Shifokor qabulini kutib boʻlmaydigan xavf belgilari

Baʼzi alomatlar chatni emas, telefon qoʻngʻirogʻini talab qiladi. Agar quyidagi belgilardan birortasi sizda yoki yaqiningizdagi odamda yuz bersa, mahalliy favqulodda yordam raqamiga qoʻngʻiroq qiling yoki eng yaqin shoshilinch yordam boʻlimiga boring. Oʻtib ketarmikan deb kutmang.

• 103 Oʻzbekistonda
• 911 AQSh va Kanadada
• 999 Buyuk Britaniyada
• 000 Avstraliyada
• 111 Yangi Zelandiyada
• 112 Hindistonda yoki tez yordam uchun 108
• 112 Yevropa Ittifoqi boʻylab va boshqa koʻplab mamlakatlarda mobil telefonlardan

Imkon boʻlsa, mashinani oʻzingiz haydamang. Kimdandir siz uchun qoʻngʻiroq qilishni soʻrang va dispetcher aytganlariga amal qiling.

Yurak xuruji

Eng keng tarqalgan belgilar:

• Koʻkrakdagi ogʻriq, bosim yoki noqulaylik, koʻpincha oʻrtada yoki chap tomonda, bir necha daqiqadan koʻproq davom etadi yoki yoʻqolib, yana qaytadi
• Bir yoki ikkala qoʻl yoxud yelkada, jagʻda, boʻyinda yoki orqada ogʻriq yoxud noqulaylik
• Koʻkrakdagi noqulaylik bilan birga yoki hatto undan oldin hansirash
• Sovuq ter, bosh aylanishi, holsizlik yoki hushdan ketayotgandek his qilish

Yurak xuruji har doim ham filmlardagidek koʻrinmaydi. Ayniqsa ayollarda gʻayrioddiy charchoq, koʻngil aynishi yoki qusish kabi kamroq aniq belgilar koʻproq uchraydi. Agar biror narsa notoʻgʻri tuyulsa, qoʻngʻiroq qiling. Tez davolanish yurakka yetadigan zararni cheklashi mumkin.

Insult: FAST qoidasini eslang

• F (Face, yuz): bir tomoni osilib qoladi yoki jilmayish qiyin
• A (Arms, qoʻllar): ikkala qoʻlni koʻtarib, ushlab tura olmaydi, chunki biri kuchsiz yoki uvishgan
• S (Speech, nutq): gapi aniq chiqmaydi, chalkash yoki soʻz topa olmaydi
• T (Time, vaqt): darhol favqulodda yordam raqamiga qoʻngʻiroq qiling

Boshqa toʻsatdan paydo boʻladigan belgilar qatoriga bir tomonda kuchsizlik yoki uvishish, koʻrishning xiralashishi yoki yoʻqolishi, ong chalkashishi, bosh aylanishi yoki yiqilib tushish va kuchli bosh ogʻrigʻi kiradi.

Insult belgilari baʼzan bir necha daqiqadan keyin yoʻqoladi. Baribir qoʻngʻiroq qiling. Toʻxtagan alomatlar ham hoziroq yordam olish uchun sababdir.

Nafas olish muammosi

• Nafas olishga qiynalish, boʻgʻilish yoki gapira olmaslik
• Lablar, til yoki terining koʻkarishi, kulrang tusga kirishi yoki juda oqarishi
• Bolada: nafas olganda ingrash yoki har nafasda qovurgʻalar ostida qorinning ichkariga tortilishi

Kuchli allergik reaksiya (anafilaksiya)

Bu odatda ovqat, dori yoki hasharot chaqishi kabi qoʻzgʻatuvchidan keyin bir necha daqiqa ichida boshlanadi. Quyidagilarga eʼtibor bering:

• Lablar, til, ogʻiz yoki tomoqning shishishi
• Xushtakli nafas, tez yoki qiyin nafas olish, tomoq siqilishi, yutish qiyinligi yoki ovozning boʻgʻilishi
• Hushdan ketayotgandek his qilish, bosh aylanishi, ong chalkashishi yoki uyquchanlik
• Oqargan, koʻkargan yoki kulrang teri, lablar yoki til
• Shishgan, boʻrtib chiqqan yoki qichishadigan toshma

Agar adrenalin avtoinyektoringiz boʻlsa, sizga koʻrsatilganidek ishlating, soʻng favqulodda yordam raqamiga qoʻngʻiroq qiling va bu anafilaksiya ekanini ayting. Oyoqlaringizni koʻtarib yoting yoki nafas olish qiyin boʻlsa, sekin oʻtiring. Oʻzingizni yaxshiroq his qila boshlasangiz ham, turmang va yurmang.

Sepsis

Sepsis infeksiyadan keyin yuzaga kelishi mumkin. Agar katta yoshli odam yoki katta bolada quyidagilar boʻlsa, favqulodda yordam oling:

• Juda tez nafas olayotgan boʻlsa
• Ongi chalkashgan, gapi aniq chiqmayotgan yoki gapi maʼnosiz boʻlsa
• Terisi, lablari yoki tili koʻkargan, oqargan yoki dogʻ-dogʻ boʻlsa
• Juda issiq yoki juda sovuq his qilsa yoxud qaltirayotgan boʻlsa
• Bosganda yoʻqolmaydigan toshmasi boʻlsa

Meningit

Belgilar qatoriga kuchayib borayotgan qattiq bosh ogʻrigʻi, boʻyin qotishi, yorqin yorugʻlikdan ogʻriq sezish, yuqori harorat, qoʻl va oyoqlarning juda sovuq boʻlishi, qusish, ong chalkashishi, juda uyquchanlik yoki uygʻotish qiyinligi yoxud tutqanoq kirishi mumkin.

Baʼzi odamlarda dogʻli toshma chiqadi. Unga tiniq stakanni bosing: agar dogʻlar yoʻqolmasa, hoziroq yordam oling. Jigarrang yoki qora terida kaft, oyoq tagi yoki tanglay kabi ochroq joylarni tekshiring. Toshma hammada ham chiqmaydi, shuning uchun uni hech qachon kutmang.

Chaqaloqlar va kichik bolalar

Agar chaqaloq yoki kichik bolada quyidagilar boʻlsa, yordam chaqiring:

• Boʻshashib qolgan, gʻayrioddiy uyquchan, uygʻotish qiyin yoki odatdagidek javob bermayotgan boʻlsa
• Yigʻisi zaif, ingichka baland ovozli yoki toʻxtovsiz boʻlsa
• Nafas olishga qiynalayotgan boʻlsa yoki terisi koʻkargan, kulrang yoxud dogʻ-dogʻ boʻlsa
• Stakan ostida yoʻqolmaydigan toshmasi boʻlsa
• 3 oylikdan kichik va harorati 38°C yoki undan yuqori boʻlsa yoxud 3 oylikdan 6 oylikkacha va harorati 39°C yoki undan yuqori boʻlsa
• Harorati 36°C dan past boʻlsa yoki sovqotsa yoxud qaltirasa
• Tutqanogʻi tutsa yoki ovqatlanmayotgan boʻlsa

Boshqa favqulodda holatlar

• Qattiq bosib turilganda ham toʻxtamaydigan qon ketishi
• Qon yoʻtalish yoki qon qusish
• Hushdan ketish, yiqilib qolish yoki yaxshi uygʻonmaslik
• Istalgan joydagi toʻsatdan paydo boʻlgan kuchli ogʻriq, jumladan qorindagi kuchli ogʻriq
• Oldin hech tutqanogʻi boʻlmagan odamdagi tutqanoq
• Bosh yoki umurtqa jarohati yoxud zaharli narsani yutib yuborish

Oʻz joniga qasd qilish haqidagi oʻylar

Agar oʻzingizga zarar yetkazgan boʻlsangiz yoki bu oʻylarni hozir amalga oshirishingiz mumkin deb his qilsangiz, favqulodda yordam raqamiga qoʻngʻiroq qiling yoki shoshilinch yordam boʻlimiga boring. Kimdandir siz uchun qoʻngʻiroq qilishni soʻrashingiz mumkin.

Agar hozir bevosita xavf ostida boʻlmasangiz ham, iltimos, bugun kim bilandir gaplashing: doʻstingiz, shifokoringiz yoki ishonch telefoni bilan. AQShda 988 raqamiga qoʻngʻiroq qilishingiz yoki SMS yozishingiz mumkin. Boshqa joylarda shifokoringiz yoki mahalliy sogʻliqni saqlash xizmati qaysi ishonch telefonidan foydalanishni aytishi mumkin. Agar oʻziga zarar yetkazishga uringan odam bilan birga boʻlsangiz, uning yonida qoling.

Saluvo bularni qanday hal qiladi

Saluvo chati javob yozishdan oldin har bir xabarda shunday xavf belgilarini tekshiradi va topsa, favqulodda yordam olishni aytadi. Bu xavfsizlik tayanchi, qoʻngʻiroq qilish oʻrnini bosmaydi. Agar buni hozir biror narsa yuz berayotgan paytda oʻqiyotgan boʻlsangiz, telefonni asl vazifasida ishlating va qoʻngʻiroq qiling.