Hættumerki sem geta ekki beðið eftir læknistíma

Sum einkenni kalla á símtal, ekki spjall. Ef eitthvert merkjanna hér að neðan kemur fram hjá þér eða einhverjum nálægt þér skaltu hringja í neyðarnúmerið þar sem þú ert eða fara á næstu bráðamóttöku. Ekki bíða og sjá hvort þetta líði hjá.

• 112 á Íslandi
• 911 í Bandaríkjunum og Kanada
• 999 í Bretlandi
• 000 í Ástralíu
• 111 á Nýja-Sjálandi
• 112 á Indlandi, eða 108 fyrir sjúkrabíl
• 112 um allt ESB og úr farsímum í mörgum öðrum löndum

Ef þú getur skaltu ekki keyra sjálf(ur). Biddu einhvern um að hringja fyrir þig og fylgdu því sem neyðarvörðurinn segir þér.

Hjartaáfall

Algengustu merkin eru:

• Brjóstverkur, þrýstingur eða óþægindi, oft fyrir miðju eða vinstra megin, sem vara lengur en nokkrar mínútur eða hverfa og koma aftur
• Verkur eða óþægindi í öðrum eða báðum handleggjum eða öxlum, kjálka, hálsi eða baki
• Mæði, með eða jafnvel á undan óþægindum fyrir brjósti
• Kaldur sviti, svimi, máttleysi eða yfirliðstilfinning

Hjartaáföll líta ekki alltaf út eins og í bíómyndum. Konur sérstaklega eru líklegri til að fá óljósari merki, eins og óvenjulega þreytu, ógleði eða uppköst. Ef eitthvað virðist að skaltu hringja. Skjót meðferð getur takmarkað skaða á hjartanu.

Heilablóðfall: hugsaðu FAST

• Face (andlit): annar helmingur andlitsins sígur, eða erfitt er að brosa
• Arms (handleggir): viðkomandi getur ekki lyft báðum handleggjum og haldið þeim uppi, því annar er máttlaus eða dofinn
• Speech (tal): óskýrt, ruglingslegt, eða viðkomandi finnur ekki orðin
• Time (tími): hringdu strax í neyðarnúmerið

Önnur skyndileg merki eru máttleysi eða dofi niður aðra hlið líkamans, þokusýn eða sjónmissir, ruglástand, svimi eða að detta um koll, og mikill höfuðverkur.

Merki um heilablóðfall hverfa stundum eftir nokkrar mínútur. Hringdu samt. Einkenni sem hætta eru áfram ástæða til að fá hjálp núna.

Öndunarerfiðleikar

• Á í erfiðleikum með að anda, er að kafna eða getur ekki talað
• Varir, tunga eða húð verða blá, grá eða mjög föl
• Hjá barni: stunur, eða kviðurinn dregst inn undir rifbeinin við hvern andardrátt

Alvarleg ofnæmisviðbrögð (bráðaofnæmi)

Þetta byrjar yfirleitt innan nokkurra mínútna frá orsökinni, til dæmis mat, lyfi eða stungu. Vertu vakandi fyrir:

• Bólgu í vörum, tungu, munni eða hálsi
• Blísturshljóði við öndun, hraðri eða erfiðri öndun, herpingi í hálsi, kyngingarerfiðleikum eða hæsi
• Yfirliðstilfinningu, svima, ruglástandi eða syfju
• Fölri, blárri eða grárri húð, vörum eða tungu
• Bólgnum, upphleyptum eða kláðandi útbrotum

Notaðu adrenalínpenna ef þú ert með slíkan, eins og þér var sýnt, hringdu síðan í neyðarnúmerið og segðu að þetta sé bráðaofnæmi. Leggstu niður með fæturna hátt, eða sestu hægt upp ef erfitt er að anda. Ekki standa upp eða ganga, jafnvel þótt þér fari að líða betur.

Blóðsýking (sepsis)

Blóðsýking getur fylgt í kjölfar sýkingar. Fáðu neyðarhjálp ef fullorðinn eða eldra barn:

• Andar mjög hratt
• Er í ruglástandi, talar óskýrt eða talar samhengislaust
• Er með bláa, föla eða flekkótta húð, varir eða tungu
• Er með mikla hita- eða kuldatilfinningu, eða skelfur
• Er með útbrot sem dofna ekki þegar þrýst er á þau

Heilahimnubólga

Merkin geta meðal annars verið mikill höfuðverkur sem versnar stöðugt, stífur háls, sársauki við bjart ljós, hár hiti, mjög kaldar hendur og fætur, uppköst, ruglástand, mikil syfja eða að erfitt sé að vekja viðkomandi, eða flog.

Sumir fá blettótt útbrot. Þrýstu glæru glasi á þau: ef blettirnir dofna ekki skaltu fá hjálp núna. Á brúnni eða svartri húð skaltu athuga ljósari svæði eins og lófa, iljar eða góm. Ekki allir fá útbrot, svo bíddu aldrei eftir þeim.

Ungbörn og ung börn

Hringdu eftir hjálp ef ungbarn eða ungt barn:

• Er máttlaust, óvenju syfjað, erfitt að vekja eða bregst ekki eðlilega við
• Er með veikan, skerandi eða stanslausan grát
• Á í erfiðleikum með að anda, eða er með bláa, gráa eða flekkótta húð
• Er með útbrot sem dofna ekki undir glasi
• Er undir 3 mánaða aldri með 38°C hita eða meira, eða á aldrinum 3 til 6 mánaða með 39°C hita eða meira
• Er með líkamshita undir 36°C, eða er kalt eða skjálfandi
• Fær flog, eða nærist ekki

Önnur neyðartilvik

• Blæðing sem hættir ekki, jafnvel með föstum þrýstingi
• Blóðhósti eða blóðuppköst
• Yfirlið, að hníga niður eða að vakna ekki almennilega
• Skyndilegur, mikill verkur hvar sem er, þar á meðal mikill kviðverkur
• Flog hjá einhverjum sem hefur ekki fengið flog áður
• Höfuð- eða hryggáverki, eða að hafa gleypt eitthvað eitrað

Hugsanir um að binda enda á líf þitt

Ef þú hefur skaðað þig, eða ef þér finnst þú gætir látið verða af þessum hugsunum núna, skaltu hringja í neyðarnúmerið eða fara á bráðamóttöku. Þú getur beðið einhvern um að hringja fyrir þig.

Ef þú ert ekki í bráðri hættu skaltu samt tala við einhvern í dag: vin, lækninn þinn eða hjálparsíma. Í Bandaríkjunum geturðu hringt eða sent skilaboð í 988. Annars staðar getur læknirinn þinn eða heilbrigðisþjónustan á staðnum sagt þér hvaða hjálparsíma þú átt að nota. Ef þú ert með einhverjum sem hefur reynt að skaða sig skaltu vera hjá viðkomandi.

Hvernig Saluvo tekur á þessu

Spjallið í Saluvo athugar hver skilaboð fyrir hættumerki eins og þessi áður en það skrifar svar og segir þér að fá neyðarhjálp þegar það finnur eitt slíkt. Það er öryggisnet, ekki staðgengill fyrir símtal. Ef þú ert að lesa þetta á meðan eitthvað er að gerast skaltu nota símann í það sem hann er til og hringja.