Mga senyales ng panganib na hindi makakapaghintay ng appointment

May mga sintomas na kailangan ng tawag sa telepono, hindi ng chat. Kung mangyari sa iyo o sa isang taong malapit sa iyo ang alinman sa mga senyales sa ibaba, tumawag sa lokal na emergency number o pumunta sa pinakamalapit na emergency room. Huwag nang hintaying makita kung lilipas ito.

• 911 sa Pilipinas
• 911 sa US at Canada
• 999 sa UK
• 000 sa Australia
• 111 sa New Zealand
• 112 sa India, o 108 para sa ambulansya
• 112 sa buong EU, at mula sa mobile phone sa maraming iba pang bansa

Kung kaya, huwag ikaw mismo ang magmaneho. Makisuyo sa isang tao na tumawag para sa iyo, at sundin ang sinasabi ng sumasagot sa tawag.

Atake sa puso

Ang pinakakaraniwang senyales ay:

• Sakit, pagbigat o hindi magandang pakiramdam sa dibdib, madalas sa gitna o kaliwa, na tumatagal nang higit sa ilang minuto o nawawala at bumabalik
• Sakit o hindi magandang pakiramdam sa isa o dalawang braso o balikat, sa panga, leeg o likod
• Hirap sa paghinga, kasabay o kahit bago ang hindi magandang pakiramdam sa dibdib
• Malamig na pawis, pagkahilo, panghihina, o pakiramdam na parang mahihimatay

Hindi laging katulad ng sa pelikula ang atake sa puso. Lalo na sa mga babae, mas malamang ang hindi gaanong halatang senyales, tulad ng hindi karaniwang pagod, pagduduwal o pagsusuka. Kung may pakiramdam na may mali, tumawag. Malilimitahan ng mabilis na gamutan ang pinsala sa puso.

Stroke: tandaan ang FAST

• Face (mukha): lumalaylay ang isang panig, o mahirap ngumiti
• Arms (mga braso): hindi niya maitaas ang dalawang braso at mapanatiling nakataas, dahil mahina o manhid ang isa
• Speech (pagsasalita): bulol, magulo, o hindi mahanap ang mga salita
• Time (oras): tumawag agad sa emergency number mo

Kasama sa iba pang biglaang senyales ang panghihina o pamamanhid sa isang panig ng katawan, panlalabo o pagkawala ng paningin, pagkalito, pagkahilo o pagkatumba, at matinding sakit ng ulo.

Minsan nawawala ang mga senyales ng stroke pagkalipas ng ilang minuto. Tumawag pa rin. Dahilan pa rin ang mga sintomas na huminto para humingi ng tulong ngayon din.

Hirap sa paghinga

• Nahihirapang huminga, nabubulunan, o hindi makapagsalita
• Nagiging asul, kulay abo o napakaputla ang mga labi, dila o balat
• Sa bata: umuungol sa paghinga, o lumulubog ang tiyan sa ilalim ng mga tadyang sa bawat hinga

Matinding allergic reaction (anaphylaxis)

Karaniwan itong nagsisimula sa loob ng ilang minuto mula sa sanhi, tulad ng pagkain, gamot o kagat. Bantayan ang:

• Pamamaga ng mga labi, dila, bibig o lalamunan
• Humuhuning paghinga (wheezing), mabilis o mahirap na paghinga, naninikip na lalamunan, hirap sa paglunok, o paos na boses
• Pakiramdam na parang mahihimatay, nahihilo, nalilito o inaantok
• Maputla, asul o kulay abong balat, mga labi o dila
• Namamaga, nakaumbok o makating pantal

Gamitin ang adrenaline auto-injector kung mayroon ka, ayon sa itinuro sa iyo, tapos tumawag sa emergency number mo at sabihing anaphylaxis ito. Humiga na nakataas ang mga binti, o dahan-dahang umupo kung hirap huminga. Huwag tumayo o maglakad, kahit magsimula nang gumaan ang pakiramdam mo.

Sepsis

Puwedeng sumunod ang sepsis sa isang impeksyon. Humingi ng emergency na tulong kung ang adult o mas malaking bata ay:

• Napakabilis huminga
• Nalilito, bulol magsalita, o walang saysay ang sinasabi
• May asul, maputla o batik-batik na balat, mga labi o dila
• Pakiramdam ay napakainit o napakalamig, o nanginginig
• May pantal na hindi nawawala kapag diniinan

Meningitis

Puwedeng kasama sa mga senyales ang matinding sakit ng ulo na patuloy na lumalala, naninigas na leeg, pagkasakit ng mata sa maliwanag na ilaw, mataas na lagnat, napakalamig na mga kamay at paa, pagsusuka, pagkalito, sobrang antok o hirap magising, o seizure (kombulsyon).

May mga taong nagkakaroon ng batik-batik na pantal. Idiin dito ang malinaw na baso: kung hindi nawawala ang mga batik, humingi ng tulong ngayon din. Sa kayumanggi o maitim na balat, tingnan ang mas mapuputlang bahagi tulad ng mga palad, talampakan o ngalangala. Hindi lahat ay nagkakaroon ng pantal, kaya huwag kailanman itong hintayin.

Mga sanggol at batang paslit

Tumawag ng tulong kung ang sanggol o batang paslit ay:

• Lupaypay, hindi karaniwang inaantok, mahirap gisingin, o hindi tumutugon nang normal
• Mahina, matinis o walang tigil ang iyak
• Nahihirapang huminga, o may asul, kulay abo o batik-batik na balat
• May pantal na hindi nawawala sa ilalim ng baso
• Wala pang 3 buwang gulang at may temperaturang 38°C o higit pa, o 3 hanggang 6 na buwang gulang at may temperaturang 39°C o higit pa
• May temperaturang mas mababa sa 36°C, o giniginaw o nanginginig
• Nagkaka-seizure, o hindi dumedede o kumakain

Iba pang emergency

• Pagdurugong hindi humihinto, kahit diniinan nang mahigpit
• Pag-ubo o pagsusuka ng dugo
• Pagkahimatay, pagbagsak, o hindi magising nang maayos
• Biglaan at matinding sakit kahit saan, kasama ang matinding sakit ng tiyan
• Seizure sa taong hindi pa nagkakaroon nito
• Pinsala sa ulo o gulugod, o nakalunok ng lason

Mga naiisip na wakasan ang buhay mo

Kung sinaktan mo ang sarili mo, o pakiramdam mo ay baka gawin mo na ang mga naiisip na ito, tumawag sa emergency number mo o pumunta sa emergency room. Puwede kang makisuyo sa isang tao na tumawag para sa iyo.

Kung wala ka sa agarang panganib, pakiusap, kausapin pa rin ang isang tao ngayong araw: kaibigan, doktor mo, o crisis line. Sa US, puwede kang tumawag o mag-text sa 988. Sa ibang lugar, masasabi sa iyo ng doktor mo o ng lokal na health service kung aling crisis line ang gagamitin. Kung kasama mo ang taong sinubukang saktan ang sarili, manatili ka sa tabi niya.

Paano ito hinahawakan ni Saluvo

Sinusuri ng chat ni Saluvo ang bawat mensahe para sa mga senyales ng panganib na tulad nito bago ito sumulat ng sagot, at sinasabihan kang humingi ng emergency na tulong kapag may nakita ito. Safety net ito, hindi kapalit ng pagtawag. Kung binabasa mo ito habang may nangyayari, gamitin ang phone sa tunay nitong silbi at tumawag na.