhu.
  • Te kakā o ngā whatukuhu (glomerulonephritis), ngā pokenga whatukuhu e hoki tonu mai ana, me ngā mate tuku iho pērā i te polycystic kidney disease.
  • Ngā ārainga o te rere o te mimi, pērā i ngā kōhatu whatukuhu e hoki tonu mai ana, i te repe prostate kua rahi rānei.
  • Te kai roa i ētahi rongoā, pērā i te kai auau i ngā rongoā mamae whakaheke kakā (NSAIDs pērā i te ibuprofen, te diclofenac rānei) me te lithium. Kaua e whakamutu i tētahi rongoā kua tuhia nā tēnei: pātai ki tō rata mēnā me whakamātautau ō whatukuhu.
  • He whara whatukuhu ohorere i mua, ka waiho pea he tūkino pūmau.

Ko wai me tirotiro ō rātou whatukuhu?

I te mea he wahangū te mate whatukuhu tōmua, ka tohutohutia te hunga e nui ake ana te tūpono kia whakamātautauria auautia ahakoa e pai ana te āhua o te tinana:

  • Te mate huka: he tirotiro whatukuhu ia tau
  • Te pēhanga toto teitei, te mate manawa rānei
  • He hītori i te whānau o te rahunga whatukuhu, o te mate whatukuhu tuku iho rānei
  • He whara whatukuhu ohorere i mua, he kōhatu whatukuhu e hoki tonu mai ana, he repe prostate kua rahi, he lupus rānei
  • Ngā rongoā mō te wā roa ka pā pea ki ngā whatukuhu, pērā i te lithium, i ngā rongoā mamae NSAID auau rānei
  • Kua neke atu i te 60 tau te pakeke, me te hunga nō Āhia ki te Tonga, te hunga mangu rānei, he nui ake nei te tūpono
  • He pūmua, he toto rānei i kitea i te mimi i mua, kāore he take i mōhiotia

Pātai ki tō rata kia hia te auau o tō whakamātautau.

He aha ngā whakamātautau e tirotiro ana i ō whatukuhu?

E rua ngā whakamātautau māmā e kite ana i te nuinga o te mate whatukuhu, i te nuinga i mua noa atu i ngā tohu:

  • He whakamātautau toto mō te creatinine, he para ka whakawāteatia e ō whatukuhu. Ka hurihia e te taiwhanga hei eGFR (estimated glomerular filtration rate), e whakaatu ana i te nui o te toto ka tātaria e ō whatukuhu ia meneti. Ko te eGFR raro iho i te 60 mō te toru marama, neke atu rānei, he CKD, ā, ko te raro iho i te 15, he rahunga whatukuhu. Ka whakamārama tā mātou aratohu creatinine i ngā tau me ngā wāhanga, me tētahi pūtātai.
  • He whakamātautau mimi mō te albumin, he pūmua ka puritia e ngā whatukuhu ora ki te toto. Ka whakaatu te ōwehenga albumin-ki-te-creatinine (ACR) i te nui e turuturu ana.
Kāwai ACRmg/mmolmg/gTe tikanga
A1Raro iho i te 3Raro iho i te 30Noa ki te paku teitei
A23 ki te 3030 ki te 300Teitei waenga
A3Neke atu i te 30Neke atu i te 300Tino teitei

Ka whakamahi ngā pūrongo i tētahi o ngā waeine e rua, nō reira tirohia ko tēhea kei tō pūrongo. Ko te hua teitei, ka whakamātautauria anō i te nuinga kia whakaū, nā te mea ka taea e te korikori, e tētahi pokenga, e te mate wahine rānei te whakapiki mō tētahi wā.

Tērā pea ka mahi anō ngā rata i te rākau whakamātautau mimi (dipstick) mō te toto me te pūmua, i te matawai oro (ultrasound) hei titiro ki ngā whatukuhu, me ētahi atu whakamātautau toto pērā i te pāhare (potassium) me te tatauranga toto katoa (CBC), nā te mea ka taea e te mate whatukuhu te whakaputa anaemia.

Me pēhea te maimoa, ā, me pēhea e tiaki ai koe i ō whatukuhu?

Kāore he rongoā whakaora mō te mate whatukuhu mau tonu, engari ka taea e te maimoatanga te whakapōturi i a ia me te tiaki i te manawa, ā, ko te tōmua o te tīmata, ko te pai ake.

  • Ko te whakahaere i te pēhanga toto te mahi nui rawa. He maha ngā wā ka whakamahi ngā rata i ngā rongoā e tiaki anō ana i ngā whatukuhu; mā tō rata e whakatau ko ēhea, ā, kia hia te nui.
  • Te whakahaere i te huka toto mēnā he mate huka tōu. Ka āwhina anō ētahi rongoā mate huka i ngā whatukuhu kia roa ake tā rāua mahi.
  • Ngā rongoā whakaheke cholesterol hei tiaki i te manawa, nā te mea ka whakapiki te CKD i te tūpono o te manawa-hē (heart attack) me te ikura roro (stroke).
  • Tirohia i mua i ia rongoā hou, rongoā mamae, pire āpiti, rongoā otaota rānei, tae atu ki ngā rongoā tuku iho: ka tūkino ētahi i ngā whatukuhu, ā, he maha ngā rongoā me rerekē te inenga ina iti iho te tātari a ngā whatukuhu. Kōrerotia tō eGFR ki ia rata, ki ia kaiwhakarite rongoā (pharmacist).
  • Kaua e kai paipa, kia korikori tonu, whāia he taumaha ora, ā, kia iti iho te tote. Ka taea e tētahi mātanga kai (dietitian) te tohutohu mō te pūmua, te pāhare (potassium) me te phosphate mēnā he iti te mahi a ō whatukuhu.
  • Inu kia rawaka kia kōmā te tae o tō mimi, ki te kore tō rata i kī kia whakaitihia ngā wai.
  • Haere tonu ki ō tirotiro. Mā ngā whakamātautau toto me te mimi anō e whakaatu mēnā kei te whai hua te maimoatanga.

Ki te rahua ngā whatukuhu, ka whakakapia tā rāua mahi e te tātari toto (dialysis), e te whakawhitinga whatukuhu (kidney transplant) rānei. Ka kōrero tō rōpū whatukuhu mō tēnei i mua noa atu i te wā e hiahiatia ai.

Āhea kite ai i te rata

Whakaritea he hui ki te rata

  • He toto i tō mimi, ahakoa kotahi noa te wā, kāore hoki he mamae: kite i tō GP, rata whānau rānei i roto i ngā rā torutoru.
  • He pupuhi hou o ngā rekereke, ngā waewae, ngā ringa rānei, he mimi pahupahu, he mimi i te pō rānei e mau ana neke atu i te wiki kotahi: kite i tō GP, rata whānui rānei i roto i te wiki kotahi ki te rua mō tētahi whakamātautau toto me te mimi.
  • He mate huka, he pēhanga toto teitei, he mate manawa, he hītori rānei o te rahunga whatukuhu i tō whānau, ā, kāore he whakamātautau whatukuhu i te tau kua hipa: tonoa tētahi i tō hui e whai ake nei, i roto i ngā wiki torutoru e heke mai nei.
  • Kua mōhiotia he mate whatukuhu tōu, ā, he pupuhi hou, he kino ake te poto o te hā, he piki haere rānei o ngā pānui pēhanga toto: kite i tō rata, i tō mātanga whatukuhu (nephrologist) rānei i roto i ngā rā torutoru.
  • E kai auau ana i ngā rongoā mamae whakaheke kakā, i te lithium, i ngā rongoā otaota rānei, ā, e kite ana i tētahi o ēnei tohu: kōrero ki tō rata, kaiwhakarite rongoā (pharmacist) rānei i tēnei wiki.

Tikina he āwhina ohotata ināianei (waea atu ki te nama ohotata o tō rohe) mēnā kei tētahi tangata:

  • he tino iti, kāore rānei he mimi mō te rā kotahi, inarā me te ruaki, te korere, tētahi pokenga taumaha rānei
  • he poto te hā ahakoa e okioki ana, kāore rānei e taea te takoto papatahi nā te poto o te hā
  • he mamae uma, he pao manawa tino pōturi, tino tere, kōtiti rānei, he ngoikore ohorere rānei o ngā uaua
  • he rangirua ohorere, he tino hiamoe, he hūkiki (seizure) rānei
  • he kirika nui me te mamae taumaha i te taha, i te tuarā rānei, te wiriwiri, te ruaki rānei

Ka āta tupu te nuinga o te mate whatukuhu, ā, ka taea te whakahaere mō ngā tau maha. Ko ēnei tohu ngā mea motuhake kāore e taea te tatari.

He rekereke pupuhi, he mimi pahupahu, he pūrongo e āwangawanga ana koe? Kōrerotia.

Ka whakarongo a Saluvo ki tō āhua, i ō ake kupu, i tō ake reo, ka pātai i ngā pātai tika e whai ake ana, ā, ka kī atu ko tēhea rata hei kite māu, ā, kia hohoro pēhea. He whakamātautau mahi whatukuhu kē tōu? Ka whakamāramatia e ia tō creatinine, tō eGFR me ia uara atu.

Pātai mō aku tohu

Kore utu te tīmata. Kōrerotia tō āhua i ō ake kupu, i tō ake reo.

Ngā pātai a te iwi

  • I te nuinga kāore he tohu: he onge te puta o ngā tohu i te mate whatukuhu tōmua, ā, i te nuinga ka kitea i tētahi whakamātautau toto, mimi rānei auau. Ina puta ngā tohu tōmua, tērā pea ko te mimi pahupahu, ko ngā karu pupuhi i te ata, ko ngā rekereke pupuhi, ko te nui ake o te mimi i te pō rānei. I te mea he māmā te kore e kite i ēnei, me whakamātautau auautia te hunga e tūpono ana.

  • I te kino haere o te tūkino whatukuhu, ko ngā tohu noa ko ngā rekereke, ngā waewae, ngā ringa rānei e pupuhi ana, te ngenge, te poto o te hā, te kiri mangeo, te kūmenge uaua (cramps), te kore hiakai me te heke o te taumaha, te hiahia ruaki, te uaua o te moe, te nui ake o te mimi i te pō, me te toto, te kōpuku rānei i te mimi. He maha anō ngā take kē o ēnei, nō reira me whai whakamātautau toto (eGFR) me tētahi whakamātautau mimi (ACR) kia mōhio ai.

  • Āe, ā, koinā te āhua mō te nuinga. He nui te kaha tāpiri o ngā whatukuhu, nō reira ka ngaro te nuinga o tā rāua mahi i mua i tō rongo i te māuiui. E ai ki te whakatau tata a te National Kidney Foundation, ko te 1 anake pea i ia 10 o te hunga he mate whatukuhu mau tonu tōna e mōhio ana kei a rātou. Koia i hira ai ngā whakamātautau ia tau mēnā he mate huka, he pēhanga toto teitei rānei tōu.

  • Ko te rahunga whatukuhu (kidney failure) te wāhanga whakamutunga o te mate whatukuhu mau tonu, ina raro iho te eGFR i te 15. Ko ngā tohu ko te tino ngenge, te pupuhi, te poto o te hā, te mangeo, te kore hiakai, te hiahia ruaki me te ruaki, te kūmenge uaua, te uaua o te moe me te ngoikore o te arotahi. Ka taea anō e te rahunga whatukuhu ohorere (te whara whatukuhu ohorere) te whakaiti rawa i te mimi i te tikanga, ā, me kite i te rata i taua rā tonu.

  • Ka rongohia te mamae whatukuhu i te taha, i te tuarā rānei, i raro tonu i ngā rara. Engari i te nuinga kāore e mamae te mate whatukuhu mau tonu. Ko te mamae ki reira me te kirika me te wiriwiri, he tohu pea o te pokenga whatukuhu, ā, ko te mamae kūmenge taumaha e hora ana ki te kūwhā (groin), he tohu pea o te kōhatu whatukuhu; me kite i te rata mō ēnei e rua. Ko te nuinga o te mamae o raro o te tuarā nō ngā uaua me ngā hononga, ehara nō ngā whatukuhu.

  • Ko te mimi pahupahu, kōpuku rānei, kāore e heke te kōpuku, tērā pea he pūmua e turuturu ana. Ko te mimi māwhero, whero, he rite rānei te tae ki te kōka (cola), tērā pea he toto, ā, me kite i te rata i ngā wā katoa. Ko te tino iti iho o te mimi i te tikanga, he tohu pea o te whara whatukuhu ohorere. Ko te mimi kōwhai pōuri, i te nuinga ko te tikanga noa me nui ake tō inu, ā, ka panoni anō ētahi kai me ētahi rongoā i te tae.

  • Āe. Ina kore e taea e ngā whatukuhu te tango kia rawaka te tote me te wai, ka kohi te wai, i te nuinga i ngā rekereke, ngā waewae me ngā ringa, ā, hei pupuhi huri noa i ngā karu ina turuturu ana te pūmua. He maha anō ngā take kē o te pupuhi, tae atu ki ngā raruraru manawa, ate, ia toto hoki me ētahi rongoā, nō reira kite i tētahi rata mō tētahi whakamātautau toto me te mimi.

  • Ko ngā whakamātautau matua e rua ko te whakamātautau toto mō te creatinine, ka hurihia e te taiwhanga hei eGFR, me te whakamātautau mimi mō te albumin, arā te ōwehenga albumin-ki-te-creatinine (ACR). Ina whakakotahitia, ka kitea e rāua te nuinga o te mate whatukuhu i te wā tōmua. Tērā pea ka tāpiri te rata i te rākau whakamātautau mimi (dipstick), i te matawai oro (ultrasound) o ngā whatukuhu, me ngā whakamātautau toto pērā i te pāhare (potassium) me te tatauranga toto katoa.

  • Ko te eGFR raro iho i te 60 mō te toru marama, neke atu rānei, he mate whatukuhu mau tonu. Ko te eGFR 60 neke atu, he mate whatukuhu tonu pea mēnā he tohu kē o te tūkino, pērā i te pūmua i te mimi. Ko te raro iho i te 15, he rahunga whatukuhu. Ehara te hua iti kotahi i te whakatau mate: ka whakamātautau anō ngā rata. Ka whakamārama tā mātou aratohu creatinine i ngā wāhanga.

  • Ko te hunga he mate huka (ia tau), he pēhanga toto teitei, he mate manawa, he hītori i te whānau o te rahunga whatukuhu, he whara whatukuhu ohorere i mua, e kai ana rānei mō te wā roa i ngā rongoā ka pā pea ki ngā whatukuhu. Ko te neke atu i te 60 tau, ko te nō Āhia ki te Tonga, ko te mangu rānei, ka whakapiki anō i te tūpono. Pātai ki tō rata kia hia te auau o tō whakamātautau toto me te mimi.

  • Ko te kai auau, mō te wā roa, i ngā rongoā mamae whakaheke kakā (NSAIDs pērā i te ibuprofen, te diclofenac rānei) ka tūkino pea i ngā whatukuhu, inarā mēnā he kaumātua koe, he matewai, he raruraru whatukuhu, manawa, ate rānei kē tōu. Mēnā he auau tō hiahia ki te rongoā mamae, pātai ki tētahi rata, kaiwhakarite rongoā (pharmacist) rānei ko tēhea te kōwhiringa haumaru rawa mōu. Kaua e whakamutu i tētahi rongoā kua tuhia ki te kore he tohutohu.

  • Ko te whara whatukuhu ohorere, ka ora katoa i te nuinga i roto i ngā wiki ina tere maimoatia te take. Ko te mate whatukuhu mau tonu, i te nuinga kāore e taea te whakahoki, engari he maha ngā wā ka taea te whakapōturi, te aukati rānei i te kino haere mā te whakahaere i te pēhanga toto me te huka toto, mā te kai i ngā rongoā tiaki whatukuhu ka tuhia e tō rata, mā te karo hoki i ngā rongoā kino. Ko te tōmua o te kitenga, ko te nui ake o te mea hei tiaki.

  • He ōrite te nuinga. He auau ake te pokenga mimi i ngā wāhine, ā, ka hora pea tētahi pokenga kāore i maimoatia ki ngā whatukuhu. I te mate whatukuhu kua kaha haere, ka kōtiti, ka mutu rānei te mate wahine. I te hapūtanga, ko te pūmua i te mimi me te pēhanga toto teitei, he tohu pea o te pre-eclampsia, ā, me tere te tiaki: ka tirotirohia ēnei e rua e tō kaiwhakawhānau (midwife), e tō rata rānei.

Ngā whakamātautau e āwhina ana

Rangitaki